From Wikipedia, the free encyclopedia
Արյան եղբայրություն կամ քույրություն, ծիսական ազգակցական կապի ձև նույն սեռի երկու մարդու միջև, ովքեր արյունակից ազգականներ չեն, բայց հավատարմության երդում են տվել միմյանց՝ համապատասխան արարողակարգով, որը հայտնի է որպես արյան երդում։ Այդ նպատակով երկու մարդկանցից յուրաքանչյուրն իր մատի, ձեռքի կամ նախաբազկի վրա փոքր կտրվածք է անում, այնուհետև երկու կտրվածքները սեղմվում և կապվում են, գաղափարն այն է, որ մեկի արյունն այժմ հոսում է մյուսի երակներում։
Ակտը վտանգ է պարունակում արյան միջոցով փոխանցվող հիվանդությունների պատճառով։ Գործընթացը սովորաբար մասնակցին տալիս է մյուս մասնակցի հետ կապվածության ուժեղացված խորհրդանշական զգացում։
Սկանդինավցիները, ովքեր կնքում էին խնամատար եղբայրության դաշնագիր (իսլ.՝ Fóstbræðralag) ներառում էին ծես, որով նրանք թողնում էին, որ իրենց արյունը հոսի, մինչ նրանք կանցնեին նիզակի կամ նիզակների վրա հենված խոտածածկի շերտից՝ ճիմից կազմված կամարի տակով։ Օրինակը նկարագրված է Gísla սագայում[1][2]։ «Երդվյալ եղբայրներ» (Fóstbræðra) սագայում Թորգեյր Հավարսոնի (Þorgeir Hávarsson) և Թորմոդ Բերսասոնի (Þormóð Bersason) կապը նույնպես կնքվում է նման ծեսով, ծիսակարգը կոչվում է խաղ (leikr)[3]:
Örvar-Oddr-ի սագան պարունակում է արյունակցական եղբայրության ևս մեկ նշանավոր պատմություն։ Örvar-Oddr-ը, շվեդ հայտնի ռազմիկ Հյալմարի հետ ոչ-ոքիի մենամարտելուց հետո, եղբայրանում է նրա հետ այս ծեսով։
Հյուսիսային Եվրոպայի դիցաբանության մեջ Գունտահարն ու Հյոգնին դարձան Սիգուրդի արյունակից եղբայրները, երբ նա ամուսնացավ իրենց քրոջ՝ Գուդրունի հետ. Վագների «Գյոթերդամմերունգ» օպերայում, նրա «Մատանիների ցիկլի» եզրափակիչ մասում, նույնը տեղի է ունենում Գյունտերի և Վագների Սիգուրդ տարբերակի՝ Զիգֆրիդի միջև, որը նշանավորվում է «Արյան եղբայրության լեյտմոտիվով»։ Բացի այդ, Լոկասեննայում հակիրճ ասվում է, որ Օդինն ու Լոկին արյունակից եղբայրներ են։
Սկյութ ուխտավորներն իրենց արյունը կաթեցնում էին գինով լցված բաժակի մեջ, որից հետո խմում էին այն։ Յուրաքանչյուր տղամարդու թույլատրվում էր ցանկացած պահի ունենալ առավելագույնը երեք արյան եղբայր, որպեսզի նրա հավատարմության վերաբերյալ չծագեր անվստահություն։ Որպես հետևանք, արյան եղբայրությունը շատ պահանջված էր և հաճախ դրան նախորդում էր միասնականության և բարեկամության երկար ժամանակաշրջանը (Լուկիանոս, Թոքսարիս)։ Ք.ա. 4-րդ դարի երկու սկյութ ռազմիկների պատկերները, որոնք խմում էին մեկ եղջյուրից (առավել ուշագրավ՝ Կուլ-Օբա սկյութական դամբարանաբլրի ոսկե ապլիկացիան) կապված են սկյութական արյունակցական եղբայրության երդման հետ[4]։
Հունգարացի հայդուկները նման արարողություն էին անում, թեև գինին հաճախ փոխարինում էին կաթով, որպեսզի արյունն ավելի տեսանելի լիներ։
Ասիական մշակույթներում արյունակից եղբայր դառնալու գործողությունը և արարողությունը սովորաբար ծառայում էր ցեղային հարաբերությունների, այսինքն՝ այսինքն՝ ցեղերի միջև դաշինք ստեղծելու համար։ Այդ նպատակով այն կիրառվում էր հատկապես մոնղոլների, թյուրքերի և վաղ չինացիների շրջանում[6]։
«Եռաթագավորություն» սիրավեպում, չինական դասական գրականության երեք գլխավոր հերոսները երդում (Դեղձի այգու երդումը) են տալիս լինել արյունակից եղբայներ՝ զոհաբերելով սև եզ սպիտակ ձի և երդվելով հավատքով[7]։ Կենդանիների զոհաբերության հետ կապված արյան այլ երդումները բնորոշ էին ապստամբ խմբերին, ինչպես, օրինակ, 1440-ականներին Դեն Մաոկիի գլխավորած ապստամբությունը, հանցավոր կազմակերպությունների, ինչպիսիք են Լին Դաոկյանի տրիադան կամ ծովահենները, և ոչ Հան էթնիկ փոքրամասնություններին, ինչպիսիք են մոնղոլները կամ մանջուրները[8]։ Չինգիզ խանը ուներ մի «անդա» (anda), որը կոչվում էր Ջամուխա[9]։ Տերմինը գոյություն ունի նաև հին թուրքերենում՝ ant ičmek («երդում տալ»), որը ծագել է «թույնով հնագույն փորձությունից»։ Թյուրքական տերմինը, եթե միջին մոնղոլերեն փոխառություն չէ, ապա կապված է մոնղոլական «անդայի» հետ[10]։
Ֆիլիպիններում արյան կոմպակտը (sandugo կամ sanduguan, բառացիորեն «մեկ արյուն») հին ծես է, որոնք նախատեսված էին բարեկամության կամ պայմանագրի կնքման կամ համաձայնագրի վավերացման համար։ Դրանք նկարագրված են կղզիների վաղ իսպանացի և պորտուգալացի հետախույզների գրառումներում։ Վիսայա ժողովրդի ծիսակարգի ամենահայտնի տարբերակը ներառում է երկու կողմերից մի կաթիլ արյուն խառնել մեկ բաժակ գինու մեջ, որը հետո խմում են։ Գոյություն ունեն նաև այլ տարբերակներ, ինչպես Պալավանում, որը նկարագրում է ծեսը, որը ներառում է կրծքավանդակի կտրվածք, այնուհետև արյունը լցնել լեզվի վրա կամ ճակատին[11][12]։
Արյան երդումն օգտագործվել է մոտավորապես նույն ձևով, ինչ արդեն նկարագրվել է Ենթասահարյան Աֆրիկայի մեծ մասում։ Բրիտանական գաղութատիրության կառավարիչ Լորդ Լուգարդը հայտնի է նրանով, որ արյունակից եղբայր է դարձել բազմաթիվ աֆրիկացի ղեկավարների հետ՝ որպես Աֆրիկայում գտնվող իր քաղաքական քաղաքականության մի մաս։ Նրա արյունակից հզոր եղբայրը Կիկույու ցեղապետ Վայյակի Վա Հինգան էր։ Դեյվիդ Լիվինգսթոնը գրել է նմանատիպ պրակտիկայի մասին, որը կոչվում է «Կասենդի»[13]։
Արյան եղբայրները մեծապես տարածված էին հին Հարավարևելյան Եվրոպայում, որտեղ, օրինակ, զինվորների ամբողջ խումբը արարողության միջոցով դառնում էր մեկ ընտանիք։ Այն, հավանաբար, առավել տարածված էր Բալկաններում Օսմանյան ժամանակաշրջանում, որն էլ օգնեց ճնշված ժողովրդին ավելի արդյունավետ պայքարել թշնամու դեմ. արյան եղբայրությունները տարածված էին ներկայիս Ալբանիայում, Բոսնիա և Հերցեգովինայում, Բուլղարիայում, Խորվաթիայում, Հունաստանում, Չեռնոգորիայում, Սերբիայում, Հյուսիսային Մակեդոնիայի Հանրապետությունում։
Քրիստոնեությունը նույնպես ճանաչել է երդվյալ եղբայրության արարողությունը[Ն 2]։
Ենթադրվում է, որ զենքերը միահյուսելու և գինի խմելու ավանդույթը նույնպես արյունակից եղբայր դառնալու խորհրդանիշ է։
Վինետուն և Հին Շաթերհանդը Կարլ Մայի ստեղծագործություններում[29]։
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.