From Wikipedia, the free encyclopedia
Խցանահան, մետաղական պտուտակաձև ձողի տեսքով հարմարանք՝ օղակով կամ բռնակով ծայրին, որն օգտագործվում է շշի խցանները հանելու (շշերը բացելու) համար[1]։
Խցանահան | |
---|---|
![]() | |
Հրաբուխի ձև | պտուտակաձև գիծ |
Համարվում է, որ խցանահանը հայտնվել է Անգլիայում: 1861 թվականով թվագրվող փաստաթղթերից մեկում խցանահանը նկարագրվել է որպես «պողպատե պտուտակ, որն օգտագործվում է շշերից խցանները հանելու համար»[2]։
Խցանահանի առաջին արտոնագիրը տրվել է 1795 թվականին անգլիացի Սեմյուել Հենշելին[3]։ Այդ ժամանակից ի վեր միայն ԱՄՆ-ում տրվել են հարյուրավոր արտոնագրեր այլ մոդելների համար, օրինակ՝ 1860 թվականին Մ. Լ. Բիրնը ստացել է արտոնագիր «T-աձև փայտե բռնակով պտուտակահանի» համար[4]։
Բացի պարզագույն կառուցվածքի խցանահաններից, գոյություն ունեն ինքնաքաշ խցանահանների երկու տեսակ.
Ինքնաքաշ խցանահանների օգտագործումը կապված է եղել մի խնդրի հետ. մետաղական պարույրի շփումը խցանի հետ դժվարացրել էր դուրս քաշելը, և պարույրը կա՛մ պտտվել էր, կա՛մ քայքայել խցանը: 1978 թվականին ամերիկացի Հերբերտ Ալենն առաջարկել է պարույրը պատել թեֆլոնի շերտով[9]։ Շնորհիվ նրա, որ թեֆլոնի շփման գործակիցն ավելի ցածր է, քան սովորական մետաղինը, դա թույլ է տվել բարձրացնել խցանահանների արդյունավետությունն ու հուսալիությունը: Հետագայում Ալենը սկսել է համագործակցել բրիտանական Metrokane ընկերության հետ:
Լծակավոր խցանահանների տեսակներից մեկը մասնագիտական «սոմելյեի խցանահանն» է, որտեղ լծակը ստեղծվում է շնորհիव հենարանի, որը դրվում է շշի վզիկի վրա: Մասնագիտական բարմենների շրջանակներում կոչվում է «նարզաննիկ»[10]։
Գոյություն ունեն նաև շամպայն գինիների համար հատուկ խցանահաններ: Այդպիսի խցանահանների ձողի ներսում կա դատարկ ուղի՝ փականով, որը նախատեսված է շշից ածխաթթու գազը հեռացնելու և խցանը հեշտությամբ հանելու համար՝ կանխելով «կրակոցը»:
Ներկայումս գոյություն ունեն նաև էլեկտրական փականներ։
Դոնալդ Բուլ, «Խցանահանների մեծ գրքի» («The Ultimate Corkscrew Book») հեղինակ[11], ունի 4000 խցանահանից բաղկացած հավաքածու: Բուլը International Correspondence of Corkscrew Addicts նախագահն է: Որոշ հնաոճ խցանահանների գինը կարող է հասնել մի քանի հազար դոլարի: Christie's-ի աճուրդում, որը տարին երկու անգամ կազմակերպում է խցանահանների վաճառք, 1842 թվականի խցանահանը վաճառվել է 31,280 դոլարով:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.