From Wikipedia, the free encyclopedia
Տասներկումատնյա աղիք (լատին․՝ duodénum), մարդու բարակ աղիների սկզբնական բաժինը, որն անմիջապես հաջորդում է ստամոքսի ելքային բաժնին։
Մարդու տասներկումատնյա աղիք | |
---|---|
![]() | |
Տեսակ | օրգանի տիպ և անատոմիական կառուցվածքների դաս |
Ենթադաս | organ segment?[1] և անհատական անատոմիական կառուցվածք |
Մասն է | բարակ աղիք |
Զարկերակ | inferior pancreaticoduodenal artery? |
Երակ | pancreaticoduodenal veins? |
Միանում է | Ստամոքս և Աղիճ աղիք |
MeSH | A03.556.124.684.124 և A03.556.875.249 |
Foundational Model of Anatomy | 7206 |
Terminologia Anatomica 98 | A05.6.02.001 |
Նկարագրված է | Գրեյի անատոմիա (20-րդ հրատարակություն)[2], Բրոքհաուզի և Եֆրոնի հանրագիտական բառարան և Բրոքհաուզի և Եֆրոնի փոքր հանրագիտական բառարան |
![]() |
Հատկանշական անունը պայմանավորված է նրանով, որ դրա երկարությունը հավասար է մոտավորապես տասներկու մատի տրամագծին։
Տասներկումատնյա աղիքը բաժանված է չորս մասի՝ վերին, վայրէջ, հորիզոնական և վերել[3]։
Տասներկումատնյա աղիքի ամրացումն իրականացվում է շարակցական հյուսվածքի մանրաթելերի միջոցով, որոնք անցնում են նրա պատից մինչև հետորովայնամզային տարածության օրգաններ։ Տասներկումատնյա աղիքի ֆիքսման գործում նշանակալի դեր է խաղում որովայնամիզը, որը ծածկում է աղիները առջևից, ինչպես նաև լայնական հաստ աղիքի միջընդերքի արմատը։ Բացի այդ, աղիների ամրացման համար կարևոր է դրա կապը ենթաստամոքսային գեղձի գլխի հետ։ Տասներկումատնյա աղիքի ամենաշարժական հատվածը վերինն է, քանի որ այն ավելի քիչ ամրացված է, քան մյուս մասերը և, հետևելով ստամոքսի պիլորիկ հատվածին, կարող է ազատորեն շարժվել դեպի կողքերը։
Շատ անկայուն է։ Կան հետևյալ տարբերակները.
Տասներկումատնյա աղիքի դիրքը հաստատուն չէ, կախված է տարիքից, գիրությունից և այլ գործոններից։ Ծերության ժամանակ, ինչպես նաև նիհարած մարդկանց մոտ, տասներկումատնյա աղիքն ավելի ցածր է, քան երիտասարդ, լավ սնված սուբյեկտների մոտ (ըստ Ֆ. Ի. Վալկերի)։ Տասներկումատնյա աղիքի առանձին մասերի տեղակայման մակարդակը կմախքի նկատմամբ նույնպես տարբերվում է[4]։
Այնուամենայնիվ, ամենից հաճախ տասներկումատնյա աղիքի վերին մասը սկսվում է XII կրծքային - I գոտկային ողերի մակարդակից, այնուհետև աղիներն անցնում են ձախից աջ (վերին ծունկ) և ներքև մինչև III գոտկային ող (վայրէջ մաս), որից հետո այն ավարտվում է ստորին ծնկով և հետևում է վերին մասին զուգահեռ, բայց արդեն աջից ձախ (հորիզոնական մաս) մինչև ողնաշարի II գոտկային ողի մակարդակ (վերել մաս)։
Տասներկումատնյա աղիքից բարակ աղիքի անցման վայրը (լատին․՝ flexura duodenojejunalis), գտնվում է ողնաշարի ձախ մասում, որը համապատասխանում է II գոտկային ողի մարմնին[4]։
Վերին մասին վերևից և առջևից հարում է լյարդի քառակուսի բիլթը, ինչպես նաև լեղապարկի վզիկը և մարմինը։ Երբ աղիները տեղափոխվում են ձախ, նրա սկզբնական հատվածը շփվում է լյարդի ձախ բլթի ստորին մակերեսի հետ։ Տասներկումատնյա աղիքի վերին մասի և լյարդի դարպասի միջև գտնվում է լյարդտասներկումատնյաաղիքային կապանը, որի հիմքում աջից անցնում է ընդհանուր լեղածորանը, ձախում՝ ընդհանուր լյարդային զարկերակը, իսկ մեջտեղում և մի փոքր ավելի խորը՝ պորտալարը[3]։
Տասներկումատնյա աղիքի վերին մասի պատի հետին ստորին կիսաշրջանը, այն տեղում, որտեղ այն ծածկված չէ որովայնամզով, շփվում է ընդհանուր լեղածորանի, դռներակի, ստամոքստասներկումատնյաղիքային և վերին հետին ենթաստամոքսատասներկումատնյաաղիքային զարկերակների հետ։ Տասներկումատնյա աղիքի այս հատվածի ստորին կիսաշրջանը հարում է ենթաստամոքսային գեղձի գլխին։
Դռներակը անցնում է տասներկումատնյա աղիքի հետին պատով՝ ստամոքսի ելքից 1-2 սմ հեռավորության վրա; որոշ չափով դեպի աջ, ելքից 2-3 սմ հեռավորության վրա, ստամոքստասերկումատնյա զարկերակը շփվում է տասներկումատնյա աղիքի վերին մասի հետին պատի հետ։ Ընդհանուր լեղածորանն անցնում է աղիքները պիլորուսից 3-4 սմ հեռավորության վրա։
Տասներկումատնյա աղիքի վայրէջ հատվածը շփվում է աջ երիկամի հետևի մակերեսի հետ, միզածորանի սկզբնական հատվածի (4-6 սմ) և երիկամային անոթների հետ։ Արտաքինից 12-մատնյա աղիքի վայրէջ հատվածը հարում է հաստ աղիքի և վերել հաստ աղիքի աջ կորությանը, ներսից՝ ենթաստամոքսային գեղձի գլխին։ Առջևում տասներկումատնյա աղիքի այս հատվածը ծածկված է լայնակական հաստ աղիքով և դրա միջընդերքով։ Միջընդերքը (լատին․՝ mesocolon) հատում է տասներկումատնյա աղիքի վայրէջ հատվածը (լատին․՝ pars descendens duodeni) վերին ծնկից 3-4 սմ ցածր (լատին․՝ flexurae duodeni superior)։
Տասներկումատնյա աղիքի վայրէջ մասով և ենթաստամոքսային գեղձի գլխով ձևավորված ծորանով երբեմն անցնում է ընդհանուր լեղածորանը, որը հոսում է տասներկումատնյա աղիքի վայրէջ մասի ստորին, ավելի քիչ հաճախ՝ միջին երրորդի մեջ։ Ավելի հաճախ ծորանը գտնվում է ենթաստամոքսային գեղձի գլխի հաստության մեջ և միանալով ենթաստամոքսային գեղձի արտազատող ծորանին (լատին․՝ ductus pancreaticus), ծակում է տասներկումատնյա աղիքի հետնամասային պատը։ Նրա լորձաթաղանթի վրա կա փոքր (0,5-1 սմ երկարությամբ) երկայնական ծալք (լատին․՝ plica longitudinalis duodeni), որն ավարտվում է բարձրացմամբ՝ տասներկումատնյա աղիքի մեծ պտկիկով (լատին․՝ papilla duodeni major)։
Այն դեպքերում, երբ առկա է ենթաստամոքսային գեղձի լրացուցիչ ծորան (լատին․՝ ductus pancreaticus accessorius), այն բացվում է աղիների լորձաթաղանթի վրա՝ հիմնական ծորանից մի փոքր վերև՝ դեպի տասներկումատնյա աղիքի փոքր պտկիկ (լատին․՝ papilla duodeni minor)։
Վերին միջընդերային զարկերակը և նրան ուղեկցող երակը հարում են տասներկումատնյա աղիքի հորիզոնական մասի առջևի մակերեսին։ Այս երկու անոթներն էլ գտնվում են բարակ աղիքի միջընդերքի արմատում, իսկ վերին միջընդերային երակը միշտ գտնվում է աջ կողմում և որոշ չափով համանուն զարկերակի դիմաց։ Մնացած մասը ծածկված է՝ առջևից առպատային որովայնամզով և շփվում է լայնական հաստ աղիքի, ինչպես նաև բարակ աղիքների գալարների հետ։
Տասներկումատնյա աղիքի ստորին մասի սերտ տեղագրական և անատոմիական փոխհարաբերությունները վերին միջընդերային անոթների հետ երբեմն բացասաբար են անդրադառնում այս աղիքի աշխատանքի վրա. տասներկումատնյա աղիքը կարող է սեղմվել միջընդերքի անոթների կողմից, ինչը հանգեցնում է դրա խցանման։ Աղիքի նման գործառույթը կլինիկական պրակտիկայում հայտնի է որպես զարկերակային-միջընդերային խցանում և կարող է նկատվել այն դեպքերում, երբ առկա է բարակ աղիքի զգալի իջեցում, և որովայնի օրգանների որոշ այլ հիվանդություններ (ըստ Դ. Ն. Լյուբոցկիի)։
Վերևում հորիզոնական մասը շփվում է ենթաստամոքսային գեղձի գլխի և կեռավոր ելունի հիմքի հետ, իսկ հետևում՝ աջ կոնքային մկանների, ստորին սիներակի երակների և աորտայի հետ։ Ավելին, աղիքի ստորին հատվածը կարող է տարբեր մակարդակներով անցնել աորտայի միջով։ Որոշ դեպքերում այն գտնվում է աորտայի երկատումից 1,5-2 սմ ներքև, որոշ դեպքերում՝ 5-6 սմ բարձրության վրա։
Աղիքի վերել մասը հարում է հետորովայնամզային տարածությանը, իսկ առջևում՝ բարակ աղիների գալարներին[4]։
Պառկած է աջ թուլակողային շրջանում (լատին․՝ regio hypochondriaca dextra)։
Որովայնամիզը անհավասարաչափ է ծածկում տասներկումատնյա աղիքը։ Նրա վերին մասը զուրկ է որովայնամզային ծածկույթից միայն աղիքային պատի հետին ստորին կիսաշրջանում, այսինքն՝ այն վայրում, որտեղ աղիքները շփվում են ենթաստամոքսային գեղձի գլխի, դռներակի, ընդհանուր լեղածորանի և. ստամոքստասներկումատնյաաղիքային զարկերակի հետ։ Ուստի կարելի է ենթադրել, որ աղիքի սկզբնական հատվածը պատված է մեզոպերիտոնեալ։ Նույնը պետք է ասել աղիքի վերել հատվածի մասին։ Վայրէջ և ստորին հատվածներն ունեն որովայնամզային ծածկույթ միայն առջևում[4]։
Ընդհանրապես տասներկումատնյա աղիքը ծածկված է որովայնամզով՝ արտապերիտոնալ կերպով։
4 ենթաստամոքսային-տասներկումատնյաղիքային զարկերակներ.
Բազմաթիվ ճյուղեր տարածվում են ենթաստամոքսային գեղձի առաջային և հետին աղեղներից մինչև տասներկումատնյա աղիքի պատ և ենթաստամոքսային գեղձի գլուխ[4]։
Այն իրականացվում է ենթաստամոքսատասներկումատնյաաղիքային երակներով, որոնք ուղեկցում են համանուն զարկերակներին՝ ենթաստամոքսային գեղձի գլխի առաջային և հետին մակերեսների վրա ձևավորելով երակային աղեղներ։
Ավշային անոթները, որոնք տանում են ավիշը տասներկումատնյա աղիքից, գտնվում են ենթաստամոքսային գեղձի գլխի առաջային և հետին մակերեսների վրա։ Տարբերում են ենթաստամոքսատասներկումատնյաաղիքային առաջային և հետին ավշային հանգույցներ։
Իրականացվում է խոռոչային, վերին միջընդերային, լյարդային և երիկամային հյուսակներից բխող ճյուղերով։ Այս հյուսակներից առաջացող նյարդային ճյուղերն ուղղվում են ենթաստամոքսային գեղձի վերին և ստորին զարկերակների երկայնքով և այդ անոթներից անկախ դեպի տասներկումատնյա աղիքի պատ[4]։
Տասներկումատնյա աղիքն ունի լորձաթաղանթի հատուկ հյուսվածաբանական կառուցվածք, ինչը նրա էպիթելը դարձնում է ավելի դիմացկուն ինչպես աղաթթվի, այնպես էլ պեպսինի, խտացված լեղու և ենթաստամոքսային գեղձի ֆերմենտների ազդեցության նկատմամբ, քան հեռադիր բարակ աղիքի էպիթելը: Տասներկումատնյա աղիքի էպիթելի կառուցվածքը նույնպես տարբերվում է ստամոքսի էպիթելի կառուցվածքից։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.