From Wikipedia, the free encyclopedia
زبان نوقایی از زبانهای ترکی رایج در کشور روسیه است که در جنوب غرب روسیه و به ویژه در منطقه کاراچای-چرکسیا حدود نود هزار تن گویشور دارد. گویشوران این زبان از تیرههای تاتار هستند و به این زبان که گونهای از زبانهای قپچاق بهشمار میرود تکلم میکنند. خط مورد استفاده برای نگارش این زبان خطوط فارسی و سیریلیک است.
نوقایی | |
---|---|
ногай тили (نوگای تیلی) | |
زبان بومی در | روسیه |
منطقه | قفقاز |
شمار گویشوران | ۹۰٬۰۰۰ (بدون تاریخ) |
زبانهای ترکی
| |
کدهای زبان | |
ایزو ۲–۶۳۹ | nog |
ایزو ۳–۶۳۹ | nog |
زبان نوقایی به گروه زبانهای ترکی میانه تعلق دارد و میتوان آن را در گروه قبچاق، زیرگروه قبچاق-نوقای جای داد. زبان نوقایی بیش از هر زبانی دیگر با زبانهای قرهقالپاقی و قزاقی نزدیکی دارد. نوقایی از نظر تقسیمبندی قبیلهای سه گروه گویشی دارد، یعنی «نوقایی»، «آقنوقایی» و «قرهنوقایی».[1]
زبان ادبی نوقایی از زمان حکومت شوراها به بعد توسعه یافتهاست. کوششهایی که در جهت یک دست کردن زبان نوگای به عمل آمدهاست، رفته رفته اختلاف گویشها را از میان میبرد. در حال حاضر اختلاف عمده میان این گویشها اختلاف آوایی است. واژگان این زبان حاوی عناصر زیاد عربی و فارسی است. واژههای روسی زیادی نیز از قبل یا بعد از انقلاب به این زبان وارد شدهاست. برای امور اداری، قضایی و سایر امور دولتی معمولاً از زبان روسی استفاده میشود.[2] این زبان بهطور قطع در معرض خطر Definitely endangered قرار دارد.[3][4][5][6]
نام نوقای از نام نوقای خان نوه چنگیز خان مغول ریشه گرفتهاست. نوقاییها اقوام بیابانگردی بودند که در سده سیزدهم میلادی کنترل نواحی رود دانوب را بدست گرفتند. بعدها در منطقه دریای سیاه حوالی اوکراین مستقر شدند. در سده نوزدهم میلادی شمار زیادی از افراد این قوم به مناطق مختلف کوچ کردند. شماری به رومانی و ترکیه رفته برخی نیز در روسیه و قفقاز سکنی گزیدند. آنهایی که در ترکیه بودند به دلیل سیاست تکزبانی ترکیه و همگونسازی به تدریج ترکزبان شدند و زبان نوقایی امروزه تنها میان افراد سالخورده نوقایی در ترکیه مورد استفاده است. در سال ۱۹۷۳ شماری روزنامهها و جراید در قفقاز بزبان نوقایی نوشته و چاپ شد اما به دلیل دورافتاده بودن نواحی نوقایی زبان معمولاً این نوشتهها آنجا بدستشان نمیرسید. هماکنون شمار گویشوران این زبان را حدود نود تا یکصد هزار تن میدانند.
پس از اینکه مدتها از خطی وام گرفته از خط عربی برای نگارش این زبان استفاده میشد. این خط چند نشانه اضافی داشت که برای نوشتن آواهای نوقایی مناسب گردد. از سال ۱۹۲۸ الفبای لاتین در لاتین سازی روسی برای این زبان در نظر گرفته شد که حروف آن بدین صورت بود:
A a | B в | Ç ç | D d | E e | Ә ә | G g | Ƣ ƣ |
I i | K k | L l | M m | N n | N̡ n̡ | O o | Ө ө |
P p | Q q | R r | S s | Ş ş | T t | U u | Y y |
J j | Ь ь | Z z | V v |
بعدها در سال ۱۹۳۹ دوباره الفبای روسی به نحوی که برای زبان نوقا مناسب باشد مجدد بکار گرفته شد.
А а | Аь аь | Б б | В в | Г г | Д д | Е е | Ё ё |
Ж ж | З з | И и | Й й | К к | Л л | М м | Н н |
Нъ нъ | О о | Оь оь | П п | Р р | С с | Т т | У у |
Уь уь | Ф ф | Х х | Ц ц | Ч ч | Ш ш | Щ щ | Ъ ъ |
Ы ы | Ь ь | Э э | Ю ю | Я я |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.