From Wikipedia, the free encyclopedia
سازمان صنایع هوایی ایران سازمان دولتی زیرمجموعهٔ وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح است، که در سال ۱۳۸۳ با هدف متمرکزسازی، طرحریزی، کنترل و ادارهٔ صنایع هوایی نظامی ایران تأسیس شد.[3][4]
![]() | |
سازمان دید کلی | |
---|---|
بنیانگذاری | ۱۳۸۳[1] |
حوزهٔ قدرت | ایران |
وضعیت | فعال |
ستاد | تهران، خیابان پاسداران |
سازمان اجرایی |
|
سازمان بالادست | وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح |
سازمان زیردست | |
سند کلیدی |
|
اولین تلاشها برای ایجاد صنعت هوایی در ایران توسط رضاشاه انجام شد. رضا پهلوی بهمنظور کاستن هزینههای خرید هواپیماهای نظامی دستور داد تا کارخانهای برای ساخت هواپیما احداث شود و مرداد ۱۳۱۲ مهندسی سوئدی بنام لارسون را مأمور برنامهریزی و ساماندهی این کارخانه کرد. لوازم اولیه از کشورهای مانند فرانسه و انگلیس و شرکت پرت اند ویتنی آمریکا خریداری میشد و مهندسان همین کشورها شروع به ساخت اولین هواپیماها در ایران کردند. کارخانه هواپیماسازی شهباز با این ساختار بهطور رسمی در ۲۱ شهریور ۱۳۱۵ افتتاح شد و در زمان فعالیت خود سه نوع هواپیما تولید میکرد. نخستین هواپیمای ساخته شده در این کارخانه بمب افکن دی هاویلند تایگر موث بود که در مهر ۱۳۱۶ تکمیل و به نیروی هوایی شاهنشاهی ایران تحویل شد. همچنین این کارخانه تعدادی از مدلهای مختلف هواپیمای هاوکر تولید و تحویل نیروی هوایی شاهنشاهی داد.[4][5] سال ۱۳۱۶ جهت توسعه نیروی هوایی، سفارشی تنظیم شد برای مونتاژ ۳۵ فروند هواپیمای دو نفره هاوکر هایند که با هواگرد بریستول مرکوری طراحی شده بود. بعد از مونتاژ در اهواز اولین پرواز آزمایشی اردیبهشت ۱۳۱۷ انجام شد. ابتدا ۱۸ فروند در فرودگاه اهواز و ۱۷ فروند در تهران مستقر شدند، اما سال بعد همگی در مدرسه آموزش پرواز تهران مستقر شدند. مونتاژ ۲۰ فروند هواپیمای هاوکر هایند دیگر همزمان با تولید قطعات بدنه هواپیما در بهمن ۱۳۱۸ آغاز شد. این هواپیماها حدوداً دو سال بعد آماده شدند.[4][6] با شروع جنگ جهانی دوم و اشغال ایران در جنگ جهانی دوم، نیروی تازه تأسیس هوایی ایران و صنعت هوایی ایران توسط هواپیماهای روسی و انگلیسی به طور کامل تخریب شد.[7][8][6][4] از آن پس تا سالها ایران دیگر نتوانست هواپیمایی تولید کند و به واردکننده مطلق هواپیما تبدیل شد. این امر باعث عقبافتادگی شدید ایران از صنعت هوایی جهان شد زیرا در طی جنگ جهانی دوم هواپیماها حتی به موتورهای جت نیز مجهز شدند.[9]
با اینکه در زمان رضاشاه صنعت هوایی در ایران تشکیل شده بود اما به دلیل آن که تمامی مهندسان تولیدکننده خارجی بودند، دانش این صنعت عملاً در ایران وجود نداشت.[4] واردات هواپیما تا انقلاب ۱۳۵۷ ادامه داشت و در طول این دوره محمدرضا شاه پهلوی که در دوران جنگ سرد به غرب گرایش داشت، با واردات انواع هواپیماهای مسافربری و جنگی و ترابری از کشورهای غربی توانست نیروی هوایی ایران را قدرتمند کند.[10][11][12][13] اما این بار علاوه بر واردات دانشهایی نیز در زمینه تعمیر و نگهداری هواپیماها به ایران وارد شد و برخی مهندسان ایرانی نیز در تعمیر و نگهداری هواپیماها نقش داشتند.[12][13] حتی محمدرضا پهلوی در اواخر حکومت خود قصد داشت که خط تولید اف-۱۴ تامکت را در ایران با همکاری ایالات متحده آمریکا راهاندازی کند و هزینههای آن نیز پرداخته شدهبود اما با وقوع انقلاب این برنامه لغو شد.[14]
با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ جمهوری اسلامی ایران ناوگان هوایی خوبی را به ارث برد زیرا تعداد زیادی از انواع هواپیماهای پیشرفته وارداتی غربی را در اختیار داشت.[11] همچنین با پیوستن همافران به انقلاب باعث شد که نیروی هوایی آسیب کمی از انقلاب ببیند.[15][16] این موضوع توانست به ایران در جنگ ایران و عراق برتریهای هوایی قابل توجهی نصیب کند اما از طرف دیگر جنگ باعث فرسودگی ناوگان هوایی ایران نیز میشد.[13][17][18] همین موضوع باعث احساس نیاز کشور به نگهداری و بازسازی و حتی تولید هواپیماهای مختلف شد. نگهداری و بازسازی هواپیماها در طول جنگ بهطور مداوم انجام میشد اما هواپیماهای کمی تا دهه ۷۰ تولید شد که آنها نیز اصلاً قابل مقایسه با تکنولوژیهای روز نبودند. این هواپیماها بیشتر هواپیماهایی آموزشی چون تذرو بودند که اغلب نیز به تولید انبوه نرسیدند.[19]
در دهه ۷۰ صنعت هوایی ایران پس از جنگ بسیار آسیب دیده بود و کشور در تحریم قرار داشت از این رو سران کشور تصمیم به بومی سازی هواپیماها گرفتند و در همان دهه ۷۰ اولین هواپیماها با مهندسیهای معکوس از روی نورثروپ اف-۵ تولید شدند. هواپیماهایی چون آذرخش و جنگنده آموزشی سیمرغ که برخی نیز به تولید انبوه رسیدند.[17][20][21][22]
در سال ۱۳۸۱ قانونی در مجلس شورای اسلامی تصویب شد که طی آن قرار بود سازمانی تحت عنوان سازمان صنایع هوایینیروهای مسلح ایجاد شود تا صنعت هواپیماسازی نیز همچون صنایع دفاع (متمرکز شده در سال۱۳۶۰) و صنعت هوافضا (متمرکز شده در سال ۱۳۸۴) متمرکز شود اما این قانون تا سال ۱۳۸۳ الزامی و اجرایی نشد و سپس در سال ۱۳۸۳ بود که سازمان صنایع هوایی تأسیس شد.[1] مالک این سازمان طبق آن مصوبه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح بود و خود نیز از ادغام شرکتهایی دولتی ایجاد میشد. شرکتهایی که در سازمان صنایع فضایی ادغام شدند چهار شرکت بودند:[23][1]
که شرکت پنها بین سازمان صنایع دفاع و سازمان صنایع هوایی مشترک بود. بودجه اولیه سازمان صنایع هوایی صد میلیون ریال بود. دفتر مرکزی آن نیز در تهران قرار گرفت و وظایف آن نیز به شرح زیر تعریف شد:[23][1]
پس از تأسیس سازمان در سال ۱۳۸۳ اقدامات زیادی در جهت بومیسازی صنعت هوایی ایران که جزو وظایف تعریفشده سازمان صنایع هوایی بود، انجام شد. از جمله این اقدامات میتوان به مهندسی معکوس بسیاری از بالگردها در شرکت پنها، مهندسی معکوس نورثروپ اف-۵ در هسا،[24] ایجاد کارخانههای تولید هواپیما با شراکت شرکتهای خارجی چون آنتونوف[25] و … اشاره کرد. همچنین سازمان صنایع هوایی امروزه بخش عمده پهپادهای ایران را تولید میکند که این موضوع باعث ایجاد قدرت نظامی خوبی در نیروهای مسلح ایران شدهاست.[26][27]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.