Radioactiviteit
From Wikipedia, the free encyclopedia
Dit artikel is gesjreve (of begós) in 't Mofers. Laes hie wie v'r mit de versjillende saorte Limburgs ómgaon.
Radioaktiviteit is 't oetsjikke van ioniserendje straoling door matterjale. 't Is e netuurkóndig fenomeen: bepaoldje isotope zeen instabiel en verangere (desintegrere) spontaan in 'n anger atoeamsaort. Dit neump me radioactief verval.
Bie dit percès sjikke ze ioniserendje straoling oet. Nao de desintegratie is de atoeamkern verangerdj van samestèlling: hae bevatj mieër of minder protonen en/of neutrone. Zoea ónstaon anger nucliden en daomit sómtieds 'nen angeren isotoop van 'tzelvendje element, meh meistes 'n anger element.
In sommige gevallen is 't desintegratieproduk, ouch waal de dochternuclied geneump, zelf ouch weer instabiel. 't Percès geitj door toetdet 'n stabiel atoeamkern is óntstange. Meh sprèk den van 'n vervalkitting.
De maot worin stoffe radioactief zeen, versjiltj hieël sterk. Me mètj de maot van radioactiviteit inne zoeageneumdjen halfwaerdtied: d'n tied dae 't kos ieërdet van 'n radioactief stof nag de helf euver is. Sómmige stoffe zeen zoea zwaak radioactief det allein intensief óngerzeuk det kan achterhaole (bismut-209 haet beveurbeildj 'nen halfwaerdtied van 1,9·1019 [19 triljoen] jaor), anger bestaon zoea kórt det ze zich koem toet atoeamkerne kónne vörme ieërdet ze vervalle (wie lithium-12, waat nao 10 nanosekónd is gehalveerdj). Tródsdet me dus waal kan zègke wie snel e mónster van 't eint en angert zal vervalle, kan me neet veurspèlle welche atoeame wienieë door det verval geraak waere. Dit kump door 't ónzekerheidsprinciep van Heisenberg.