From Wikipedia, the free encyclopedia
Қарайымдар (өзд.атауы қарайлар, қырымшақ, караим) — Қараизмді ұстанатын түркі тілдес этнос. Қарайымдарға жақын халықтар – еврейлер мен қырым татарлары. Қарайымдардың жалпы саны 2 мың адамдай. Көпшілігі Украинада тұрады, шамамен 1200 адам. Басқа елдерде (Ресей, Литва, Қазақстан және Польша) шамамен 250-350 адам тұрады.
Қарайым тілі - түркі тілдерінің бірі. Қыпшақ (солт.-батыс) тобының қыпшақ-половец бұтағына жатады. 1840 жылдан діни кітап, журнал басу ісінде көне еврей, орыс (кириллица) әрпін қолданған. Қарайым тілі — тракай, галицк және қырым диалектісі болып үшке бөлінеді. Негізгі сөздік қоры түркі тілдеріне ортақ сөздер.
Қарайымдар Яһуди дінінің 8-ғасырда Алдыңғы Азияда қалыптасқан бір бұтағын (қараизм) ұстанады. Халықтың аты да осы атаудан қалыптасқан.
Антропологиялық ерекшелігі жағынан зерттеушілер оларды Хазар қағандығының құрамындағы түркі тайпаларының ұрпағына жатқызады. Қарайымдардың бір бөлігін 1397 ж. Литваның ұлы князі Витовт шекара күзету үшін Литваға әкеткен. Ал Украинаға олар осы мақсатпен 1408-11 ж. қоныс аударды. Осылайша Қарайымдар 3 этнографиялық топқа бөлініп кеткен.
Қарайымдардың дәстүрлі кәсібі - егіншілік. Бау-бақша салу, сауда-саттық жасау, жүзім егу, сондай-ақ қол өнерімен шұғылданды.
Қырымдағы қарайымдардың материалдық мәдениеті мен тұрмыс-тіршілігі Қырым татарларына ұксас. Қарайымдардың бай фольклоры сақталған.
Этникалық костюмдер Польша, Болгария, Франция және Америка Құрама Штаттарының тұрғындарында сақталған. Ерлер киімдері - шалбар, жейде, кафтан, күрте. Жоғарғы шалбардың астында кальсондар киеді. Кафтанның жағасы кішкентай және түзу, ілмектерге бекітілген. Былғары немесе жүннен жасалған белдікті пайдаланады, қыста тон киеді. Қарайымдардың өздерінің қаракөлден тігілген бас киімі бар. Оны караит деп атайды. Дәстүрлі бас киімді аға буын киеді. Тағы бір бас киім - фес, оның түбі тегіс, қызыл, күлгін немесе қоңыр түске боялған.
Қарайымдар сүт тағамдарын, бәліштерді, түрлі жемістер мен көкөністерді, қамырдан жасалған өнімдерді пайдаланады.
Қарайымдар Қазақстанға негізінен өткен ғасырдың 90-жылдарынан бастап, нарықтық қарым-қатынастарға байланысты көші-қон үрдістеріне орай қоныстанған. Қазақстандағы қарайымдардың саны:
![]() |
Бұл — мақаланың бастамасы. Бұл мақаланы толықтырып, дамыту арқылы, Уикипедияға көмектесе аласыз. Бұл ескертуді дәлдеп ауыстыру қажет. |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.