From Wikipedia, the free encyclopedia
इसापच्या दंतकथा, किंवा इसापनीती हा एक दंतकथांचा संग्रह आहे. ६२० ते ५६४ बीसीई दरम्यान प्राचीन ग्रीसमध्ये वास्तव्य करणाऱ्या एका गुलाम आणि कथाकाराने हा तयार केला असावा. त्याचे नाव ईसाप असे होते. विविध उत्पत्तींपैकी, त्याच्या नावाशी संबंधित कथा अनेक स्त्रोतांद्वारे आधुनिक काळात उतरल्या आहेत. वेगवेगळ्या मौखिक नोंदींमध्ये आणि लोकप्रिय तसेच कलात्मक माध्यमांमध्ये त्यांचे पुनर्व्याख्या केले जात आहे.
दंतकथा मूळतः मौखिक परंपरेशी संबंधित होत्या. ईसापच्या मृत्यूनंतर सुमारे तीन शतके संग्रहित केल्या गेल्या नव्हत्या. तोपर्यंत, इतर विविध कथा, विनोद आणि नीतिसूत्रे त्याच्यावर भर दिला जात होता. त्यातील काही सामग्री त्याच्या पूर्वीच्या स्त्रोतांकडून आली होती किंवा ग्रीक सांस्कृतिक क्षेत्राच्या पलीकडे आली होती. या सर्व गोष्टी समाविष्ट करण्याची प्रक्रिया आत्तापर्यंत चालू आहे. काही दंतकथा मध्ययुगाच्या उत्तरार्धापूर्वी रेकॉर्ड न केलेल्या आणि इतर युरोपबाहेरून आल्या होत्या. ही प्रक्रिया सतत चालू असते आणि नवीन कथा अजूनही ईसापमध्ये जोडल्या जात आहेत. यातील काही काम अगदी अलीकडील आणि काहीवेळा ज्ञात लेखकांकडून आलेले असले तरीही ते ईसापशी जोडले जात आहे.
लॅटिन आणि ग्रीक भाषेतील हस्तलिखिते प्रसाराचे महत्त्वाचे मार्ग होते. युरोपियन स्थानिक भाषेतील काव्यात्मक लेखनाने दुसरी आवृत्ती तयार केली होती. छपाईच्या आगमनानंतर, ईसापच्या दंतकथांचा संग्रह विविध भाषांमधील सर्वात प्राचीन पुस्तकांपैकी एक होता. नंतरच्या संग्रहांच्या माध्यमांतून, आणि भाषांतरे किंवा त्यांचे रूपांतर यांच्या माध्यमातून, एक कल्पित लेखक म्हणून ईसापची ख्याती जगभर पसरली.
सुरुवातीला दंतकथा प्रौढांना उद्देशून होत्या. त्यात धार्मिक, सामाजिक आणि राजकीय विषयांचा समावेश होता. ते नैतिक मार्गदर्शक म्हणून देखील वापरले गेले. नवजागरण काळापासून ते विशेषतः मुलांच्या शिक्षणासाठी वापरले गेले. त्यांचे नैतिक परिमाण प्रौढ जगामध्ये शिल्पकला, चित्रकला आणि इतर उदाहरणात्मक माध्यमांद्वारे तसेच नाटक आणि गाण्याचे रूपांतर यांच्याद्वारे दृढ केले गेले. याव्यतिरिक्त, दंतकथांच्या अर्थाचे पुनर्व्याख्या आणि कालांतराने बरेच बदल केले गेले आहेत.
टिआनाचा अपोलोनियस हा पहिल्या शतकातील तत्त्वज्ञानी होता. त्याने ईसापबद्दल नोंदवले मत असे आहे:
जे लोक अगदी साधे पदार्थ खातात त्यांच्याप्रमाणे, त्याने महान सत्य शिकवण्यासाठी नम्र घटनांचा वापर केला आणि एखादी गोष्ट सांगितल्यानंतर त्याने एखादी गोष्ट करा किंवा करू नका असा सल्ला दिला. मग, तोही कवींपेक्षा सत्याशी अधिक संलग्न होता; कारण नंतरचे लोक त्यांच्या स्वतःच्या कथांना संभाव्य बनवण्यासाठी हिंसा करतात; परंतु त्याने एक कथा जाहीर करून जी सत्य नाही हे सर्वांनाच ठाऊक आहे, त्याने सत्य घटनांशी संबंधित असल्याचा दावा केला नाही हे सत्य सांगितले.[1]
याआधीही, ग्रीक इतिहासकार हेरोडोटस यांनी नमूद केले आहे की "ईसाप, दंतकथा लेखक" हा एक गुलाम होता. जो ईसापूर्व ५व्या शतकात ग्रीसमध्ये राहत होता. इतर लेखकांनीही त्याचे संदर्भ दिले आहेत. ॲरिस्टोफेनेस, त्याच्या विनोदी द वॉस्प्समध्ये, मेजवानीच्या संभाषणात नायक फिलोक्लिओन म्हणतो की त्यांनी ईसापच्या कथांमधून "मूर्खपणा" शिकला होता. प्लेटो फेडोमध्ये लिहितो की सॉक्रेटिसने तुरुंगात आपला वेळ घालवला आणि ईसापच्या काही दंतकथा "त्याला माहित होत्या" ज्या त्याने श्लोकांमध्ये बदलल्या. असे असले तरी, दोन मुख्य कारणांमुळे - कारण ईसापच्या श्रेयबद्ध दंतकथांमधील असंख्य नैतिकता एकमेकांच्या विरोधाभासी भासतात कारण ईसापच्या जीवनातील प्राचीन कथा एकमेकांच्या विरोधात आहेत. आधुनिक मत असे आहे की ईसापला श्रेय दिलेल्या त्या सर्व दंतकथांचा जन्मकर्ता इसाप नव्हता.[2] त्याऐवजी, कोणताही ज्ञात पर्यायी साहित्यिक स्रोत नसल्यास कोणतीही दंतकथा ईसापच्या नावाशी जोडली जायची.[3]
जुन्या काळात विविध सिद्धांतकार होते. ज्यांनी या दंतकथांना इतर प्रकारच्या कथनांपेक्षा वेगळे करण्याचा प्रयत्न केला. ते छोटे आणि अप्रभावि होते.[4] याव्यतिरिक्त, ते काल्पनिक, जीवनासाठी उपयुक्त आणि स्वतःच्या व्यक्तिमत्त्वाशी संबंधित कथा लिहित होते.[5] त्यांच्या कथा निसर्गाशी निगडित होत्या. हे सर्व ख्रिश्चन धर्माच्या आधी होते. त्यांच्यामध्ये प्राणी आणि वनस्पती बोलतांना आढळून येत. जरी माणसे फक्त मानवांशी संवाद साधत होते. सामान्यत: त्यांची सुरुवात संदर्भीय परिचयाने होत होती, त्यानंतर कथेत, अनेकदा शेवटी नैतिक अधोरेखित होते. द फ्रॉग्ज हू डिझायर्ड अ किंग आणि द फ्रॉग्ज अँड द सन यांच्या राजकीय अर्थाच्या बाबतीत, कथेच्या स्पष्टीकरणासाठी मार्गदर्शक म्हणून संदर्भ देणे अनेकदा आवश्यक होते.
आधीच नमूद केलेल्या दंतकथा आणि त्याच दंतकथेच्या पर्यायी आवृत्त्यांमधील विरोधाभास - द वुडकटर आणि ट्रीजच्या बाबतीत, शैलीच्या सर्व उदाहरणांच्या ईसापच्या वर्णनाद्वारे उत्तम प्रकारे स्पष्ट केले आहे. काही पश्चिम आशियाई मूळचे प्रात्यक्षिकपणे आहेत, तर काहींचे पूर्वेकडेच्या गोष्टी आहेत. आधुनिक शिष्यवृत्ती बीसीई तिसऱ्या सहस्राब्दीच्या सुरुवातीस, प्राचीन सुमेर आणि अक्कड या दोन्ही ठिकाणी अस्तित्वात असलेल्या ईसोपिक स्वरूपाच्या दंतकथा आणि नीतिसूत्रे प्रकट करतात.[6] ईसापच्या दंतकथा आणि भारतीय परंपरा, बौद्ध जातक कथा आणि हिंदू पंचतंत्र द्वारे दर्शविल्या गेलेल्या, जवळजवळ डझनभर कथा सारख्याच आहेत. अनेकदा तपशीलांमध्ये मोठ्या प्रमाणात भिन्नता असते. ग्रीक लोकांनी या दंतकथा भारतीय कथाकारांकडून शिकल्या की इतर मार्गाने किंवा त्यांचा प्रभाव परस्पर होता यावर काही वाद आहे.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.