СР Сербияны къурамында автоном край From Wikipedia, the free encyclopedia
Социалист автоном край Косово (серб-хорв. Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo / Социјалистичка Аутономна Покрајина Косово, алб. Krahina Socialiste Autonome e Kosovës) — Югославияны союз республикасы болгъан Социалист Республика Сербияны къурамындагъы эки автоном крайланы бири, 1945—1990 болгъанды. Ара шахары — Приштина. 1963-чю джылгъа дери — Косово-Метохия автоном область (серб-хорв. Autonomna Kosovsko-Metohijska Oblast / Аутономна Косовско-Метохијска Област), 1963-чю джылдан 1968-чи джылгъа дери — Автоном край Косово эм Метохия (серб-хорв. Autonomna Pokrajina Kosovo i Metohija / Аутономна Покрајина Косово и Метохија).
Социалист автоном край Косово (серб-хорв. Socijalistička Autonomna Pokrajina Kosovo / Социјалистичка Аутономна Покрајина Косово алб. Krahina Socialiste Autonome e Kosovës) | |
![]() | |
---|---|
Административ билгиле | |
Къралы | ![]() |
Статусу | Социалист автоном край |
Cоюз республика | ![]() |
Ара шахары | Приштина |
География билгиле | |
Майданы | 10 686 км² |
Демография билгиле | |
Халкъы | 1 584 441 адам |
Басыннганы | 183,1 адам/км² |
Тил(лер)и | серб-хорват, албан |
Миллет къурамы | албанлыла, серблиле, тюрклюле |
СФРЮ-да Косово таймаздан айнымагъан регион статуслу болгъанды, эмда федерал аралыкъдан дотацияла бла кредитле алгъанлай тургъанды. 1970-чи джылладан башлаб Косово ол дотацияланы эм кёб алгъан регион болгъанды. 1976 - 1980 джыллад Джетерли айнымагъан регионлагъа болушлукъ фонд Косовогъа 2847,6 минг динар айыргъанды, Босния эм Герцоговинагъа — 2352,5 минг динар, Македониягъа — 1662,9 минг динар, Черногориягъа — 831,5 минг динар[1]. Кредитле узун болджалгъа эмда гитче процентлеге берилгендиле. Косово 1966 - 1990 джыллада кредитлени 15 - 19,5 джыл болджалгъа эмда 2,1 - 9,0 % джыллыкъ къозлаугъа алгъанды[2].
Косовону автономиясы биринчи 10 июль 1945 джылда къуралады, автоном область статус бериледи (Косово-Метохия автоном область). 1963-чю джылны апрелинде автономиясы бир кесек кенгерилиб автоном край статус бериледи.
1968-чи джылны ноябрында Косово Социалист автоном край статусну алады, атындан албанлыла сюймеген "Метохия" сёз да къоратылады. Кесини энчи конституциясына ие болады, Косово СФРЮ-ну Президиума делегат сайлар хакъгъа ие болады (аны ичинде Президиумну оноууна вето салыр хакъ да бериледи), алай бла де-факто Косово хакълары бла союз республикала бла тенг болады.
1974-чю джылда бегитилген СФРЮ-ну конституциясы Косово бла Воеводинаны автономияларын андан да кенг этеди. Эки автоном край да статусларыны тюрлендириулерине вето салыр хакъгъа ие боладыла. Аны тышында Косовода серб, албан эмда тюрк тилле тенг статусха ие боладыла.
Иосип Броз Тито эмда аны ызындан келгенле не кюрешселе да, шахарчы албан партноменклатура Косовогъа союз республика статусну бериллигин излегендиле (перспективада федерацияда чыгъаргъа хакъ алыргъа да излегендиле). 1981-чи джылны мартында албан студентле косово орамлада протестлеге чыкъгъандыла, ала Косовону СФРЮ-да чыгъарын даулагъандыла.
Алты уллу шахарда башланнган джорукъсузлукъла эмда къаугъала болумну теренлишдиргендиле. Къозгъалыулагъа 20 минг чакълы бир адам къошулгъанды. Властла къаты джууаб бергендиле: аякъланнганлагъа къаршчы Югослав халкъ аскерни кючлери джиберилгендиле. 4 минг чакълы бир адам тутулгъанды, албанлылагъа зорлукъла этилгендиле, мингле бла албанлы къралдан къачаргъа керек болгъадыла. Миллетле арасы илешкиледе тиклик ёсгенди.
Слободан Милошевич, Сербияны коммунистлерини союзун 1986 джыл башына кёчеди, эмда Косово бла Воеводинаны бойсундурургъа излейди. 1989-чу джылны 28-чи майында аны указы бла Косово тюзде сермешиуню 600 джыллыгъына аталыб эсгериу мероприятиеле бардырыладыла. 1989-чу джылда Югославия чачылыргъа джетиб тургъанды, Милошевични инициативасы бла автоном крайладан алгъыннгы статуслары сыйырылады, социалист сёз къоратылыб автоном край Косово эм Метохия къуралады.
СФРЮ-ню заманына Косовону этник структурасы тюрленнгенди: серблилени юлюшлери азаяды, албанлыланы уа ёседи (СФРЮ-гъа дери да албанлыла аслам болгъандыла). Къазауатдан сора биринчи тергеуге кёре 1948-чи джылда Косовода 733,0 минг адам джашагъанды, аланы ичинде 498,2 митнг албанлы, 171,9 минг сербли, 28,0 минг къаратаулу, 9,7 муслиманлы, 5,3 минг хорватлы, 0,5 минг македонлу, 0,3 минг словенли[3]
1981-чи джылны халкъ тергеуюне кёре Косовода 1 548 441 адам джашагъанды. Миллетликлерине кёре:
Офицал тилле серб-хорват эмда албан тил болгъанды.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.