From Wikipedia, the free encyclopedia
A análise de contido procura a comprensión e interpretación de textos, entendidos en sentido amplo, tanto se son escritos, visuais ou sonoros. Tradicionalmente a análise de contido aplicábase fundamentalmente a textos escritos mais, na actualidade, pódense analizar contidos de moi diversa natureza: vídeos, gravacións sonoras, fotografías, debuxos, obxectos etc. Desde esta perspectiva ecléctica, todo obxecto é susceptíbel de análise e as metodoloxías aplicábeis tamén son moi diversas de acordo coa disciplina desde a que se aborde a análise. Por exemplo, a análise de contido dunha serie de poemas pode dar lugar a resultados moi diferentes se se aborda desde a lingüística, a historia, a psicoloxía, a literatura etc.
O contido é o compoñente dos signos que se refire ao seu significado. Os signos poden utilizarse individual ou agrupadamente e poden analizarse illados ou contextualizados. Cada análise proporciona unhas posibilidades de interpretación. Normalmente, unha análise de contido aborda un conxunto de signos, é dicir, unha composición ou conxunto de composicións comunicativas para as que se deseña unha estratexia para comprendelos e interpretalos. A súa comprensión e interpretación poden levar á construción de modelos, teorías, estruturas, secuencias, conclusións, respostas etc. Krippendorff (1990, p. 28) define a análise de contido como unha técnica de investigación destinada a formular, a partir de certos datos, inferencias reproducíbeis e válidas que poidan aplicarse ao seu contexto.
A análise de contido é un conxunto de técnicas propias do século XX que teñen as súas raíces na Hermenéutica que consiste na interpretación do textos sagrados, a Retórica que trata das formas persuasivas de expresión e a Lóxica que determina as regras formais dos razoamentos (Bardin, 1986). A principios do século XX, Thomas e Znaniecki realizaron un estudo dos emigrantes polacos en Europa e América analizando documentos persoais (cartas, diarios), artigos de prensa e informes oficiais (op. cit., 1986). Lasswell realiza un estudo da propaganda durante a primeira guerra mundial. Tamén encontramos diversos movementos analizando a prensa como a Escola de Periodismo de Columbia desde unha perspectiva esencialmente cuantitativa, recontando a presenza de determinadas palabras por exemplo (op. cit., 1986). Unha das análises máis famosas foi a das Cartas de Jenny que analizaron nos corenta autores como Baldwin, Allport e Paige desde diversas perspectivas. Osgood desenvolve nos cincuenta unha das primeiras técnicas que denominou a Análise de continxencia que estuda a concorrencia de contidos nos textos. Este período está marcado por tendencias condutistas de corte cuantitativo preocupadas pola obxectividade, a sistematización e a cuantificación como no caso de autores como Berelson e Lazarsfeld (op. cit., 1986). Até esta época, os autores máis relevantes son periodistas, psicólogos, sociólogos ou politicólogos. A partir dos cincuenta, empezan a aparecer etnólogos, psicanalistas, psiquiatras, historiadores e lingüistas que se abren a novas perspectivas e posibilidades máis flexíbeis. Aparecen entón contraposicións que perduran até a actualidade como os enfoques cuantitativo e cualitativo ou a análise pegada ao texto (representacional) ou contextualizado (instrumental) (op. cit., 1986).
As disciplinas son campos de coñecemento que permiten abordar a realidade desde múltiples perspectivas. Cada disciplina ten método propios para coñecer a realidade e para organizar ese coñecemento. A análise de contido pode abordarse desde múltiples disciplinas dando lugar a resultados diversos. Por exemplo, o poema Adios rios, adios fontes pode dar lugar a análises moi variadas segundo se colla desde unha perspectiva psicolóxica ou lingüística. A perspectiva lingüística proporcionaría elementos sobre o vocabulario utilizado, a estrutura das oracións, as rimas, a ortografía etc. A perspectiva psicolóxica facilitaría elementos emocionais, actitudinais, relacionais, perceptivos etc. Cada vez se fala máis de interdisciplinariedade (Torres Santomé, 1994), facilitando a integración de diversas disciplinas nas análises de forma que se complementen, enriquezan ou contrapoñan para obter resultados máis completos, sólidos e operativos.
Krippendorff (op. cit.) define un marco de referencia conceptual que pretende guiar o investigador, facilita o exame crítico dos resultados e orienta o desenvolvemento metodolóxico. Os seis compoñentes deste marco de referencia son:
Unha análise de contido arrinca dunhas preguntas de investigación que orienta a nosa busca de información (Huber, 1997). Trátase de recoller datos que respondan a esas preguntas. En lugar de preguntas, tamén poden establecerse obxectivos de investigación, problemas de investigación ou hipóteses de investigación. Unha análise de contido pode seguir os seguintes pasos:
É preciso decidir que tipo de unidades se van seleccionar, que fragmentos se van identificar, que segmentos se van rexistrar (Heinemann, 2003). Estas unidades dependerán da natureza do texto analizado:
Unha categoría é un conxunto de elementos que comparten algún risco en común. Esta característica compartida permite identificalos baixo unha denominación. Chámase categoría tanto ao conxunto como á súa denominación. Categorizar é por tanto clasificar. Se se clasifica unha caixa de follas de árbores, pódense realizar diversas categorías de acordo co criterio que se elixa. Por exemplo, pódense clasificar pola súa forma, polo seu tamaño, pola súa cor etc. Isto mesmo sucede nunha análise de contido: o criterio vén determinado pola pregunta de investigación e un segmento de texto pode ter varias etiquetas ou categorías como no caso das follas. Unha mesma folla pode estar na categoría de follas pequenas, con puntas e verde escuro. Sería o caso das follas de Acivro. As categorías poden extraerse da análise de contido ou doutras investigación ou teorías previas (Muñoz Justicia, 2003). No primeiro caso, son só as preguntas de investigación as que guían o analista; no segundo caso, intenta aplicar as categorías e detectar que segmentos de texto ou partes do contido se poden asociar coas categorías dadas. Inicialmente, os sistemas de categorización tiñan que ofrecer categorías exhaustivas e excluíntes entre si, é dicir, as categorías debían cubrir a totalidade do contido e non podían solaparse entre elas. Desde unha perspectivas máis cuantitativa aínda se poderían soster estes requisitos. Desde unha aproximación máis cualitativa, admítese que nin é necesario cubrir a totalidade do contido nin deben ser necesariamente excluíntes entre si. Este proceso de categorización tamén se ten chamado redución porque, ao segmentar e conceptualizar o contido, redúcese a súa extensión. En efecto, por unha parte, selecciónanse certos segmentos ou partes e descártanse outras; por outra banda, codifícanse, é dicir, etiquétanse identificando aquelas que teñen algún risco en común. Este paso a categoría tamén supón unha redución do contido. As categorías poden organizarse de forma xerarquizada en diversos niveis (Muñoz Justicia, op. cit.). Os niveis indican graos de xeneralización. Podemos utilizar un exemplo de Quenau (1947) a modo de exemplo:
Dunha análise de contido, pódense obter (Krippendorff, op. cit.; Muñoz Justicia, op. cit.; Huber, op. cit.):
Dentro dun texto, as categorías poden relacionarse de cinco formas (véxase a ilustración) (Huber, op. cit.):
A análise de contido posibilita o estudo das relacións entre as categorías (Huber, op. cit.):
Nunha análise de contidos comunicativos, por exemplo, mensaxes, cartas, foros, chats, entrevistas, grupos de discusión, diarios etc., as persoas produtoras das contribucións poden ser foco de análise. Pódese preguntar se o feito de ser home ou muller pode ter algunha influencia sobre o que dixeron. Quizais sexa o feito de ter unha determinada profesión (médicos, profesores, policías), de formar parte dun grupo (pais, alumnos, profesores), de ter unha determinada idade ou de vivir no medio rural ou urbano. Este tipo de riscos persoais son tamén chamados datos de perfil e describen as características das persoas que analizamos. Os datos de perfil permiten contrastar se existen diferenzas entre os diversos agrupamentos que se poden realizar entre os entrevistados, escritores, participantes, remitentes,... Para poder realizar estas comparacións, disporíanse nunha táboa cos cabezallos dos riscos as contribucións de cada grupo. Por exemplo, a continuación aparece unha táboa para clasificar as opinións de homes e mulleres sobre as cores da roupa. Deste xeito, pódese observar se hai ou non diferenzas entre as súas opinións.
Pódense incluír entre os autores que contribuíron a desenvolver diversas perspectivas de análise de contido a:
Para facilitar a análise de contido, existen diversos programas informáticos que reciben o nome xenérico de Computer Assisted/Aided Qualitative Data AnalysiS (CAQDAS) en inglés. Podemos clasificalos segundo sexan libres, propietarios e dispoñíbeis en liña:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.