Միակուսակցական պետություն
From Wikipedia, the free encyclopedia
From Wikipedia, the free encyclopedia
Միակուսակցական պետություն կամ միակուսակցական համակարգ, պետության տեսակ, որն ունի միայն մեկ կուսակցություն կառավարություն կազմելու իրավունքով, հաճախ սահմանված գործող սահմանադրությամբ[1]։ Մյուս բոլոր կուսակցություններն ապօրինի են, կամ ունեն սահմանափակ իրավունքներ և հսկվում են ընտրությունների ժամանակ։ Հաճախ «միակուսակցական պետություն» տերմինն օգտագործվում է բնորոշելու առաջատար կուսակցությամբ համակարգը, որն ի տարբերություն միակուսակցական համակարգին, թույլ է տալիս (հաճախ ձևականորեն) մասնակցելու ժողովրդավարական ընտրություններին, սակայն ընդդիմադիր կուսակցությունները շանս չունեն հասնելու իշխանության։
Միություն և առաջադիմություն կուսակցության կառավարումը Օսմանյան կայսրություն 1913 թվականի հեղաշրջումից հետո համարվում է առաջին միակուսակցական համակարգը[2]։
Միակուսակցական պետություններն իրենց բնորոշում են տարբեր մեթոդներով։ Շատ հաճախ միակուսակցական պետության կողմնակիցները պնդում են, որ առանձին կուսակցությունների գոյությունը հակասում է ազգային միասնությանը։ Մյուսները պնդում են, որ մի կուսակցությունը ժողովրդի ավանգարդն է, և հետևաբար նրա ղեկավարելու իրավունքը չի կարող օրինականորեն կասկածի տակ դրվել։ Խորհրդային կառավարությունը պնդում էր, որ մի քանի կուսակցություններ ներկայացնում էին դասակարգային պայքարը և դրա պատճառով Խորհրդային Միությունը օրինականորեն լիազորեց և ճանաչեց պրոլետարիատը որպես ղեկավարող մեկ կուսակցություն, այն է՝ Խորհրդային Միության կոմունիստական կուսակցություն։
Որոշ միակուսակցական պետություններում միայն օրենքով են թույլատրվում ընդդիմադիր կուսակցություններ՝ միաժամանակ թույլ տալով դաշնակից կուսակցություններին գոյություն ունենալ որպես մշտական կոալիցիայի մաս, ինչպիսին է ժողովրդական ճակատը։ Սակայն այդ կուսակցությունները մեծ մասամբ կամ ամբողջությամբ ենթարկվում են իշխող կուսակցությանը և որպես իրենց գոյության պայման պետք է ընդունեն իշխող կուսակցության իշխանության մենաշնորհը։ Սրա օրինակներից է Չինաստանի ժողովրդական հանրապետությունը Միասնական ճակատի ներքո, Նախկին Արևելյան Գերմանիայի միասնական ճակատը և Հյուսիսային Կորեայի վերամիավորման ճակատը։ Մյուսները կարող են արգելել մյուս կուսակցությունները, սակայն թույլ են տալիս առանձին անկուսակցական անձանց մասնակցել օրենսդիր մարմնի ընտրություններ, ինչպես օրինակ Թայվանի Թայվայ շարժումը 1970-ական և 1980-ական թվականներին, ինպես նաև նախկին ԽՍՀՄ-ում։ Նաև կան պետություններ, որտեղ արգելված են մյուս կուսակցությունները և չի թույլատրվում անկուսակցականներին պաշտոն զվաղեցնել, օրինակ Թուրքմենստանում Սափարմուրատ Նիյազովի օրոք կամ Զաիրում Սեսե Սեկո Մաբուտուի օրոք։ Միակուսակցական պետությունների մեծ մասը ղեկավարվում է հետևյալ դրյութներից որևէ մեկով․
Միակուսակցական պետությունները հաճախ համարվում են ավտորիտար, երբեմն նաև տոտալիտար։ Մյուս կողմից, ոչ բոլոր ավտորիտար կամ տոտալիտար պետություններն են գործում միակուսակցական կառավարման ներքո։ Ոմանք, հատկապես բացարձակ միապետությունները և ռազմական դիկտատուրաները իշխող կուսակցության կարիք չունեն, հետևաբար բոլոր քաղաքական կուսակցություններին անօրինական են դարձնում։
2022 թվականի դրությամբ հետևյալ պետությունները համարվում են միակուսակցական․
Պետություն |
Կուսակցության առաջնորդ | Առաջնորդի պաշտոն | Գաղափարախոսություն | Հիմնադրման տարեթիվ | Տևողություն | Նշումներ | ||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
![]() |
![]() |
Գլխավոր քարտուղար | ![]() |
Սոցիալիզմ չինական հատկությամբ | 1 հոկտմեբեր 1949 | 74 տարի, 284 օր | Առաջնորդում է Միացյալ ճակատը | |
![]() |
![]() |
Առաջին քարտուղար | ![]() |
Մարքսիզմ-Լենինիզմ, Կաստրոիզմ, Գևարիզմ, ձախաթևյան ազգայնականություն | 16 ապրիլ 1961 | 63 տարի, 86 օր | ||
![]() |
![]() |
Կուսակցության առաջնորդ | ![]() |
Էրիթերական ազգայնականություն, ստատիզմ | 24 մայիս 1993 | 31 տարի, 48 օր | ||
![]() |
![]() |
Գլխավոր քարտուղար | ![]() |
Կայսոն Ֆոնմիհանի տեսություն | 2 դեկտեմբեր 1975 | 48 տարի, 222 օր | ||
![]() |
![]() |
Գլխավոր քարտուղար | ![]() |
Չուչխե, Սոնգուն | 10 հոկտեմբեր 1945 | 78 տարի, 275 օր | Առաջնորդում է Կորեայի վերամիավորման ժողովրդավարական ճակատը | |
![]() |
![]() |
Գլխավոր քարտուղար | ![]() |
Սահարյան ազգայնականություն, Սոցիալ ժողովրդավարություն | 27 փետրվար 1976 | 48 տարի, 135 օր | ||
![]() |
![]() |
Գլխավոր քարտուղար | ![]() |
Հի Չի Մինի տեսություն | 2 September 1945 | 78 տարի, 313 օր |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.