մշակվել է 1947 թվականի սկզբից մինչև 1948 թվականի վերջը ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների հանձնաժողովի կողմից ձևավորված կոմիտեի կողմից From Wikipedia, the free encyclopedia
Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագրի նախագիծ, 1947 թվականի սկզբից մինչև 1948 թվականի վերջն ընկած ժամանակահատվածում ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների հանձնաժողովի կողմից ստեղծված ծրագիր։ Ենթարկվել է հետագա ուղղումների ու բարելավման Մարդու իրավունքների հանձնաժողովի, ՄԱԿ-ի տնտեսական ու սոցիալական խորհրդի ու Միավորված ազգերի կազմակերպության գլխավոր ասամբլեայի կողմից։
Հռչակագրի ստեղծման գործում նշանակալի ներդրում ունեցած հանձնաժողովի անդամների թվում էին, ի թիվս այլոց, կանադացի Ջոն Փիթերս Համֆրին ՄԱԿ-ի քարտուղարությունից, Էլեոնոր Ռուզվելտը ԱՄՆ-ից, որը նախագահում էր նախագծային հանձնաժողովը, Ռենե Կասսենը Ֆրանսիայից, Շառլ Մալիկը Լիբանանից, Չժան Պենչունը Թայվանից[Նշում 1] և Հանսա Ջիվրաջ Մեհթան Հնդկաստանից[1]։ Չլինելով նախագծի հանձնաժողովի անդամ՝ ֆրանսիացի փիլիսոփա Ժակ Մարինետը մեծ ազդեցություն է գործել համընդհանուր հռչակագրի ձևավորման, 1947–1948 թվականների ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ում դրա պաշտպանության ու հռչակագրի հետագա առաջխաղացման վրա։
Նախագծային հանձնաժողովի[2] կազմում էին՝
Ջոն Փիթերս Համֆրին նշանակվել էր ՄԱԿ-ի քարտուղարությունում մարդու իրավունքների բաժնի տնօրեն[3] և ի պաշտոնե ներկայացրել իրավունքների ցուցակի առաջին նախագիծը, որը հիմք է հանդիսացել հռչակագրի համար։
Համընդհանուր հռչակագրի հիմնական կառուցվածքը ներկայացվել է երկրորդ նախագծում, որը նախապատրաստել էր Ռենե Կասսենը՝ աշխատելով Համֆրիի նախագծի վրա։ Կառուցվածքի վրա իր ազդեցությունն է ունեցել Նապոլեոնի օրենսգիրքը, այդ թվում՝ առաջաբանի ու ներածական ընդհանուր դրույթների[4]։
Կասսենը հռչակագիրը համեմատում էր հունական տաճարի սյունասրահի հետ, որը կազմված էր հիմքից, աստիճաններից, չորս սյուներից ու ճակտոնից։ 1-ին և 2-րդ հոդվածները հիմնաքարերն են՝ արժանապատվության, ազատության, հավասարության ու եղբայրության սկզբունքներով։ Առաջաբանի յոթ պարագրաֆները, որոնք պարզաբանում են հռչակագիր ստեղծելու պատճառները, ներկայացված են որպես սյունասրահի աստիճաններ։ Հռչկագիր կառուցվածքը ներկայացնում է սյունասրահի չորս սյուները։ Առաջին սյունը (հոդվածներ 3-11) սահմանում է անհատի իրավունքները, ինչպիսիք են՝ կյանքի իրավունքն ու ստրկության արգելումը։ Երկրորդ սյունը (հոդվածներ 12-17) սահմանում է անհատի իրավունքները քաղաքացիական և քաղաքական հասարակության մեջ։ Երրորդ սյունը (հոդվածներ 18-21) վերաբերում է հոգևոր, հասարակական և քաղաքական ազատություններին, ինչպիսիք են կրոնի ազատությունն ու հաղորդակցման ազատությունը։ Չորրորդ սյունը (հոդվածներ 22-27) մատնանշում է սոցիալական, տնտեսական և մշակութային իրավունքները։
Կասսենի մոդելում հռչակագրի վերջին երեք հոդվածները կազմում են կառույցի վերնաճակատը, որն ամբողջացնում է կառույցը։ Այս հոդվածները վերաբերում են հասարակության հանդեպ անհատի պարտավորվածություններին և ՄԱԿ-ի նպատակներին հակառակ իրավունքների օգտագործման արգելքին[5]։
Կասսենի նածագիծը ներկայացվել է մարդու իրավունքների հանձնաժողովին ու դրա կողմից ենթարկվել խմբագրման, այնուհետև այդ տարբերակը քննարկվել է ՄԱԿ-ի երրորդ հանձնաժողովում, որից հետո՝ ՄԱԿ-ի գլխավոր ասամբլեայում, որն էլ ի վերջո ընդունել է այն 1948 թվականի դեկտեմբերի 10-ին։ Քվեարկության արդյունքում հռչակագիրն ստացել է ձայների 48 կողմ, 0 դեմ, 8 ձեռնպահ՝ Բելառուսական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Չեխոսլովակիա, Լեհաստանի Ժողովրդական հանրապետություն, Սաուդյան Արաբիայի Թագավորություն, Ուկրաինական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետություն, Հարավաֆրիկյան Միություն, Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետությունների Միություն և Հարավսլավիայի Սոցիալիստական Ֆեդերատիվ Հանրապետություն[6]։
Առաջին հակասությունը վերաբերում էր մարդու իրավունքների հենց ծագմանը, և քննարկումն ընթանում էր բնական իրավունքների (որոնցով մարդկանց օժտել է Աստված կամ բնությունը) կողմնակիցների ու դրական իրավունքների (որոնք մարդիկ ձեռք են բերում բանական համաձայնության արդյունքում) կողմնակիցների միջև[7]։
Երկրորդ հակասությունը հիմնականում Սոցիալիստական ճամբարի մարքսիստական տեսության ու Արևմտյան աշխարհի ազատականության տեսակետների միջև էր։ Փիլիսոփայական առումով սոցիալիստական ճամբարը քննադատում էր ինդիվիդուալիզմը՝ հանդես գալով կոլեկտիվիզմի օգտին, որտեղ կոլեկտիվի իրավունքները վեր են դասվում անհատի իրավունքներից։ Քաղաքական առումով Խորհրդային Միությունն ու իր գործընկերները պնդում էին, թե հռչակագիրը ձևական բնույթ է կրելու, եթե այն չի երաշխավորելու տնտեսական և սոցիալական իրավունքներ։ Սակայն այս առարկությունները զարմանալիորեն փոքր հետևանք ունեցան, քանի որ սոցիալիստական ճամբարը հանձնաժողովի նիստերին շատ ակտիվ չէր, որն էլ ակնարկում էր հռչկագիրը չստորագրելու կանխորոշված որոշման մասին[7]։
Մեկ այլ հարց էր հռչակագրի իրավական կարգավիճակը։ Մեծամասնությունն այս փաստաթղթին վերագրում էր գլխավորապես բարոյական բնույթ։ Միևնույն ժամանակ որոշ մասնակիցներ արտահայտվում էին միջազգային իրավունքի առումով որոշակի իրավական ասպեկտներ ավելացնելու օգտին[7]։
Բրիտանացի ներկայացուցիչները, մասնավորապես, ծայրաստիճան հիասթափված էին, որ առաջարկն ուներ բարոյական, բայց ոչ իրավական կիրառություն։ 1976 թվականին է քաղաքացիական ու քաղաքական իրավունքների միջազգային համաձայնագիրը մտել ուժի մեջ՝ օրինական կարգավիճակ տալով հռչակագրի մեծ մասին[8]։
Աղբյուր՝ ՄԱԿ-ի տարեգիրք 1948-1949, էջ 524 և հաջորդներ
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.