From Wikipedia, the free encyclopedia
Lehi (ˈleχi ahoskatua; hebreeraz: לח"י – לוחמי חרות ישראל, Lohamei Herut Israel – Lehi; euskaraz: «Israelen askatasunarenganako borrokalariak»), 1940 eta 1948 artean, Palestinako Britainiar Mandatuan ezkutuan jardun zuen talde paramilitar sionista erradikal bat izan zen.
Lehi | |
---|---|
![]() | |
Datuak | |
Mota | Paramilitarra eta erakunde terrorista |
Herrialdea | Israel |
Ideologia | Revisionist Zionism (en) ![]() |
Agintea | |
Lehendakaria | Avraham Stern (en) ![]() ![]() ![]() |
Historia | |
Sorrera | 1940 |
Sortzailea | |
Ondorengoak | Fighters' List (en) ![]() |
Desagerpena | 1948 |
Abraham Sternek, berez, Zeev_Jabotinskyk 1925ean sortu zuen Mugimendu Sionista Errebisionista bateko kidea eta Irguneko militante bat izan zen. 1940ko Urtarrilean, Irgunek Bigarren Mundu Gerran bere zergati aliatua apoiatzeko, bere britainiar erregimenaren aurkako lan militarrak etetea erabaki zuenean, Abraham Stern taldetik bereizi egin zen eta Lehi deitu zuen talde propio bat osatzea erabaki zuen. Talde haren helburu bakarra britainiar agintarien aurka borrokatzea zen. Sternen ustez, herri judua indar-okupazio britainiarren aurka borrokatzen zentratu behar zen, haiek Alemania naziaren aurka borrokatzean sostengatu ordez. Bere iritziz, britainiarrak kanporatuz, Balfour Deklarazioan agindutako Juduentzako Etxea sortzea lortuko zen. Borroka armatua independentzia nazionala lortzeko modu bakarra zela uste zuten.
Lehi, IRA-ren (Irlandako Errepublika Armada) ezkutuko borrokaren metodoetan inspiratzen zen eta 3 helburu nagusi zituen.
Lehi-k Britainiako gobernua hartzen zuen etsai bakar eta nagusitzat, Hitler bakarrik judu herriak jasandako jazarleetako bat bezala ikusten zuen bitartean. Harekin aliantza-taktikoak planteatu zitezkeen, Europa judenrein (judurik gabe) uztearen ideia nazionalsozialista, juduen Palestinarako itzulera masiboa errazteko planentzat erabilgarria izan zitekela kontutan hartuta. 1941 hasieran, Lehi-ko lider nagusiek, Hirugarren Reich-eko agintariekin izan zuten kontaktua, juduak Europatik kanporatu eta Palestinara bidaltzea lortzearen helburuarekin. Soluzio Finala edo Sarraksi Handia egitea saihesten zuten, trukean Britainiar Inperioaren aurkako eta Ekialde Hurbileko erresistentzia judua eskainiz. 1942ko otsailean, Britainiar polizia sekretuak Abraham Sternen ezkutalekua deskubritu eta herritarra hil egin zuen (Isaac Shamir izan zen bere oinordekoa, urte asko pasatu eta gero Israelgo Estatuko Lehen Ministroa bihurtu zena), aldi berean erakundeko beste hainbat kide atxilotuz.
1944ko Azaroak, Lehi-ko partaideek Lord Moyne, Ekialde Hurbileko kontuetako britainiar ministroa erail zuten, antisemitismoaren ekintza larriekin deskubritua izan eta gero. Ondoren, erasotzaileak, harrapatuak eta urkatuak izan ziren, Kairon 1945ean. Lehi-ko partaideek britainiarren aurkako haien ekintzekin jarraitu zuten. 1945eko Azaroa eta 1946ko Abuztua bitartean, Lehi Hebrear Matxinada Mugimeduko (Tnuat Hameri) partaidea izan zen. Bigarren Mundu Gerra eta gero, Hagana, Irgun eta Lehi-ren ohiko mugimendu hark, erregimen Britainiarra Palestinatik kanporatzea eta independentzia judua zituen helburu. Lehiren existetziaren garaiaren bitarteko ekintzen artean britainiar base militarren erasoak, Kfar Sirkin-etik hurbil zegoen britainiar aireportuko leherketa, Haifako findegiei egindako sarraskia, hiri honetako burdinbideko tailerren suntsiketa eta garrantzia gutxiago zeukaten beste batzuk dira nabarmenak. 1948ko maiatzaren ondorengo hilabeteetan, Lehiko partaideak Tzahal-era batu ziren. Arabiar herrietako 107 eta 120 zibilen artean hil ziren 1948ko Apirilaren 9 eta 11 bitartean, Jerusalemetik gertu dagoen Deir Yassin herrian, Deir Yassingo Sarraskia deitu zioten hartan. Aldiz, adituek onartutako balioztapenak orokorrean, 254 arabiar hil zituztela dio. Ekintza 132 miliziarrek burutu zuten (Irguneko 72k, Lehiko 60k eta emakume laguntzaile batzuek).
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.