گاهشماری یزدگردی
From Wikipedia, the free encyclopedia
گاهشماری یزدگردی با سرآغاز سال به تخت برنشستن یزدگرد سوم، واپسین پادشاه ساسانی، در سال ۶۳۲ میلادی، گاهشماری پایانی دودمان ساسانیان است. در روزگار ساسانیان سال برنشستن یک شاه به تخت شاهی آغاز گاهشماری بود و بازهٔ سال ۳۶۵ روز با کبیسهگیری یک ماه در ۱۲۰ سال شمرده میشد (طول سال میانگین ۳۶۵٫۲۵). گاهشماری یزدگردی نیز به همین گونه در سال دهم هجری روز سهشنبه، (۳٬۶۲۴ روز گذشته از هجرت) سال یکم یزدگردی آغاز شد.[1] اما مانند گاهشماری خراجی بعدها از کبیسهگیری جولیانی یک روز در هر چهار سال بهره گرفته شد. بر اثر بیتوجهی کبیسهگیری آن از سال ۳۷۵ یزدگردی، در سال ۴۴۷ یزدگردی نوروز بهمدت هجده روز از زمان واقعی خود پیش افتاده بود. به همین انگیزه بهدستور جلالالدوله ملکشاه سلجوقی کارگروهی برای اصلاح محاسبهٔ دقیق گاهشماری ایرانی گرد هم آمد که بهدنبال آن گاهشماری جلالی، دقیقترین گاهشماری هماهنگ با سال اعتدالی تدوین شد.[2]
یزدگرد سوم، پسرِ شاهزاده شهریار، نوهٔ خسرو پرویز، در سال ۶۳۲ میلادی به پادشاهی برگزیده شد. ایرانیان خو کرده بودند که تاریخ را از سال به تخت برنشستن هر پادشاهی بهشمار میآوردند، چون پس از یزدگرد، ایران پادشاهی نیافت، زرتشتیان همان سال ۶۳۲ را، سرآغاز روزشمار خود قرار دادند و هنوز هم نزد زرتشتیان ایران و هند رایج است.[3]
گاهشماری یزدگردی پس از مرگ یزدگرد (۶۵۲ میلادی) با سرآغاز سالمرگ او،[4] بهطور فرضی زمان برنشستن شاه نو ساسانی بر تخت شاهنشاهی، با نام گاهشماری مجوسی متداول شد همان کبیسهگیری گاهشماری یزدگردی را داشته و سرآغاز آن یکم فروردین سال ۲۱ یزدگردی (۱۱ ژوئن ۶۵۲م، ۲۷ شوال ۳۱ق) میباشد که تا زمان ابوریحان بیرونی رایج بودهاست.[5] و کمکم وانهاده شدهاست. در سدههای نخستین هجری در برخی جاهای ایران هر دو گونه تاریخ یزدگردی یعنی هم آنکه بر اساس زمان آغاز شاهنشاهی بوده و هم آنکه بر پایهٔ سالمرگ یزدگرد بوده، رایج بودهاست. گاهی حتی در یک زمان و یکجا همسوی هم، که در سکهها یافت شده، این دو تاریخ دیده میشود. در سکههای امیران طبرستان (اسپهبدان) و همچنین حاکمان اسلامی طبرستان، تا حدود سال ۱۶۳ هجری، ضرب سکه، با تاریخ سال مرگ یزدگرد، انجام میگرفتهاست.[6]
گاهشماری یزدگردی (با سرآغاز شاهنشاهی) به روشهای گوناگونی محاسبه میشود. بر اساس یکی از شیوههای رایج تاریخ امروز یزدگردی اینگونه است:سهشنبه: ۸ فروددین ۱۳۹۴ یزدگردی