From Wikipedia, the free encyclopedia
یخ خشک شکل جامد دیاکسید کربن (CO2) است. و علتی که آن را به این نام میخوانند این است که ظاهری مانند یخ دارد اما از خود هیچ رطوبتی بر جای نمیگذارد. این ماده ذوب نمیشود بلکه تصعید شده یعنی با افزایش دما از فاز جامد مستقیماً به فاز بخار میرود. در اثر این پدیده دود سفیدی ایجاد میشود که برای شبیهسازی مه یا دود در فیلمسازی از آن استفاده میشود که در واقع رطوبت هوای اطراف را به تودهٔ بخار آب تبدیل میکند. این ماده معمولاً به عنوان عامل سردکننده مورد استفاده قرار میگیرد. یخ خشک عالی با فشردن مستقیم گاز اتمسفر در دمای ثابت ۷۸٫۵- درجه سانتیگراد (−۷۸/۵ °C و -۱۰۹٫۲ °F) از حالت گاز به جامد تبدیل میشود.[1] آنتالپی چگالش در ۷۸٫۵- درجه سانتیگراد ۱۹۹ کیلوژول بر کیلوگرم (199 kj/kg) است.[2][3]
در سال ۱۸۳۶ میلادی شیمیدانی از کشور فرانسه به نام آدرین ژان پیر پیلوریه[4] برای نخستین بار یخ خشک را کشف کرد. او در آن دوران به نتایج و کاربردهایی دربارهٔ یخ خشک رسید که ۶۰ سال بعد توسط دانشمندان آزمایش و مشاهده شد.
تولید یخ خشک بیرنگ (مرغوب) با فشرده کردن گاز دیاکسید کربن (CO۲) امکانپذیر است. روشهای تولید یخ خشک بهطور خلاصه به ترتیب زیر است:
۳. در نهایت دیاکسید کربن جامد را که فشرده و جامد شدهاست با قالبهای کوچک یا بزرگ مکعبی، یخ خشک را بستهبندی میکنند. استانداردهای این قالبهای مکعبی تقریباً ۳۰ کیلوگرم است.[3][5]
کاربردهای آن عبارتاند از:
برای ساختن یخ خشک لازم نیست وسایل سرمایش قوی داشته باشیم. تنها کافی است دیاکسید کربن (با فشار بالا) داشته باشیم؛ مثلاً اگر کپسولی از CO۲ با فشاری در حدود حداقل ۷۵ بار و دمای حدود ۳۱ درجه سانتیگراد داشته باشید، چنانچه آن را برعکس کنید طوری که شیر خروجی آن در پایین قرار گیرد و سپس شیر را باز کنید، CO۲ به صورت یخ خشک از آن خارج میشود. علت این پدیده فرایند اختناق یا خفگی است که در آن چنانچه فشار سیالی به صورت ناگهانی کم شود دمای سیال نیز کم میشود (البته بسته به مقدار ضریبی به نام ضریب ژول-تامسون). از همین پدیده در یخچال برای خنک کردن گاز سردکننده استفاده میشود.[2]
باروری ابرها به وسیلهٔ یخ خشک بهطور ناگهانی در آزمایشگاه جنرال الکتریک در نیویورک کشف شد. در ۱۹۴۶ شیمیدانی به نام ونسان شافر برفی را در نزدیکی شهر نیویورک، با تزریق ۶ پوند یخ خشک به وسیلهٔ هواپیما به ابرها ایجاد کرد. از آن موقع بارور کردن ابرها به این روش برای تولید باران استفاده شد و در چین برای کاهش آلودگی هوا در زمان برگزاری المپیک ۲۰۰۸ مورد استفاده قرار گرفت. شاید بتوان این تهمت را نیز به این روش زد که آن نوعی دزدی باران باشد. در ویتنام ارتش آمریکا از این روش برای افزایش بارانهای موسمی با شعار ' گل تولید کنید نه جنگ ' استفاده شد. از دیاکسید کربن مایع برای از بین بردن مه در فرودگاهها مورد استفاده قرار میگیرد. روسیه از روش بارور کردن ابرها برای ایجاد باران برای دور کردن ذرات رادیو اکتیو از اطراف مسکو استفاده میکند.[3][5]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.