From Wikipedia, the free encyclopedia
فرضیه علمی جایگزینشده یا نظریهٔ علمی منسوخشده، (به انگلیسی: Superseded theories in science) نظریه علمیای است که زمانی به صورت عمومی و گسترده پذیرفتهشده بوده است، اما هماکنون اشتباهبودن آن نمایش داده شده، یا علمی یا جریانهای اصلی علمی آن را به عنوان کاملترین توصیف آن پدیده قبول ندارند. این موضوع شامل گمانهزنیهای علمی[و 1] یا علوم حاشیهای که در جامعهٔ علمی پشتیبانان اندکی دارند نمیشود. برخی از باورها که تنها توسط برخی قدرتهای سیاسی پذیرفتهشده بودهاند (مانند لیسنکوئیسم[و 2]) را نیز میتوان حاشیهای یا منسوخ دانست. در برخی موارد مشخص میشود که فرضیات یا مدلها از ابتدا بیپایه بودهاند و به سادگی کنار زده میشوند، برای نمونه فلوژیستون به وسیلهٔ یک مفهوم کاملاً متفاوت از انرژی جایگزین شد.
نظریه علمی (Theory): یک تئوری علمی شامل یک یا چند فرضیه است که به وسیلهٔ آزمایشهای پی در پی پشتیبانی شده است. نظریه، یکی از نقاط اوج در علم است که درستی آن در جوامع علمی به صورت گسترده پذیرفته شده است. یک تئوری برای اینکه تئوری باقی بماند باید هیچگاه مورد نقض شواهد جدید قرار نگیرد؛ و اگر چنین شود، آن نظریه رد میشود (که چنین هم میشود). تئوریها همچنین میتوانند کاملتر شوند؛ یعنی تئوری قدیمی اشتباه نبوده، ولی کامل هم نبوده است. مانند: فیزیک نیوتونی و نسبیت عام: زمانی که نیوتون تئوری گرانش (جاذبه) را کشف کرد و قوانینی را نوشت که حرکت اشیا را توضیح میداد، او اشتباه نمیکرد بلکه نظریه اش کاملاً هم درست نبود. بعدها اینشتین تئوریهای نسبیت عام و خاص را کشف کرد که نظریه ای کاملتر برای توضیح گرانش بود. نظریات کامل میشوند ولی رد و کاملاً باطل نمیشوند برعکس مدلها و فرضیات.
مواردی مانند کامل شدن نظریه ای با نظریه دیگری که بسیاری از بخشهای مهم نظریهٔ اول را حفظ کرده است جایگزین میگردد؛ در این حالت اغلب نظریهٔ پیشین همچنان میتواند در بسیاری از موارد مفید باشد و فهم آن سادهتر از نظریهٔ کامل باشد و به محاسبات سادهتر بینجامد. برای نمونه میتوان به نظریهٔ مکانیک کلاسیک اشاره کرد که از نظریهٔ پذیرفتهشده کنونیِ فیزیک نسبیت تنها در حد یک فاکتور کوچک و قابل چشمپوشی در سرعتهای بسیار کمتر از سرعت نور اختلاف دارد. در بیشتر موارد فیزیک نیوتونی به قدری نتایج رضایتبخش حاصل میکند که همچنان به صورت گسترده از آن در سرعتهای نسبتاً پایین نسبت به سرعت نور استفاده میشود و در مدارس، مکانیک نیوتونی ساده به جای مکانیک نسبیت تدریس میگردد. یک نمونهٔ دیگر میتواند فرضیهٔ تقریباً مسطح بودن زمین باشد که با وجود اینکه قرنهاست اشتباهبودن آن در مسافتهای طولانی اثبات شده است، اما همچنان فرض صاف بودن بخشی از سطح زمین در بسیاری از نقشههایی که پهنهٔ کوچکی را پوشش میدهند به کار گرفته میشود.
در این بخش نظریههایی فهرست شدهاند دیگر کاملترین توصیف واقعیت بهشمار نمیآیند، اما همچنان در برخی حوزهها و در شرایط خاص مفید هستند. برای برخی از این نظریهها نظریهٔ کاملتری بیان شده اما همچنان تقریب نادقیق نتایج قابل قبولی را با محاسبات اندک به دست میدهد.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.