სატურნის თანამგზავრი From Wikipedia, the free encyclopedia
მიმასი — პლანეტა სატურნის ბუნებრივი თანამგზავრი; 1789 წელს აღმოაჩინა ბრიტანემლა ასტრონომმა უილიამ ჰერშელმა.[1] სახელი ეწოდა ბერძნული მითოლოგიის გმირის, გაიას ვაჟ მიმასის პატივსაცემად. ასევე მოიხსენიება როგორც სატურნი I.
მიმასი | ||||
---|---|---|---|---|
![]() ხომალდ „კასინის“ მიერ გადაღებული ფოტო, 2010 წ. | ||||
სხვა სახელები | სატურნი I | |||
აღმოჩენა | ||||
აღმომჩენი | უილიამ ჰერშელი | |||
აღმოჩენის თარიღი | 1789 | |||
ორბიტალური მახასიათებლები | ||||
პერიასტრი | 181 902 კმ | |||
აპოასტრი | 189 176 კმ | |||
დიდი ნახევარღერძი (a) | 185 539 კმ | |||
ორბიტის ექსცენტრისიტეტი (e) | 0.0196 | |||
გარშემოვლის სინოდური პერიოდი | 0.942 დღე | |||
ორბიტალური სიჩქარე (v) | 14.28 კმ/წმ | |||
დახრილობა (i) | 0.199° | |||
ვისი თანამგზავრია | სატურნი | |||
ფიზიკური მახასიათებლები | ||||
ზომები | 415.6 × 393.4 × 381.2 კმ (0.0311 დედამიწა) | |||
საშუალო რადიუსი | 198.2±0.4 კმ | |||
ზედაპირის ფართობი (S) | 490 000–500 000 კმ² | |||
მოცულობა (V) | 32 600 000±200 000 კმ³ | |||
საშუალო სიმკვრივე () | 1.1479±0.007 გრ/სმ³ | |||
ალბედო | 0.962±0.004 | |||
ტემპერატურა | ||||
ზედაპირზე | ≈ 64 კელვინი | |||
| ||||
|
მიმასის დიამეტრი 396 კილომეტრია და ყველაზე პატარა ასტრონომიული სხეულია, რომელსაც თვითგრავიტაციის გამო მომრგვალებული ფორმა აქვს.
მიმასი 1789 წლის 17 სექტემბერს ბრიტანემლა ასტრონომმა უილიამ ჰერშელმა აღმოაჩინა. აღმოჩენას იგი შემდეგნაირად აღწერდა: „ჩემი ორმოცფუტიანი ტელესკოპის დიდი სინათლე იმდენად სასარგებლო აღმოჩნდა, რომ 1789 წლის 17 სექტემბერს მეშვიდე თანამგზავრი შევნიშნე, რომელიც მის დიდ, სასავლეთ წაგრძელებასთან მდებარეობდა“.[2]
სახელი ეწოდა ბერძნული მითოლოგიის ერთ-ერთი გიგანტის, მიმასისგან. სატურნის იმ დროისათვის ცნობილი შვიდი თანამგზავრის სახელები 1847 წელს შეთავაზებულ იქნა უილიამ ჰერშელის ვაჟის, ჯონის მიერ პუბლიკაციაში „კეთილი იმედის კონცხიდან განხორციელებული ასტრონომიული დაკვირვებების შედეგები“.[3] მან მათ ტიტანები უწოდა, რადგან სატურნი (ბერძნული მითოლოგიის კრონოსის რომაული ექვივალენტი) ტიტანების ლიდერი და ხანდახან სამყაროს მმართველი იყო.
მიმასის ზედაპირის ფართობი ესპანეთისაზე ოდნავ ნაკლებია. მისი დაბალი სიმკვრივე 1,15 გრ/სმ³ მიუთითებს, რომ იგი ძირითადად წყლის ყინულისაგან შედგება და ძალიან მცირეა კლდის შემცველობა. მასზე მოქმედი გრავიტაციული ძალების გამო, მიმასი შესამჩნევად სფერულია. უგრძესი ღერძი უმოკლესზე 10%-ით გრძელია. მისი ელიფსური ფორმა განსაკუთრებით კარგად ჩანს ბოლო პერიოდში ხომალდ კასინის მიერ გამოგზავნილ ფოტოებზე.
მიმასის განმასხვავებელი მახასიათებელია 130 კმ სიგრძის გიგანტური, დარტყმითი კრატერი, რომელსაც თანამგზავრის აღმომჩენის პატივსაცემად ჰერშელი ეწოდა. მისი დიამეტრი საკუთრივ მიმასის დიამეტრის თითქმის მესამედია; კედლების სიმაღლე დაახლოებით 5 კილომეტრია, ფსკერის გარკვეული ნაწილების სიღრმე 10 კმ, ცენტრალური მწვერვალი კი ფსკერიდან 6 კმ სიმაღლეზეა აღმართული. თუკი ამის ექვივალენტური კრატერი დედამიწაზე იქნებოდა, მისი დიამეტრი 4000 კმ იქნებოდა, ავსტრალიაზე განიერი. დარტყმას, რომელმაც ეს კრატერი წარმოქმნა, მიმასი თითქმის მთლიანად უნდა დაემსხვრია: ნამტვრევების ხილვა შესაძლებელია მიმასისი მოპირდაპირე მხარეს.[4]
მიმასის ზედაპირი გაჯერებულია სხვა პატარა დარტყმითი კრატერებით, თუმცა, ვერც ერთი მათგანი ზომით ახლოსაც კი ვერ მიდის ჰერშელთან. ზედაპირის უდიდესი ნაწილი დაფარულია 40 კმ დიამეტრის მქონე კრატერებით, მაგრამ სამხრეთ პულუსის რეგიონში 20 კმ დიამეტრზე დიდი კრატერები არ შეინიშნება.
სულ, მიმასზე სამი ტიპის გეოლოგიური მახასიათებლები შეიმჩნევა: კრატერები, ჩასმები და კრატერთა ჯაჭვები.
სატურნის რგოლების გარკვეული მახასიათებლები მიმასთან რეზონანსულადაა დაკავშირებული. მიმასი პასუხისმგებელია მატერიის მოსაფთავებაზე კასინის დანაყოფში — სატურნის ორ უდიდეს რგოლს, A-სა და B-ს შორის არსებულ ნაპრალში. კასინის დანაყოფის შიდა კიდეში, ჰიუგენსის ნაპრალში ნაწილაკები 2:1 რეზონანსშია მიმასთან. თითოეული ორბიტის დროს ისინი მიმასს ორჯერ უვლიან გარს. მიმასის მიერ კასინის დანაყოფის ნაწილაკების განმეორებადი მიზიდვა, ყოველთვის კოსმოსის ერთი მიმართულებით, აიძულებს მათ ახალ ორბიტაზე დადგნენ ნაპრალის გარეთ. C და B რგოლებს შორის საზღვარი 3:1 რეზონანსშია მიმასთან.
გარდა ამისა, მიმასი 2:1 საშუალო-მოძრაობის რეზონანსშია უფრო დიდ მთვარე თეტისთან და 2:3 რეზონანსში მთვარუკა პანდორასთან.
2014 წელს, მკვლევრებმა შენიშნეს, რომ მიმასის ლიბრაციულ მოძრაობას ჰქონდა ერთი კომპონენტი, რომელიც მხოლოდ მისი ორბიტით ვერ იხსენებოდა და დაასკვნეს, რომ ამის მიზეზი იყო ან ინტერიერი, რომელიც ჰიდროსტატიკურ ეკვილიბრუმში არაა, ან შიდა ოკეანე.[5] 2017 წელს მკვლევრები მივიდნენ დასკვნამდე, რომ ოკეანე გამოიწვევდა ზედაპირის მოქცევით დაძაბულობას, ისეთს, როგორიცაა იუპიტერის ტექტონიკურად აქტიურ თანამგზავრ ევროპაზე. შესაბამისად, ზედაპირზე ნაპრალების არსებობისა და ტექტონური აქტივობების მტკიცებულებათა ნაკლებობა მიმასზე ასეთი ოკეანის არარსებობაზე მიუთითებს.[6] ბირთვის წარმოქმნის შემდეგ, წარსულში სავარაუდოდ უნდა წარმოქმნილიყო შიდა ოკეანეც, რაც გეოლოგიურ აქტივობებსაც წარმართავდა; ლიბრაციის ეს ახსნა ცოტა პრობლემატურია. მეორე შესაძლო ახსნაა ასიმეტრიული მასის ანომალია, რაც ჰერშელის კრატერთანაა დაკავშირებული.[6]
1979 წლის 1 სექტემბერს, სატურნს ჩაუფრინა ხომალდმა პიონერ 11-მა, რომელიც მიმასს 104 263 კმ მანძილზე მიუახლოვდა.[7] 1980 წელს მას გადაუფრინა ვოიაჯერ 1-მა, 1981 წელს კი ვოიაჯერ 2-მა.
მიმასი რამდენიმეჯერ გადაიღო ხომალდმა კასინიმ, რომელიც სატურნის ორბიტაზე 2004 წელს გავიდა. ყველაზე ახლოს, კასინი მიმასს 2010 წლის 13 თებერვალს მიუახლოვდა, 9 500 კმ მანძილზე.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.