عکاس و خوشنویس ایرانی دورهٔ قاجار From Wikipedia, the free encyclopedia
امیر دوستمحمدخان معیرالممالک (۱۲۳۳ خورشیدی – ۱۲۹۱ خورشیدی) از رجال دورهٔ قاجار و داماد ناصرالدینشاه بود اصالت و نسب او از خاندان معیر الممالک بود (از روستای ابرسج شهر بسطام)[1]که از دوره صفوی منصب وزارت را تا دوره قاجار حفظ کرده بودند.
امیر دوستمحمدخان | |
---|---|
![]() دوستمحمدخان معیرالممالک | |
زادهٔ | ۱۲۳۳ خورشیدی (۱۲۷۳ قمری) |
درگذشت | ۱۲۹۱ خورشیدی (۱۲۷۳ قمری) |
آرامگاه | امامزاده حمزه در حرم شاه عبدالعظیم |
ملیت | ایرانی |
پیشه | نقاش، عکاس، خطاط |
همسر | عصمتالدوله |
فرزندان | عصمتالملوک معیری دوستعلی معیری فخرالتاج معیری دوستمحمد اعتصام معیری |
والدین | دوستعلی نظامالدوله |
بزرگترین پسر دوستعلیخان معیرالممالک نظامالدوله و ماه نساء خانم دختر آقا علی اکبر پیشخدمت مازندرانی (پیشخدمت فتحعلیشاه) بود.[2] او در ده سالگی با عصمتالدوله دختر ناصرالدین شاه از تاجالدوله (دختر سیفالله میرزا پسر فتحعلی شاه) ازدواج کرد.[3] پس از وفات پدر چون رغبتی به کار دولتی نداشت، مشاغل پدری خاندان معیرالممالک، که از زمان شاه سلطان حسین صفوی متصدی ضرابخانه بودند، را نپذیرفت[4] و از این رو ناصرالدین شاه خزانه داری را به امین السلطان و عیارزنی مسکوکات را به امین الضرب واگذار کرد. پس از وفات مادرش بدون اجازه شاه به کربلا رفت و از راه فروش اموال پدری در کربلا مخارج سفر را بدست آورد و از راه مصر راهی اروپا شد. ناصرالدین شاه برای ترغیب معیرالممالک به بازگشت به ایران و دلجویی از او، او را به نمایندگی ایران در مراسم گشایش کانال سوئز برگزید، ولی معیرالممالک بیاعتنا به فرمان شاه یکسر به پاریس رفت و تا سه سال بعد و هنگامی که با پادرمیانی همسرش عصمت الدوله مورد عفو شاه قرار نگرفت، به ایران بازنگشت.[5]
معیرالممالک به پرورش قوش علاقهمند بود و در غالب شکارها ناصرالدین شاه را همراهی میکرد[6] و مظفرالدین شاه به وی علاقه و التفات بخصوص داشت.[7] اقامتگاه زمستانی او، مهرآباد بود و سکونتگاه تابستانی او باغ فردوس.[8] خط نستعلیق و شکسته را به خوبی مینوشت و نمونههای ارزشمندی از خط خطاطان قدیم ایران گردآورده بود. به نقاشی علاقه داشت و در فن سیاه قلم چیرهدست بود.[9] در سفر سوم ناصرالدین شاه، ادیسن یک دستگاهِ فونوگراف به شاه هدیه داد. دوستمحمد خان در آن هنگام تنها کسی در ایران بود که طرز کار دستگاه را میدانست و فونوگراف را برای شاه به کار میانداخت. پس از چندی خود نیز دو دستگاه فونوگراف خریداری کرد و از آنجا که با هنرمندان عصر، مراوده و آشنایی داشت، شروع به ضبط آواز و ساز خوانندگان و نوازدگان همعصر خود کرد. او صدای هنرمندان بسیاری از جمله آقا حسینقلی، نایب اسدالله، میرزاحبیب سماع حضور و میرزا محمدصادق سرورالملک را بر روی استوانههای فونوگراف ضبط کرد. تعدادی زیادی از استوانههای معیرالممالک در سال ۱۳۳۸ توسط ساسان سپنتا بازیابی و ضبط شد. برخی از این نواها، تنها مدارک صوتی بهجا مانده از آن هنرمندان است.[10] معیرالممالک در باغ معیر، عکاسخانه و نجارخانهای مجهز داشت و میز و قفسه و صندلیهای کتابخانهاش را خود ساخته بود.[11] امینالسلطان با معیرالممالک دوستی داشت و بهاین سبب امتیاز تلفن را به نام او صادر کرد.[11] اندکی پس از وفات عصمت الدوله در سال ۱۳۲۱ هجری قمری، دوستمحمدخان به بیماری صعب العلاجی مبتلا گشت، به پیشنهاد پزشکان برای درمان به اروپا رفت و برای تأمین مخارج، امتیاز تلفن را فروخت. معالجات اطبای پاریس و لندن سودی نداشت و بیمار به امید بهبودی راهی ادسا شد تا تحت معالجهٔ طبیبی نامآور از اهالی آن شهر قرار گیرد. معالجات طبیب بیثمر بود و معیرالممالک در سال ۱۳۳۱ هجری قمری در ادسا درگذشت. جنازهٔ او را برای دفن در امامزاده حمزه (در ضلع شرقی شاه عبدالعظیم) به ایران حمل کردند.[12] معیرالممالک از تنها همسر خود عصمت الدوله صاحب چهار فرزند شد:
احمدرضا احمدی در نوشته « حقیقت تلخ است» برای ویژه نامه کتاب « نوشتن با دوربین» درباره وی می نویسد: « گلستان نثر و خاطرات او را بسیار دوست داشت.»[13]
کمالالملک پس از مرگ دوستمحمدخان پرترهای از روی عکس او کشید. این تابلو در حراج تهران سال ۱۳۹۴ از سوی یکی از نوادگان معیرالممالک به معرض فروش گذاشته و با قیمت نهایی پانصد میلیون تومان خریداری گردید.[14]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.