فوزیه
همسر نخست محمدرضاشاه پهلوی From Wikipedia, the free encyclopedia
همسر نخست محمدرضاشاه پهلوی From Wikipedia, the free encyclopedia
فوزیه (به عربی: فوزیة بنت فؤاد الأول؛ ۱۴ آبان ۱۳۰۰ – ۱۱ تیر ۱۳۹۲[1][2]) که با نام فوزیه پهلوی نیز شناخته میشد، شاهدخت مصر، دختر پادشاه مصر فؤاد یکم و ملکه مصر نازلی صبری، خواهر فاروق یکم پادشاه ماقبل آخر مصر، ملکهٔ ایران و نخستین همسر محمدرضا پهلوی بود. وی در دوران پادشاهی پهلوی با عناوین سلطنتی علیاحضرت ملکه فوزیه پهلوی (۱۳۲۰–۱۳۲۷) و والاحضرت شاهدُخت فوزیه (۱۳۱۷–۱۳۲۰ و ۱۳۲۷-۱۳۵۷) خطاب میشد. وی به عنوان خواهر ملک فاروق و همسر محمدرضاشاه، از اعضای ارشدِ خانوادههای سلطنتی ایران و مصر بود. فوزیه در مطبوعات و رسانهها به عنوان ملکه غمگین مشهور بود.
فوزیه | |||||
---|---|---|---|---|---|
ملکهٔ ایران شاهدُخت مصر | |||||
![]() فوزیه در دههٔ ۱۹۴۰ در ایران | |||||
ملکهٔ ایران | |||||
تصدی | ۱۶ سپتامبر ۱۹۴۱ – ۱۷ نوامبر ۱۹۴۸ | ||||
پیشین | تاجالملوک آیرملو | ||||
جانشین | ثریا اسفندیاری | ||||
شاهدخت سلطنتی ایران | |||||
تصدی | ۱۵ مارس ۱۹۳۹ - ۱۶ سپتامبر ۱۹۴۱ | ||||
زاده | ۵ نوامبر ۱۹۲۱۱۴ آبان ۱۳۰۰ کاخ راس التین، اسکندریه، سلطنت مصر | ||||
درگذشته | ۲ ژوئیهٔ ۲۰۱۳ (۹۱ سال)۱۱ تیر ۱۳۹۲ اسکندریه، مصر | ||||
آرامگاه | |||||
همسران | محمدرضاشاه (ا. ۱۳۱۷–ج. ۱۳۲۷) اسماعیل شیرین (ا. ۱۳۲۸) | ||||
فرزند(ان) | شهناز پهلوی نادیا شیرین حسین شیرین | ||||
| |||||
دودمان | محمد علی (با تولد) پهلوی (با ازدواج) | ||||
پدر | فؤاد یکم | ||||
مادر | ملکه نازلی |
عناوین علیاحضرت ملکه فوزیه پهلوی | |
---|---|
![]() | |
عنوان مرجع | علیاحضرت ملکه |
عنوان گفتاری | ملکه فوزیه ملکه ایران والاحضرت پرنسس (پیش از سلطنت) |
عناوین صاحبة السمو الأمیرة فوزیة بنت فؤاد | |
---|---|
![]() | |
عنوان مرجع | صاحبة السمو الأمیرة |
عنوان گفتاری | الأمیرة فوزیة |
عنوان دیگر | صاحبة الجلالة الامبراطورة فوزیة |
فوزیه در ۵ نوامبر ۱۹۲۱ در کاخ راس التین در اسکندریه چشم به جهان گشود. وی بزرگترین دختر ملک فؤاد یکم و همسر دومش نازلی صبری بود. فوزیه شهروند مصر ولی از تبار چرکسی، آلبانیایی و فرانسوی بود. او از دودمان پادشاهی محمدعلی پاشا بود. خاندان محمدعلی از تبار آلبانیایی بودند که در زمان فرمانروایی عثمانیها در مصر به مدارج بالا رسیدند.[3]پرنسس فوزیه تحصیل کرده سوئیس بود و به زبانهای انگلیسی و فرانسه علاوه بر عربی مسلط بود. او از نظر زیبایی اغلب با ستارههایی مثل ویوین لی و هدی لامار مقایسه میشد. در همان سالها که فوزیه ملکه ایران بود، مجله آمریکایی تایم فوزیه را زیباترین زن جهان نامید.[4]
ازدواج او با محمدرضا به هنگام ولیعهدی او در تاریخ ۱۵ مارس ۱۹۳۹ (۲۴ اسفند ۱۳۱۷) که سالروز تولد رضاشاه نیز بود، در قاهره انجام گرفت. پس از برگشت از ماه عسل، مراسم ازدواج در تهران نیز تکرار شد. بزرگترین مشکل برای این ازدواج، اصل سی و هفتم متمم قانون اساسی ایران بود که بر اساس آن مادر ولیعهد الزاماً باید ایرانیتبار میبود. مجلس در اقدامی بیسابقه نه تنها به فوزیه تابعیت ایران داد، بلکه او را ایرانیتبار نامید.[3][5]
مراسم ازدواج در مصر با حضور خانواده سلطنتی در قصر قبه برگزار شد و در تهران با حضور رضاشاه و ملکه نازلی مادر عروس در محل سفارت مصر مراسم دیگری برگزار شده و همچنین جشن بزرگی با حضور فرستادگان کشورهای خارجی برپا شد.
فوزیه در دوران ولیعهدی محمدرضا پهلوی به مدت یک سال همراه با همسرش در کاخ مرمر تهران اقامت داشتند. دو سال بعد محمدرضا جانشین پدرش رضاشاه شد. فوزیه از سال ۱۹۳۹ تا سال ۱۹۴۱، شاهدخت سلطنتی ایران بود که پس از به سلطنت رسیدن شوهرش محمدرضا پهلوی، ملکه ایران شد. وی تنها ملکه از دودمان پهلوی بود که این لقب را به عنوان همسر ولیعهد دارا بود. پس از سال ۱۳۲۳، روابط سرد میان این زوج به سرعت رو به تیرگی نهاد. حاصل ازدواج محمدرضا با فوزیه دختری به اسم شهناز بود که در سال ۱۳۱۹ متولد شد. ملکه فوزیه، ایران را در خرداد ۱۳۲۴ ترک کرد و همان سال تصمیم خود مبنی بر درخواست طلاق را به اطلاع دربار رساند. محمدرضاشاه تمام تلاش خود را برای بازگرداندن ملکه فوزیه به ایران انجام داد، از جمله اینکه در نامهای که به ملکه نوشته بود تعهد کرد که در صورت بازگشت ملکه فوزیه و با درخواست او، مادرش تاجالملوک آیرملو و خواهرش اشرف پهلوی را از ایران خارج خواهد کرد اما فوزیه همچنان راضی به برگشت نشد. پس از ۳ سال و نیم که تمام تلاش های شاه برای بازگرداندن ملکه، با شکست مواجه شد، در نهایت در آبان ماه ۱۳۲۷ ثبت رسمی طلاق در ایران و مصر انجام شد.[6]
فوزیه زمانی که به ایران آمد و عضوی از خانواده سلطنتی ایران شد، پس از مدت کوتاهی فعالیتهای اجتماعی خود را آغاز کرد، اما این فعالیتها بخاطر همزمان شدن با آغاز جنگ جهانی دوم تحت پوشش وسیع رسانهها قرار نگرفت. از فعالیتهای اجتماعی فوزیه میتوان به ایجاد بنیاد خیریه فوزیه پهلوی، ریاست جمعیت شیر و خورشید سرخ ایران (صلیب سرخ ایران)، بنیانگذاری انجمن حمایت از کودکان، بنیانگذاری بنگاه حمایت مادران و نوزادان، حمایت از تحصیل بانوان و تأسیس و فعالیت مدارس دخترانه و حمایت از هنر و صنایع دستی ایران اشاره کرد. وی مورد اعتماد و علاقه شدید پدرشوهرش، رضاشاه پهلوی بود. به طوری که اغلب به درخواست رضاشاه در مذاکرات خصوصی و مهم سیاسی به عنوان مترجم حاضر میشد. رضاشاه بدون وی سر میز غذا حاضر نمیشد و علاقه داشت تا فوزیه در جریان امور سیاسی و حکومتی کشور قرار گیرد. او از فوزیه میخواست تا لطیفه هایی که در مجله های فرانسوی و انگلیسی خوانده را برای او تعریف کند و با شنیدن لطیفه ها خنده بسیار میکرد.
بعد از آن فوزیه در ۲۸ مارس ۱۹۴۹ با سرهنگ اسماعیل حسین شیرینبک وزیر دفاع و فرمانده نیروی دریایی سابق مصر و از بستگان خود در قاهره ازدواج کرد. حاصل این ازدواج دو فرزند به نامهای نادیا و حسین بود. با کودتای ضد سلطنتی ۱۹۵۲ در مصر، عنوان شاهزادگی از فوزیه گرفته و ثروتش نیز مصادره شد اما او همچنان در میان مردم با عنوان احترامآمیز شاهدخت فوزیه خوانده میشد. او پس از آن حاضر به ترک کشورش نشد و به همراه همسرش در اسکندریه زندگی میکرد. فوزیه هیچگاه در مورد دوران ملکه بودنش مصاحبهای نکرد و خاطراتش را منتشر نکرد.[3]
سرانجام فوزیه در ۱۱ تیر ۱۳۹۲ در سن ۹۱ سالگی بر اثر کهولت سن در اسکندریه مصر درگذشت و در شهر قاهره به خاک سپرده شد. او مسنترین عضو خاندان محمدعلی پاشا بود که در مصر زندگی میکرد.
در شهر تهران یکی از میدانهای مرکزی شهر به نام وی (میدان فوزیه) نامیده شد که پس از جدایی او از محمدرضاشاه پهلوی به «میدان شهناز» و پس از انقلاب به میدان امام حسین تغییر نام یافت. این میدان در میان مردم همچنان به میدان فوزیه مشهور است.
همچنین بنگاه حمایت از زنان باردار و کودکان (با نام ثانویه بنگاه حمایت مادران و نوزادان) توسط فوزیه در زمان ملکه بودنش بنیانگذاری شدهاست.
بنگاههای حمایتی و نهادهای خیریه در ایران از آثار ملکه فوزیه است و اولین بنگاهها و نهادهای خیریه در ایران توسط ملکه فوزیه بنیانگذاری شدهاست.
تابحال شخصیت فوزیه در آثار سینمایی، تلویزیونی و ادبیاتی متعددی ترسیم یا به آن اشاره شدهاست.
نام کتاب | نویسنده | محصول |
---|---|---|
فوزیه ؛ حکایت تلخکامی ، قصه جدایی | خسرو معتضد | ایران |
شهناز پهلوی ؛ روایت دلسوختگی ، گزند دلبستگی | خسرو معتضد | ایران |
رمان عاشقیت در قاهره | امیرحسن چهلتن | آلمان |
تاجهای زنانه | خسرو معتضد | ایران |
همسران شاه | بهرام افراسیابی | ایران |
فوزیه ، ملکه غمگین | مجله الموعد (ترجمه فرامرز فرامرزی) |
لبنان |
ملکه فوزیه در دربار دو پهلوی | سعید قانعی | ایران |
شادکامان کاخ مرمر | خسرو معتضد | ایران |
ناکامان کاخ سعدآباد | خسرو معتضد | ایران |
فوزیه به روایت دیگران | سنا انصاری | ایران |
معمای فوزیه : افشای اسرار طلاق در دربار مصر | کریم ثابت | مصر |
آنسوی دیوار کاخ سلطنتی | خسرو معتضد | ایران |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.