Նեոօսմանիզմ
From Wikipedia, the free encyclopedia
Նեոօսմանիզմ (նեոօտտոմանիզմ) (թուրքերեն՝ Yeni Osmanlıcılık), քաղաքական գաղափարախոսություն Թուրքիայում։ Նրա բովանդակությունը կայանում է նախկին Օսմանյան կայսրության կազմի մեջ մտնող երկրներում քաղաքական ազդեցության մեծացման մեջ, որի իրավահաջորդը ժամանակակից Թուրքիան է։ Վերջերս նեոօսմանիզմ հասկացությունը նույնպես ասոցացվում է Օսմանյան կայսրության մշակույթի և ավանդույթների վերականգնման փորձերի հետ Թուրքիայի սահմաններում։
Այս հասկացությունն առաջին անգամ օգտագործվել է հունական ԶԼՄ-ների կողմից 1974 թվականին թուրքերի Կիպրոս ներխուժումից հետո[1]։
21-րդ դարում այդ տերմինը սկսեց մատնանշել ուղղությունը թուրքական քաղաքականության մեջ, որտեղ Օսմանյան մշակութային ավանդույթների վերածնունդը նպաստեց Արդարություն և զարգացում կուսակցության (ԱԶԿ) ժողովրդականության աճին, որն այնուհետև դարձավ իշխող։ ԱԶԿ-ի կողմից այդ գաղափարախոսությանը աջակցելը Թուրքիայի սոցիալական քաղաքականության մեջ փոփոխություններ է առաջացրել երկրի վաղ ավանդույթների համատեքստում, ինչը բացասաբար է ազդել ժամանակակից Թուրքիայի հանրապետական և աշխարհիկ նվաճումների վրա[2][3]։ ԱԶԿ-ն իր կողմնակիցներին և իր հիմնադիր Ռեջեփ Էրդողանին (որն ընտրվել է 2014 թվականին նախագահ) անվանել է «Osmanlı torunu» (օսմանների հետնորդներ)[4]։ Ներքին քաղաքականության փոփոխություններին հաջորդեցին արտաքին քաղաքականության փոփոխությունները։ Սոցիալական ոլորտում օսմանիզմը, որը քննադատության է ենթարկվել աշխարհիկության կողմնակիցների կողմից և խրախուսվել է ԱԶԿ-ի կողմից, հիմք է ծառայել պառլամենտարիզմի համակարգից նախագահական հանրապետությանը անցնելու համար՝ նպաստելով Օսմանյան կայսրությունում տեղի ունեցած ուժեղ կենտրոնացված կառավարության հաստատմանը։ Քննադատները Էրդողանին մեղադրում էին այն բանում, որ նա երկիրը ղեկավարում է այնպես, կարծես սուլթանն է[5][6][7]։