Югославияны къурамында социалист республика From Wikipedia, the free encyclopedia
Социали́ст Респу́блика Македо́ния (серб-хорв. Социjалистичка Република Македониjа/Socijalistička Republika Makedonija, макед. Социјалистичка Република Македонија, Халкъ Республика Македония (1946—1963)) — СФРЮ-ну къурагъан 6 социалист республикаланы бири. Бусагъатда — Республика Шимал Македония. 1991—1992 джыллада айрылгъан югослав республикаладан къазауатсыз айрылгъан джангыз республикады.
Социалист Республика Македония серб-хорв. Социјалистичка Република Македонија/Socijalistička Republika Makedonija макед. Социјалистичка Република Македонија СФРЮ-ну къурамында республика | |||||||||
| |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| |||||||||
Гимни Денес над Македонија Бюгюн Македонияны башында | |||||||||
![]() | |||||||||
Ара шахары | Скопье | ||||||||
Тил(лер)и | македон тил | ||||||||
Валютасы | югослав динар | ||||||||
Халкъны къалынлыгъы | 79,1 адам/км² | ||||||||
Джер ёлчеми | 25 333 км² СФРЮ-да 4-чю | ||||||||
Халкъы | 2 033 964 адам СФРЮ-да 4-чю | ||||||||
Кърал оноууну формасы | социалист республика | ||||||||
Скупщинаны Президиумуну председатели | |||||||||
- 1945-1953 | Андонов-Ченто, Методия (биринчи) | ||||||||
Македония Республиканы президенти | |||||||||
- 1991 | Глигоров, Киро[1] (ахыргъы) | ||||||||
Башчы партия | Македон коммунист партия | ||||||||
Тарихи | |||||||||
- Демократ Македонияны баямлау | 2 август 1944 джыл | ||||||||
- Бойсунмагъан къралны баямлау | 8 сентябрь 1991 джыл | ||||||||
Бусагъатдагъы македон кърал официал халда "Демократ Македония" аты бла Экинчи дуния къазауатны заманында, 1944-чю джылны 2-чи августунда, Османлы империягъа къаршчы 1903 джылдагъы Илинде къозгъалыуну кюнюнде баямланнганды. Бу бегимни Македонияны халкъ азатлау антифашист джыйылыууну (МХААДЖ)биринчи олтуруунда алыгъандыла. Бу кюнню македонлула, тарихлеринде биринчи кере энчи къралларыны баямлау кюнюча кёредиле.
1945-чи джылда республика атын "Халкъ Республика Македония" деб тюрлендиргенди. 1946-чы джылда Македония официал халда югослав федерацияны къурамына киреди. 1963-чю джылда аты башха югослав республикаладача атындан "халкъ" сёз орнуна "социалист" къошулуб, Социалист Республика Македония болады.
Югослав федерацияны къурамында болгъан заманында республиканы энчи конституциясы, башчысы, правительствосу, парламенти, официал тили, кърал символлары, ич ишлени министрлиги эмда бойсунмагъан къраллада болгъан башха онглулукълары да болгъанды, сёз ючюн, энчи сауутлу кючлери (макед. Територијална одбрана) эмда тыш ишлени министрлиги да болгъанды.
Этник азлыкъланы хакълары конституция бла джакъланнганды. Башчы партия — Македонияны коммунистлерини бирлиги (макед. Сојуз на комунистите на Македонија).
1990-чы джылда оноу джюрютюуню формасы социалист къралдан парламент демократиягъа мамыр халда кёчгенди. Биринчи кёбпартиялы сайлаула 1990-чы джылны 11-чи ноябрында ётгендиле. Киро Глигоров 1991-чи джылны 31-чи январында Социалист Македонияны биринчи демократ хал бла сайланнган президенти болгъанды. 1991-чи джылны 16-чы апрелинде парламент къралны официал атындан "социалист" атын къоратыханды, ол джылны 7-чи июнунда эсе уа Македония Республика ат официал ат болгъаны. Тамамы бла бойсунмагъан кърал болуб 1991-чи джылны 8-чи сентябрында бардырылгъан референдумдан сора бамямланнганды.
Закон чыгъарыучу орган — Джыйылыу (Собранието) аны къурамында: Бирикген урунууну собору (Собор на здружениот труд), Джамагъатланы собору (Собор на општините) эмда Джамагъат-политика собор (Општествено-политички собор), республиканы коллектив башчысы — Президиум (Претседателството), толтуруучу орган — Толтуруучу Совет (Извршниот совет), кенгеш орган — Республиканы Совети (Советот на Републиката), конституциячы къарау орган — конституция сюд (Уставниот суд), баш сюд инстанция — Баш Сюд (Врховниот суд).
СФРЮ-да Македония таймаздан "айнымагъан" регион статуслу болгъанды, хаманда Федерацияны экономика джанындан джетерли айнымагъан республикала бла областлагъа болушлукъ фонддан ахча алгъанлай тургъанды[2]. Кредитле узун болджалгъа эмда гитче процентлеге берирлгендиле.
Къазауатдан сора биринчи халкъны тергеуюне кёре Македония эки этнослу республика болгъанды, 1153 минг адамдан 789,6 минги македонлу, 197,4 минги да албланлы болгъанды[3].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.