From Wikipedia, the free encyclopedia
Есіл — Ертіс өзенінің сол саласы, Обь өзені жүйесіне жатады.
Есіл | |
---|---|
![]() Есіл өзені, Астана | |
Сипаттамасы | |
Ұзындығы | 2450 км |
Су алабының ауданы |
177 000 км² |
Су алабы | Солтүстік Мұзды мұхит |
Өзендердің су алабы |
Ертіс → Обь |
Су шығыны | 56,3 м³/с |
Су ағысы | |
Бастауы | Нияз тауы |
• Биіктігі | 560 м м |
• Координаттары | 50°37′44″ с. е. 73°14′49″ ш. б.50.62889° с. е. 73.24694° ш. б. (G) (O) (Я) |
Сағасы | Ертіс өзені |
• Орналасқан жері | Усть-Ишим |
• Координаттары | 57°41′53″ с. е. 71°11′51″ ш. б.57.69806° с. е. 71.19750° ш. б. (G) (O) (Я) |
Орналасуы | |
Ел | ![]() ![]() |
Ортаққордағы санаты: Есіл |
Қазақстанның Ақмола, Солтүстік Қазақстан облыстары және Ресейдің Түмен, Омбы облыстары жерімен ағады.
Бастауын Сарыарқадағы Нияз тауының етегінен алып (560 м биіктіктен), Ертіс өзеніне сол жағынан құяды.
Ұзындығы 2450 км (Қазақстандағы ұзындығы 1400 км). Дүниежүзінде екінші реттегі ең ұзын сала саналады. Су жиналатын алабы 177 мың км2. Өзеннің бастауынан сағасына дейінгі құлау еңістігі 513 м, әр 1 км-дегі еңістігі 21 см. Негізінен қар суымен (80%-дайы) толығады. Көктемде су деңгейі көтеріліп (ең жоғарғы деңгейі сәуірдің үшінші онкүндігінде байқалады), су тасқыны болып тұрады. Шілденің ортасында су деңгейі төмендеп, үшінші онкүндігінің басында сабасына түседі. Су мол жылдары Петропавл бөгені бьефіндегі нөлдік график деңгейінен 10-11 м жоғары көтеріледі.
Есіл суын бақылау кезінде 1937 жылы оның арнасы құрғап қалғаны тіркелген. Ал 1936-1939 және 1986 жылдары түбіне дейін қатып қалған. Өзеннің орташа жылдық ағымы 2,5 км3. Мұз қату қарашаның екінші жартысында басталады да оның ұзақтығы 5 айға созылады.
Есіл минералдылығы жоғары өзендерге жатады. Оған негізгі себебіне - оның су жинайтын алабының құрғақ өңірде жатуы және жер асты суларының тұздылығы жатады. Жалпы минералдануы 500-800 мг/л, сабасының төменгі кезінде 1200 мг/л-ге жетеді. Суы кермек татиды.
1960 жылдан бастап өзен суын реттеп отыру үшін Вячеслав, Сергеев және Петропавл бөгендері салынған. [1]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.