From Wikipedia, the free encyclopedia
Өңеш обырының болжамы өте қиын орындалатын қатерлі ісік. Бұл дерт қазақ халқы үшін, әсіресе, Каспий, Арал теңізі аймағындағы тұрғындардың негізгі бір өлім себептері болып табылады. Ауырғандардың 70-80% бірінші жылдың ішінде өліп отырады. Өңеш обыры-cыртқы қабық қорғаныш қабілетін атқара алмайды, сондықтан обыр ауруында дерт көрші сау ұлпаларға тез тарайды. Кейінгі жағдайларда ота жасалынбайды. Өңештің кілегей қабыршығы жуан келеді, ол жалпақ жасушалы болады да егде жастағы кәрі адамдарда жиі түлейді. Осы жерде пайда болған обыр жалпақ жасушалы обыр болып саналады. Өңештің ішкі кілегей қабыршығының астындағы қабат цилиндр тәріздес келеді; ал егер кардий қыспағы жеткіліксіз болған жағдайда асқазандағы қышқыл орта кейін қарай өңешке лақтырып құйылады. Сөйтіп ол өңештің жалпақ жасушалы кілегей қабыршығын шырышты қабыршыққа ауыстырады. Бұдан өнген обыры аденокарцинома дейді. Қан және лимфа айналысы. Өңештің мойын тұсы төменгі қалқанша без артериясы арқылы қоректенеді. Кеуде бөліміне аортаның кеуде бөлімінен өңешке арнайы шығатын тармағы келеді; төменгі бөлімі сол жақ асқазан және төменгі диафрагма артериялармен байланыста болады. Қан кілегей қабыршық астында орналасқан вена қантамырлары арқылы кері жүреді.
![]() | Бұл мақаланы Уикипедия сапа талаптарына лайықты болуы үшін уикилендіру қажет. |
Сонымен бұл қатерлі аурудың белгілерін қалай біліне бастайды:
Егер осындай белгілер білене бастаса міндетті түрде дәрігерге көрініңіз. Себебі ісік аурулары ерте анықтаса, онда өмірге қауіпті факторлардан сақтануға болады. Лимфа тамырлары өңештің барлық қабаттарында өте бай дамыған; олар арқылы лимфа сұйығы өңештің алдыңғы және артқы жағында орналасқан бұлшық еттері арқылы мойынмен, орталық кеуде қуысымен және іштің жоғарғы қабаттарында мүшелермен тікелей байланыста болады. Осының нәтижесінде өңеш обыры барлық бағыта дамиды, метастаздар береді.
Жалпақ жасушалы келеді, оның түлейтін, түлемейтін түрлері бар. Дерттің шырышты немесе жалпақ жасушалы + шырышты аралас түрлері өте сирек тіркеледі. Аденокарцинома көбінесе өңештің төменгі бөлігінде немесе Баррета өңешінде байқалады. Дерттің өсуі көбінесе өңеш қабырғасынан тыс жүреді және жалпы лимфа арқылы таралады. Қан арқылы өну өте сирек. Мүше қабырғасын бойлап, сырқат лимфа тамырлары арқылы жоғары бағытта, көрініп тұрған ісік шекарасына 4-5см қашықтықта таралады. Ісіктің бұл қасиеті өңешке операция жасағанда ұмытпау керек. Клиникалық ағымында сырқаттың гистологиялық айырмашылығы айтарлықтай өзгеріске әкелмейді.
Бұл дертті дәлелдеу қиын емес: рентгенге түсу және эндоскопиялық көру, оның соңында биопсия жасау. Әрине, бұлар пәрменді ем бағдарламасына жеткіліксіз болады; сондықтан сырқаттың өсу дәрежесін дәл анықтау – рентгенге түсіру, эзофагоскопия – ең шешуші нәрсе. Осы мақсатпен ауруханалық жағдайда компьтерлік томография (КТ) жасалынады.
Толық жазылу тек хирургиялық әдісті қажет етеді. Бірақ барлық ауруларға оны қолдану өте қиын. Сырқаттың жоғарғы бөлігінде сәуле әдісі қолданады, одан кейін тағамның өңештен өтуі жақсарады. Кейбір жағдайда бұл нәтиже ұзаққа созылуы мүмкін. Химиотерапия дәрменсіз келеді. Әстінде ол операциямен, немесе сәулемен қабаттасып келгенде паллиативті әсер етеді. Көптеген аурулар дертті асқынып, өршіген кезінде ем қабылдауға мәжбүр болады, себебі тағам жүрмегеннен кейін аштық, оның соңы дегенерация және дистрофияға әкеледі, яғни алмасу үрдістері қайтадан қалпына келмейтін жағдайға тап болады. Бұларды болдырмау мақсатында паллиативті операциялар – гастростомия (асқазанды тесу, жару, сөйтіп сол арқылы қолдан тағамдану) немесе өңештің тарылған жеріне түтікше қойып, оны кеңіту (интубация пищевода) жасайды.
Емнің нәтижесі жалпы мардымсыз келеді, сондықтан қазіргі таңда өзекті мәселе болып саналатын мәселе – сақтандыру шараларын дамыту, жетілдіру.
Отандық жіктеу бойынша 4 өсу дәрежесі бар:
TNM (1997) Халықаралық жүйесі бойынша өсу дәрежелерінде өзгешіліктер енгізілген. Мұнда ісік түйінінің көлемі және лимфа бездерінің саны ешқандай көңіоге алынбайды, тек өңеш қабаттары есепке алынады. Мойын және іш қуысындағы лимфа бездерінің жарақаттануы алыстағы метастаз болып саналады.
Ісіктің ыдырауымен немесе оның көрші сау мүшелерге, ұлпаларға, тінге көшуімен тығыз байланысты. Сондай мынадай белгілер болады:
Қазақстанда өңеш обыры барлық адамдарды қосқанда жиілігі жөнінен 5 орында тұр. Ерлер арасында 4 орынды, ал әйелдер арасында 7 орынды алады. Қазақстан бойынша ең жоғарғы көрсеткіш Қызылорда, Батыс Қазақстан, Маңғыстау, Атырау, Ақтөбе, ал өте сирек кездесетін аймақтары Алматы, Астана, Жамбыл, Солтүстік Қазақстан, Оңтүстік Қазақстан облыстары жатады. Әлем бойынша көп тараған аймақтарға Солтүстік Иран, Қытай, Оңтүстік Африка, Түрікменстан, Өзбекстан жатады. Жыныстық ерекшеліктеріне байланысты еркектер әйелдерге қарағанда 6 есе жиі ауырады.Жас ұлғайған сайын аурушаңдық көбейе береді, үлкен көрсеткіш егде жастағы адамдарда. Өңеш обырының үлесіне барлық қатерлі ісіктердің 1,5-2,0% кіреді. Кейінгі жылдары бұл дерт өзінің жиілігі жөнінен Қазақстанда бесінші орын алады (5,0-5,1% 2005ж; 4,9% 2007ж;). Аурушаңдық 2005ж – 4,6%-ға төмендеді (2005ж - 9,8%, 2006ж – 9,3%, 2007 ж – 9,1%). Еркектерде әйелдерге қарағанда 1,1-1,3%жиі кездеседі. Жас өскен сайын аурудың жиілігі жоғарлайды.
Негізінен: Ісік алды ауруларды созылмалы қабыну аурулары қалыптастырады. Бұларды анықтау және емдеу сақтандыру шараларына кіреді. Өңештің ортаңғы бөлігі жиі зақымданады, содан кейін төменгі бөлігі. Дерт жалпақ жасушалы болып келеді, ал шырышты (аденокарцинома) түрі Баррета балаларда кездеседі. Лимфа тамырларының мүшеге жанама орналасуы және оның ірілігі лимфа сұйығы арқылы сырқаттың тез, әрі жедел өсуіне қолайлы жағдай туғызады. Метастаздардың бір аймақтан екінші бір аймаққа секіріп кетуі әбден ықтимал.
Өңеш түтікше мүше, оның ұзындығы 25 см. Мынадай бөлімдерден тұрады: мойын, кеуде және іш. Кеуде бөлімі үшке бөлінеді: жоғарғы – 2 кеуде омыртқасынан бастап аорта (қолқа) доғасының төменгі деңгейіне шейін; ортаңғы – өкпе қақпасынан (тамырларына) сәйкес келетін жер; төменгі – өкпе тамырларынан басталып өңештің диафрагмаға (көк ет) кіретін жеріне шейін. Бұл бөлімдердің әрқайсысы әртүрлі жиілікпен жарақаттанады. Кеуде бөлімі орталық кеуде қуысының артқы бөлігінде орналасады, онымен кеңірдек, сол жақ негізгі бронх, кеуде аортасы және оның доғасы, адасқан және кері қайтқан көмей нервтері жанасады. Үш жерінде өңеш қуысы физиологиялық түрде тарылады:
Осы аталмыш физиологиялық тарылған өңеш бөліктерінде обыр ауруы жиі кездеседі. Өңеште үш қабат бар:
Лимфа тамырлары өңештің барлық қабаттарында өте бай дамыған; олар арқылы лимфа сұйығы өңештің алдыңғы және артқы жағында орналасқан бұлшық еттері арқылы мойынмен, орталық кеуде қуысымен және іштің жоғарғы қабаттарында мүшелермен тікелей байланыста болады. Осының нәтижесінде өңеш обыры барлық бағыта дамиды, метастаздар береді.[1]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.