From Wikipedia, the free encyclopedia
Մետաղադրամների պատմությունը սկսվել է մ.թ.ա առաջին հազարամյակում։ Մետաղադրամների նշանավոր օրինակներից են Լիդիական առյուծի մետաղադրամները, պարսկական դարիկը և սիգլոսը, Թոնգ Բեյը, դիրհամը և ոսկե դինարը:
Մետաղադրամները պատմության հիմնական հնագիտական աղբյուրն են: Մետաղադրամները տեղեկություններ են հաղորդում լեզվի, վարչակազմի, կրոնի, տնտեսական պայմանների և այդ մետաղադրամները հատող տիրակալի մասին։[1]
Մետաղադրամները սկզբում պատրաստում էին մետաղի մնացորդներից՝ հարվածելով կոճին դրված մուրճին։Չինացիները հիմնականում ձուլված մետաղադրամներ էին արտադրում, և դա տարածվեց Հարավարևելյան Ասիայում և Ճապոնիայում: Չնայած կառավարությունների կողմից արտադրվել են մի քանի ոչ չինական ձուլածո մետաղադրամներ, դա սովորական պրակտիկա էր կեղծարարների շրջանում:
Եփեսոսի Արտեմիսի մեծ տաճարը վկայում է հնագույն աշխարհից մինչ այժմ հայտնի ամենահին մետաղադրամների մասին։[nb 1] Սրբավայրի hին կառույցները թաղված են ավելի ուշ կառուցված տաճարների տակ, թվագրվում են մ.թ.ա. ութերորդ դարով, և այդ ժամանակվանից օգտագործվել են պաշտամունքում աստվածուհուն երկրպագուների նվիրած թանկարժեք իրերը :[3]
Լիդիան առյուծի մետաղադրամները պատրաստված էին էլեկտրից՝ ոսկու և արծաթի բնական համաձուլվածքից, բայց թանկարժեք մետաղի փոփոխական արժեքով։ Մետաղադրամի վրա դրոշմված է արքայական առյուծի խորհրդանիշը, որը նման է կնիքի, որը ցույց էր տալիս արժեքը : Սրանք ուղղակիորեն նախորդել են հին հունական մետաղադրամներին,որի միջոցով Հռոմը արտադրեց ամբողջ արևմտյան մետաղադրամները, և որի միջոցով Սելևկյանները, Պարթևները և Սասանյանները ստեղծեցին իսլամական դրամները:Հնդկական մետաղադրամները հիմնականում եղել են հունական, հռոմեական և իսլամական արտադրության ազդեցությունների արդյունք:[4] Չինական մետաղադրամը, թեև ստեղծվել և զարգացել է ինքնուրույն, որին XIX դարի վերջում հաջորդել է արևմտյան ոճի մետաղադրամը:[5] Ասիայի, Աֆրիկայի մյուս երկրները ևս որդեգրել են արևմտյան մոտեցումը մետաղադրամների նկատմամբ:
Լիդիական առյուծը հատվել է Ալյետես Լիդիացու կողմից, մ.թ.ա. 610–560 թթ.[6] Այնուամենայնիվ, որոշ ժամանակ պահանջվեց, մինչև հին մետաղադրամները օգտագործվեցին կոմերցիոն և առևտրի մեջ:Նույնիսկ ամենափոքր արժողությամբ էլեկտրում մետաղադրամները, որոնք, թերևս, արժեն մոտ մեկ օրվա ապրուստ, չափազանց արժեքավոր կլինեին մի կտոր հաց գնելու համար: [7] Տրոյական ձին դարձել էր Ագամեմնոնի անվան հոմանիշը, և ձիու սիմվոլիկան դրոշմված էր Էոլիայի Կիմեի մետաղադրամների վրա, ենթադրաբար նկատի ունենալով իրենց տոհմի ուժը։ Իրոք, Ագամեմնոնի դստերը՝ Հերմոդիկ II-ին, Հուլիոս Պոլլյուքսին վերագրվում է հորինված փողի հայտնագործումը, երբ նա ամուսնացավ Միդասի թագավորի հետ, որը հայտնի էր նրանով, որ այն ամենը, ինչ նա ձեռք էր տալիս, վերածում էր ոսկու:[8]
Այս առակի ամենառացիոնալ բացատրությունը թվում է, որ նա խրախուսեց իր հպատակներին փոխել իրենց գյուղատնտեսության և արդյունաբերության և այլ ճյուղերի արտադրանքը փողի հետ առևտրի միջոցով, որտեղից զգալի հարստություն եկավ իրեն... թեև ավելի հավանական է, որ այն, ինչ հույներն անվանում էին գյուտ, ավելի շուտ դրանց [մետաղադրամների] մասին գիտելիքի ներդրումն էր քաղաքակրթության մեջ ավելի զարգացած երկրներից։[9]
Սակայն, ինչպես բոլոր առակներում, այստեղ էլ ժամանակաշրջանի խնդիր կա ։ Ֆրիգիայի իրական թագավոր Միտան 8-րդ դարում է ապրել , [10] բայց մետաղադրամները հայտնագործվել են Ֆրիգիայի թագավորության փլուզումից հետո: Այլետսի կապը Միդասի դիցաբանության հետ առաջացել է այն պատճառով, որ Լիդիական էլեկտրը եկել է Պակտոլոս գետից, որտեղ ենթադրվում է ,որ Միդաս թագավորը լվացվելիս կորցրել է ցանկացած իրի դիպչելիս ոսկու վերածվելու շնորհը:[11] Այլետսի հարկային եկամուտը կարող է լինել իրական «Միդասի հպումը», որը ֆինանսավորում է իր և որդու՝ Կրեսոսի նվաճումները:Կային որոշ նախադրամների տեսակներ, առանց ճանաչելի պատկերի, որոնք օգտագործվում էին Հոնիական Միլետոս քաղաքում և Սամոս կղզում,[12] բայց ուշագրավ է, որ Կիմի մետաղադրամները, երբ առաջին անգամ շրջանառվել են մ.թ.ա. 600-550 թվականներին, օգտագործել է ձիու խորհրդանիշը՝ կապելով Ագամեմնոնի տան և Տրոյայի դեմ հույների հաղթանակի փառքի հետ: Կայմը, աշխարհագրորեն և քաղաքականապես մոտ լինելով Լիդիային, քաղաքացիներից վերցնում են «ազնվականի հարկային նշանի» իրենց գյուտը ՝ արծաթե ֆրակցիաներից Cyme-ի ձիու գլուխի տեսքով ,Հեմիոբոլոսը, երկրորդ ամենահին մետաղադրամների տիտղոսի թեկնածուն է եղել, օգտագործվում է մեծախ և մանրածախ առևտրի համար Հոնիական հույների կողմից, արագորեն տարածվելով ամբողջ աշխարհի շուկայական տնտեսությունում: [13] Ժամանակացույցը ցույց է տալիս նախադրամի էվոլյուցիան ՝ առյուծից մինչև ձիագլխի պատկերները ամենավաղ մետաղադրամների վրա, տե՛ս Էլեկտրումների հիմնական տեսակները.[14]
Այդ ժամանակվանից ի վեր մետաղադրամները եղել են փողի ամենահամընդհանուր մարմնավորումը: Առաջին մետաղադրամները պատրաստվել են էլեկտրումից՝ ոսկու և արծաթի բնական գունատ դեղին խառնուրդ, որը հետագայում համաձուլվել է արծաթի և պղնձի հետ:
Առաջին ոսկե մետաղադրամը պարսկական դարիկն էր, որը նման էր արծաթե սիգլոս, (Հին հունարենիցσίγλος, Hebrew שֶׁקֶל (shékel)) մետաղադրամին ներկայացնում էր Աքեմենյան պարսկական կայսրության երկմետաղական դրամական ստանդարտը, որը պահպանվել է մինչ օրս:[15] Պարսկական դրամները շատ տարածված էին Պարսկաստանում սասանյանների դարաշրջանում: Առավել ուշագրավ է Սուսայում և Կտեսիփոնում։
Մետաղադրամների ամենահայտնի հավաքածուները հռոմեական և հունական մետաղադրամներն են:
Բյուզանդական կայսրությունը հատեց բազմաթիվ մետաղադրամներ (տես Բյուզանդական արժույթ), այդ թվում՝ քրիստոնեական խաչի և բյուզանդական տարբեր կայսրերի պատկերով շատ բարակ ոսկե մետաղադրամներ։
7-րդ դարի Օմայյան խալիֆայության մետաղադրամները ներառում էին արծաթե դիրհամ և ոսկե դինար:
Չինական Շանգ դինաստիայի դամբարանը, որը թվագրվում է մ.թ.ա. 11-րդ դարով, ցույց է տալիս, թե ինչպիսին էր առաջին ձուլված պղնձե դրամը Թոնգ Բեյը։ Մետաղադրամը լայնորեն օգտագործվում էր պատերազմող պետությունների ժամանակաշրջանում և Հան դինաստիայի կողմից:Չինաստանում շատ մետաղադրամներ ունեին անցք կենտրոնում, որպեսզի դրանք կարողանային կապել թելից:
Արծաթե և ոսկե մետաղադրամները պատմության ընթացքում ամենատարածված և համընդհանուր ճանաչվածն են, ցայսօր :Ամբողջ աշխարհում դրամահատարանները դեռ միլիոնավոր ոսկյա և արծաթյա մետաղադրամներ են արտադրում, այդ թվում՝ կանադական արծաթե թխկի տերեւը, ամերիկյան ոսկե արծիվը և ավստրալական նագեթը:Պղինձը, նիկելը և այլ մետաղներ նույնպես տարածված են, բայց ավելի ցածր անվանական արժեքներով։
Կելտական մետաղադրամները հատվել են կելտերի կողմից մ.թ.ա. 4-րդ դարի վերջից մինչև մ.թ. 1-ին դարի կեսերը:
Մետաղադրամները սկզբում պատրաստվել են մետաղի ջարդոններից։Հնագույն մետաղադրամները արտադրվել են կոճի վրա դրված մուրճին հարվածելու միջոցով: Վաղ էլեկտրի մետաղադրամների դիմերեսի հարուստ պատկերագրությունը հակադրվում է դրանց դարձերեսի ձանձրալի տեսքին, որը սովորաբար կրում է միայն դակիչ հետքեր : Դակիչի ձևն ու քանակը տարբերվում էր՝ կախված դրանց անվանական արժեքից և քաշի ստանդարտից.[16]
Ամենավաղ մետաղադրամներն ունեն «կոպիտ ինկուս», որտեղ մուրճը հարվածում էին ուղիղ դարձերեսին:Հետագայում տեխնոլոգիան օգտագործեց «դակիչ», հաճախ «քառակուսի ինկուս», նպատակը դրոշմը բարելավելու համար, ինչը երբեմն հանգեցնում էր սվաստիկայի օրինակին: Դակիչները մշակվել են, որպեսզի կրեն մետաղագործի նշանը և, վերջապես, ունենան իրենց սեփական դիզայնը, երկկողմանի մետաղադրամների տեսքով:Ժամանակացույցը ցույց է տալիս առաջընթացը կոպիտ ինկուսից մինչև նախշավոր հակադարձումներ, տե՛ս Էլեկտրայի հիմնական տեսակները:[17] Առյուծի որոշ մետաղադրամներ ամբողջությամբ ծածկված են դրոշմներով, որոշ դեպքերում՝ ավելի քան տաս։Այս նշանները կիրառվել են դրամափոխների և բանկիրների կողմից մետաղադրամների վրա, որոնք ցույց էին տալիս ճիշտ քաշ և համաձուլվածքը (կեղծիքները հազվադեպ չէին):Եթե այս մետաղադրամները նորից հայտնվեին նրանց ձեռքում, նրանք կճանաչեին իրենց նշանները և կարիք չէին ունենա նորից փորձարկել մետաղադրամները.[18]
Չինացիները հիմնականում ձուլված մետաղադրամներ էին արտադրում, որը տարածվում է Հարավարևելյան Ասիայում և Ճապոնիայում: Համեմատաբար քիչ ոչ չինական ձուլածո մետաղադրամներ են արտադրվել կառավարությունների կողմից, սակայն դա սովորական պրակտիկա էր կեղծարարների շրջանում: Սկսած 18-րդ դարի սկզբից և դրանից առաջ, տպագրահաստոցները (սովորաբար կոչվում են մետաղադրամների հավաքման շրջանակների ջրաղացներ) օգտագործվել են արևմուտքում, սկսած պտուտակավոր մամլիչներով և 19-րդ դարում առաջընթաց կատարելով դեպի գոլորշու մամլիչներ։Այս տպագրահաստոցների առաջինները մշակվեցին Ֆրանսիայում և Գերմանիայում և արագ տարածվեցին Բրիտանիայում։Ժամանակակից դրամահատիչ տեխնիկան էլեկտրական և հիդրավլիկ տպագրահաստոցներ են:
Հատման մեթոդի տեսակը (դրոշմել, ծեծել կամ ձուլել) սահմանափակում է մետաղադրամի համար օգտագործվող նյութերը: Օրինակ, անտիմոնային մետաղադրամները (որոնք շատ հազվադեպ են) գրեթե միշտ ձուլված օրինակներ են մետաղի փխրուն բնույթի պատճառով, այն կկոտրվի, եթե դեֆորմացվի, ինչը ֆրեզերային և մուրճերի գործընթացի հիմնական մասն է:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.