From Wikipedia, the free encyclopedia
زیستکش یک مادهٔ شیمیایی یا میکروارگانیسم است که میتواند هرگونه میکروارگانیسم زیانآور را با استفاده از روشهای شیمیایی یا زیستی از میان ببرد، خنثی یا کنترل کند. زیستکش میتواند سنتتیک یا طبیعی باشد.
زیستکشها معمولاً در پزشکی، کشاورزی، جنگلداری و صنعت کاربرد دارند. مواد نگهدارنده مانند نگهدارندهٔ چوب، پلاستیک و فیبر، رنگها، پارچه و نیز مواد گندزدا و ضد رسوب زیستکش هستند. زیستکش میتواند آفتکش باشد؛ مانند قارچکش، علفکش، آفتکش، جلبککش، رابکش، موشکش و جوندهکش، دافع حشرات یا ضد میکروب باشد؛ مانند مواد شوینده و پاککنندهٔ بدن و مو، آنتیبیوتیک، ضدباکتری، ضد ویروس، ضد قارچ، ضدانگل و نیز ضد تکیاخته باشد.[1] مواد ضدعفونیکننده در درمان عفونتها نیز زیستکش هستند.[2]
زیستکشها در پیشگیری بیماریهای عفونی گوناگون بهکار میروند.
زیستکشها را میتوان به دو گروه عاملهای اکسیدکننده و عاملهای غیر اکسیدکننده تقسیم کرد.
عاملهای اکسیدکننده عبارتاند از:
عاملهای غیر اکسیدکننده عبارتاند از:
در موارد بسیاری عاملهای اکسیدکننده، کارایی لازم را نداشته و عاملهای غیراکسیدکننده افزوده میشود.[4]
ارگانوتینها ترکیباتی با خاصیت باکتریکشی و قارچکشی قوی هستند، به همین دلیل بسیاری از تریارگانوتینها به عنوان زیستکش در محیط زیست کاربرد دارند. از سال ۱۹۶۰ ترکیبات تری بوتیل تین بهطور گستردهای در سراسر جهان در رنگهای ضد خزه برای جلوگیری از رشد ارگانیسمهای رسوبگذار بر روی تجهیزات ثابت و متحرک مورد استفاده بودهاند. ورود این ترکیبات به محیط دریا برای موجودات آبزی اکوسیستم دریا پیامدهای زیستمحیطی مهمی را به دنبال دارد. این امر منجر به ممنوعیت تولید رنگهای ضد خزه دارای تری بوتیل تین تا سال ۲۰۰۳ و ممنوعیت استفاده از آنها تا سال ۲۰۰۸ در تمامی آبهای دنیا شدهاست. علیرغم ممنوعیت استفاده از این ترکیبات در بسیاری کشورها، تری بوتیل تین (TBT) در آب، رسوب و نمونههای زیستی بسیاری از مناطق ساحلی و مناطق مصبی قابل اندازهگیری است.[5]
ترکیبات چهارتایی آمونیم به عنوان زیستکش در مواد نگهدارنده پلاستیک، در صنایع مرغداری و نیز در محیطهای آبی، سنتزهای ارگانیک و … بهکار میروند.[6]
یونهای مس به تنهایی یا در ترکیبها، قرنها است که برای ضدعفونی کردن جامدات، مایعات و بافت انسانی بهکار رفتهاست. امروزه نیز، مس در تصفیهٔ آب و بهعنوان جلبککش، قارچکش، نماتدکش، رابکش و نیز به عنوان عامل ضد باکتری و ضدرسوب بهکار میرود.[7] مس یک زیستکش است.
سطوح مس و آلیاژهای آن به عنوان اولین مادهٔ جامد ضدمیکروبی شناخته شدهاست.[8]
آژانس حفاظت محیط زیست ایالات متحدهٔ آمریکا در سال ۲۰۰۸ با معرفی ۴۷۹ آلیاژ مس، آنها را به عنوان سطوح ضدمیکروب به ثبت رساندهاست. پیش از این، تنها مواد مایع و گازی شکل مانند اسپریها و پودرهای کنسانتره به عنوان استریلیزهکننده، ضدعفونیکننده و ضد میکروب شناخته میشدند. سطح ضد میکروبی مس، بیش از ۹۹٫۹٪ باکتریها را در مدت دو ساعت میکشد. حتی پس از آلودگی مجدد نیز، سطح آلیاژ مس، مانع شکلگیری و رشد باکتری در عرض مدت دو ساعت میشود.[9]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.