زبانی در مجارستان From Wikipedia, the free encyclopedia
زبان مَجاری (به مجاری: magyar nyelv) زبانی از خانواده زبانهای فینو-اوگری و شاخه زبانهای اوگری و بیپیوند با دیگر زبانهای هندواروپایی است.
مجاری | |
---|---|
مجاری: magyar | |
![]() پراکندگی مجاریزبانان در اروپا | |
بیان | [ˈmɒɟɒr ˈɲɛlv] |
زبان بومی در | ![]()
![]() |
شمار گویشوران | ۱۵ میلیون[1] |
اورالی
| |
لاتین (الفبای مجاری) | |
وضعیت رسمی | |
زبان رسمی در | مجارستان، اتحادیه اروپا، اسلواکی (زبان محلی), اسلونی (زبان محلی), صربستان (زبان محلی), اتریش (زبان محلی), برخی از حقوق رسمی در رومانی، اوکراین و کرواسی |
تنظیمشده توسط | انجمن زبانشناسی مجارستان |
کدهای زبان | |
ایزو ۱–۶۳۹ | hu |
ایزو ۲–۶۳۹ | hun |
ایزو ۳–۶۳۹ | hun |
این زبان ۱۳ تا ۱۵ میلیون گویشور دارد که ۹٫۵ تا ۱۰میلیون از آنان در مجارستان کنونی و نزدیک به دو میلیون در سرزمینهایی میزیند که تا پیش از جنگ جهانی یکم در پادشاهی مجارستان جای میگرفتند. بزرگترین بخش از این گروه با ۱٫۴ میلیون در ترانسیلوانی، رومانی و باقی در کشورهای اسلواکی، کرواسی، صربستان، اوکراین، اتریش و اسلوونی سکنی دارند. از این گذشته نزدیک به یک میلیون مجاریزبان هم در سراسر جهان پراکندهاند.
زبان مجاری عضوی از خانواده زبانهای اورالی است.[2][3] ارتباط بین مجاری و سایر زبانهای اورالی در دهه ۱۶۷۰ مورد توجه قرار گرفت و خانواده زبانی، که در آن زمان فینو-اوگری نامیده میشد در سال ۱۷۱۷ تأسیس شد. مجاری به همراه زبانهای مانسی و خانتی سیبری غربی (در منطقه خانتی-مانسی) بهطور سنتی به شاخه زبانهای اوگری در گروه فینو-اوگری منصوب میشد، اگرچه اعتبار این گروه دیگر مشخص نیست.[4][5][6][7] با اضافه کردن زبانهای سامویدی به این خانوادهٔ زبانی در ابتدا تصور میشد که زبانهای فینی و اوگری (فینو-اوگری) نزدیکی بیشتری باهم نسبت به شاخه زبانهای سامویدی دارند، اما این مطلب اکنون مورد تردید است.[8][9][10]
نام مجارستان (به لاتین: Hungaria) میتواند نتیجه تغییرات صوتی منظم اوگری/اونگری باشد و به نظر میرسید این واقعیت که اسلاوهای شرقی از مجارها به عنوان اُگری/اُگرُو یاد میکنند این مطلب را تأیید میکند.[11] همچنین واژهٔ لاتین شدهٔ اونْگْرُی (به یونانی بیزانسی: Οὔγγροι) خود وامگرفته از واژهٔ غز اُن-اُگور، به معنی ۱۰طایفهٔ اُگور است. اُگور نام مشترک طایفههایی بود که به کنفدراسیون قبایل بلغار پیوستند و در بخشهای شرقی مجارستان پس از آوارها فرمانروایی کردند.[12][13][14]
آواهای بیشماری بین مجاری و سایر زبانهای اوگری مرتبط است. به عنوان مثال، /a:/ در مجاری در موقعیتهای خاص مربوط به /o/ در خانتی بوده و همچنین /h/ در مجاری مربوط به /x/ در خانتی است؛ همچنین /z/ مجاری در آخر واژه به حرف خانتی /t/ در آخر مرتبط است. به عنوان مثال: ház [haːz] در مجاری را میتوان به خانتی xot [xot] هر دو به معنی «خانه» و مجاری száz [saːz] را به خانتی сот [sot] به معنی «صد» همانند کرد.[15]
فاصله بین زبانهای اوگری و فینی بیشتر است، اما همانندی منظمی دارند.
آوای [f] در مجاری در زبانهای فنلاندی و استونیایی برابر با آوای [p] است:
مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
---|---|---|---|
fa | puu | puu | درخت |
fél | pelätä | pelgama | ترسیدن |
fészek | pesä | pesa | آشیانه |
[k] در مجاری منطبق با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکههای جلویی است:
مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
---|---|---|---|
könny | kyynel | küünistama | اشک |
kéz | käsi | käsi | دست، بازو |
kő | kivi | kivi | سنگ |
[h] مجاری برابر با [k] در فنلاندی و استونیایی پیش از واکههای پشتی است:
مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
---|---|---|---|
hal | kala | kala | ماهی |
ház | kota | koda | خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی و استونیایی) |
húgy | kusi | kusi | پیشاب |
[t] در مجاری منطبق است با [t] در آغاز واژه در فنلاندی و استونیایی:
مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
---|---|---|---|
tél | talvi | talv | زمستان |
tud | tuntea | teadma, tundma | دانستن |
tavasz | touko | teki (گرفتهشده از 'tekkima') | بهار |
در میان واژههای [z] مجاری به [t] در فنلاندی و [d] یا [t] در استونیایی تطبیق وجود دارد:
مجاری | فنلاندی | استونیایی | معنا |
---|---|---|---|
ház | kota | koda | خانه (مجاری)، کلبه (فنلاندی) |
kéz | käsi: käte- | käsi: käte- | دست، بازو |
fazék | pata | pada | دیگ |
A | Á | B | C | Cs | D | Dz | Dzs | E | É | F |
G | Gy | H | I | Í | J | K | L | Ly | M | N |
Ny | O | Ó | Ö | Ő | P | (Q) | R | S | Sz | T |
Ty | U | Ú | Ü | Ű | V | (W) | (X) | (Y) | Z | Zs |
حرفهای درون دوکمان تنها برای واژگان بیگانه کاربرد دارند.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.