From Wikipedia, the free encyclopedia
Панамын суваг(исп. Canal de Panamá) — Панам улсын нутаг Панамын хүзүүвчийг сэтлэн Атлантын далайг (Карибын тэнгисээр дамжин) Номхон далайтай (Панамын булангаар дамжин) холбох усан суваг. Сувгийн урт 81,6 километр, нийт өргөн нь 150 метр, гүн нь— 12 метр. Бүтэн тивийг тойрох шаардлагагүй болгож усан замыг товчлодгоороо дэлхийн усан тээвэрт болон улс төр, эдийн засгийн маш өндөр ач холбогдолтой юм.
Олон улсын худалдааны өсөлтөөр 19-р зууны эхэн үед сувгийн барих сонирхол нэмэгдсэн байна. 1814 онд Испани далай хоорондын суваг байгуулах тухай хуулийг баталсан. 1825 онд Төв Америкийн орнуудын конгресс ийм шийдвэр гаргажээ. Калифорнид алтны ордуудыг илрүүлсэн нь АНУ-д сувгийн асуудлыг сонирхож, 1848 онд Хейсийн гэрээний дагуу АНУ Никарагуа дахь бүх төрлийн далай хоорондын харилцааны замыг барих монополь эрхийг авсан юм. Никарагуатай зэргэлдээ байсан Их Британи 1850 оны 4-р сарын 18-нд тэдэнтэй Клэйтон-Булверын гэрээг байгуулж, ирээдүйн далай хоорондын сувгийн төвийг сахисан байдал, аюулгүй байдлын хамтарсан баталгааны талаар АНУ-ын тэлэлтийг зогсоохоор яаравчлав. 19-р зууны туршид сувгийг Никарагуа буюу Панамаар чиглүүлэх хоёр үндсэн хувилбарыг авч үзсэн.
Панамын сувгийг байгуулах төслийг 1880 онд Францууд эхлүүлсэн боловч амжилтгүй болсон.
1898 оны Испани-Америкийн дайн нь бөмбөрцгийн баруун хагаст нөлөөгөө нэмэгдүүлэхийн тулд Панамын Истмус дээр суваг барих АНУ-ын санааг бэхжүүлсэн. 1899 онд Америкийн Нэгдсэн Улс дамнасан суваг барих комисс байгуулж, Сенат Никарагуа хувилбарыг хэрэгжүүлэхэд зориулж 115 сая доллар хуваарилжээ. Үүний зэрэгцээ АНУ Их Британитай сувгийг хамтран удирдахгүй байх санаатай байсан тул Англи-Буурын дайны үед (1899-1902) Их Британид хүндрэлтэй байсан үеийг далимдуулан Клэйтон-Булверын гэрээг шинэчлэхээр хэлэлцээ хийж эхэлжээ. 1901 онд АНУ Их Британитай Хэй-Пунсфутын гэрээ байгуулсан бөгөөд үүний дагуу АНУ Их Британий оролцоогүйгээр суваг барих онцгой эрхийг авсан.
1920 оны 6-р сарын 12-нд сувгийн нээлтийг албан ёсоор хийсэн байна. Уг төсөл үргэлжлэх хугацаанд нийт 27,500 ажилчин тахал, холер зэрэг халдварт өвчин, мөн хөрсний гулсалтаас болж нас барсан байдаг.
Панамын сувгийг 1999 оны 12-р сарын 31 хүртэл АНУ-ын мэдэлд байсан бөгөөд түүнээс хойш эрх мэдлийг Панамын засгийн газарт шилжүүлжээ.
2002 оны байдлаар нийтдээ 800,000 усан онгоц уг сувгаар дамжин өнгөрчээ[1]. Усан онгоц сувгаар дамжин өнгөрөх дундаж хугацаа 9 цаг, хамгийн бага нь 4 цаг 10 минут байна. Хамгийн их дамжуулах чадвар нь өдөрт 48 хөлөг онгоц юм. Жил бүр 14 мянга орчим хөлөг онгоц сувгийн байгууламжаар дамжин өнгөрч, 280 сая тонн ачаа тээвэрлэдэг (дэлхийн далайн ачааны 5%). Суваг ачаалал ихтэй тул түүгээр дамжин өнгөрөх дарааллыг дуудлага худалдаагаар зардаг байна.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.