komunumo en la departemento Vendée de Francio From Wikipedia, the free encyclopedia
Les Sables-d'Olonne [le sabl dolɔn] estas komunumo, kiu situas en la okcidenta parto de Francio kaj de la departemento Vendée (Vendeo), borde de Atlantiko. Ĉirkaŭita de dunoj, arbaroj (ĉefe marborda pino — Pinus pinaster —, ilekskverko (verda kverko, aŭ ĉiamverda kverko) — Quercus ilex —, robinio — Robinia), kaj marĉoj en pejzaĝo relative ebena, ĝi estas unu el la 12 banlokoj de parto el la vendea marbordo, kiu ricevis la nomon "Côte de Lumière" (Luma Marbordo[1]). Satelita vidaĵo bone montras la aspekton kaj apartaĵojn de la urbo kaj ties ĉirkaŭaĵo. La marbordo estas rokeca ambaŭflanke de la plaĝo fronte orientita al sudo kaj bone ŝirmita kontraŭ malvarmaj ventoj el nordo kaj oriento. Kiam fervojo atingis la urbon el Parizo, en 1866, ĝi fariĝis tre ŝatata banloko kaj famiĝis kiel la "plej bela plaĝo de Eŭropo“ pro sia vasta strando el tre fajna sablo. Fine de la 20a jarcento, ĝi akiris mondan famon pro la velŝipa kurado "Vendée Globe".
![]() |
Por samtitola artikolo vidu la paĝon Les Sables-d'Olonne (stacidomo). |
Les Sables-d'Olonne | |||
---|---|---|---|
| |||
komunumo en Francio (2019–) ![]() | |||
Blazono | |||
Devizo: Latine : “Advocata nostra, ora pro nobis“; france : “Notre avocate, priez pour nous“, t.e. Nia advokatino, preĝu por ni. | |||
Administrado | |||
Statuso | Komunumo | ||
Lando | Francio | ||
Regiono | Luarlandoj | ||
Departemento | Vendeo | ||
Arondismento | Les Sables-d'Olonne | ||
Kantono | Les Sables-d'Olonne | ||
Komunumaro | Communauté de Communes des Olonnes / Komunaĵo de Komunumoj de la Olonoj | ||
Ĝemelurboj | Schwabach (Germanio), Worthing (Britio), Sliema (Malto) | ||
INSEE kodo | 85194 [+] | ||
Poŝtkodo | 85100 | ||
En TTT | Oficiala retejo [+] | ||
Politiko | |||
Urbestro | S-ro Louis Guédon (ekde 1980) | ||
Demografio | |||
Loĝantaro | 48 402 (2021) [+] | ||
Loĝdenso | 562 loĝ./km² | ||
Geografio | |||
Geografia situo | 46° 30′ N, 1° 47′ U (mapo)46.496388888889-1.7847222222222 [+] | ||
Areo | 86,07 km² (8 607 ha) [+] | ||
| |||
| |||
Alia projekto | |||
![]() | |||
La nomo devenas el "Les Sables (pr. : le sabl, t.e. la sabloj) kaj Olonne (olon) laŭ la nomo de apuda komunumo "Olonne", kies unua keltdevena nomo estis Olona. Laŭdira signifo de “Ol-ona“ estas "altaĵo super akvo". Pluraj apudaj urboj enhavas tiun nomon : Les Sables-d'Olonne, Le Château d'Olonne (ŝato dolon = La Kastelo de Olono), Olonne-sur-Mer (Olono ĉe Maro), L'Île d'Olonne (La insulo de Olono). La teritorio, kie ili situas, nomiĝas "Le Pays d'Olonne“, Esperante nomebla Olonlando aŭ Olonio (mapo).
Troveblas en la ĉirkaŭaĵo spuroj pri neolitika civilizacio, kiu ekzistis 4000 jarojn antaŭ nia erao : menhiroj, poluritaj ŝtonhakiloj.
Piktonoj, t.e. branĉo el la kelta gento, instaliĝis sur altaĵo kaj fondis vilaĝon sub la nomo Olona.
Dum la roma epoko, parto el la vendea marbordo troviĝis sub la marnivelo. Ekzistis veraj insuloj "Île d'Olonne" kaj "Île Vertime". La tajdo akumulis tiom da sablo inter ili kaj la kontinento tra jarcentoj, ke ili ne plu estis insuloj.
Vikingoj unuafoje atakis Vendeon en 799; okazis pluraj atakoj, precipe en 817, 831 kaj 846; ili instaliĝis en la insulo Noirmoutier en 841-842; la regiono kie situas Les Sables-d'Olonne liberiĝis el ili en 911.
Pro la geedziĝo de la reĝo Henriko la 2-a de Anglio kun Eleonora de Akvitanio, en 1152, la regiono estis sub angla superregado dum kvindeko da jaroj.
La historio de Les Sables-d'Olonne estis ligita al la mara mondo ekde la fondiĝo, en 1218, de haveno (france : Havre) de Olonne, fare de Savary la unua de Mauléon, senjoro de Mauléon, seneskalo de Puatuo[2] kaj princo de Talmont[3], sur sabloza marbordo inter la najbara fiŝkaptista vilaĝo La Chaume kaj la Marĉo de Olonne.
Dum la Centjara Milito (fakte 116-jara: de 1337 ĝis 1453) inter Anglio kaj Francio, Les Sables-d'Olonne same kiel la tuta regiono, kaj sud-okcidenta parto de Francio, suferis je gravaj damaĝoj, detruoj, rabadoj, malsato, epidemioj.
En 1471, leĝo permesis al la loĝantaro de Les Sables-d'Olonne fermi sian urbon kaj krei fortikaĵojn.
En 1472, la franca reĝo Ludoviko la 11-a disigis Les Sables-d'Olonne disde Olonne kaj decidis fari el Les Sables-d'Olonne la ĉefan havenon de la lando.
La religiaj militoj okazintaj inter katolikoj kaj kalvinistaj reformaciistoj ekde 1534 ĝis la du unuaj jardekoj de la 17a jarcento ruinigis la regionon. Konfliktoj okazis eĉ inter la loĝantoj de Les Sables-d'Olonne, katolikoj, kaj tiuj de la najbara vilaĝo, aliflanke de ŝanelo, La Chaume (la ŝom), konvertiĝintaj al protestantismo.
Fine de Mezepoko (ĉ. 1500), komercaj interŝanĝoj okazis kun nordeŭropaj landoj. La eksportaĵoj konsistis ĉefe el vino kaj salo. Olonio estis la unua eksportanto de salo (la "blanka oro"), en Eŭropo.
Dum la 16a jarcento, la ekonomia aktiveco baziĝis ĉefe sur balenĉasado kaj kaptado de moruo. Pli ol cento ŝipoj iris al ĉirkaŭaĵo de la insulo Tero-Nova por kapti moruojn. Les Sables-d'Olonne estis la unua tiurilate en la franca reĝlando.
En 1753, la vilaĝoj La Chaume, fondita en la epoko de la romanoj, kiuj instalis tie fortikan bazon, kaj Les Sables-d'Olonne, estis kunigitaj. Komenciĝis gravaj konstrulaboroj : taluso nomata "Remblai“ (1751-1756) por ŝirmi la marbordon kontraŭ la tajdo, ĝeto Saint-Nicolas (1764-1765), granda ĝeto (1768-1780), kajo de la Chaume (1782-1789) kaj multaj vojoj sub la direktado de la grafo de Blossac. Anglaj korsaroj prirabis kaj teruris la marbordan loĝantaron.
Dum la franca Revolucio (1789-1799), la urbo restis fidela al la respublika reĝimo. Sieĝita plurfoje dum la Vendea Milito (1793-1796), ĝi rezistis danke al marvoja provizado.
En la 17a jarcento, 14 000 homoj vivis en Les Sables-d'Olonne. Ties haveno fariĝis la unua fiŝkapta haveno de Francio por moruo. Ĝi multe profitis el la sablopleniĝo de la proksima haveno de Talmont, kiu fariĝis neuzebla.
La 24an de februaro 1809, en proksimeco de la enirejo de la haveno, tri francaj fregatoj venkis kvin anglajn ŝipojn, kiuj celis marbordajn atakojn[4].
En 1825, aperis la unuaj banestabloj kaj kazino. Les Sables-d'Olonne fariĝis banloko, kiun komence frekventis ĉefe aristokratoj kaj artistoj.
Dum la 19a jarcento, okazis gravaj konstrulaboroj por nova taluso, lumturo de les Barges, fervojo, haveno. Kreiĝis konservejoj por sardino kaj tinuso.
La 29an de decembro 1866, fervojo ebligis atingi Les Sables-d'Olonne el La Roche-sur-Yon, Bressuire, Saumur, Tours kaj, en 12 horoj, el Parizo.
En la nokto de la 27a kaj 28a de aŭgusto 1944, la okupacia germana armeo forlasis la urbon post detruo de la havenaj instalaĵoj, minado de la strando kaj bruligo de la Kazino.
En 1979, plezurhaveno "Port Olona" estis konstruita je kelkcentmetroj de la urbocentro de Les Sables-d'Olonne; de tie ekiras la velŝipaj kuradoj inter kiuj la fama Vendée Globe. Ĝi havas 1500 lokojn.
Fondiĝis centro de marakva kuracado en 1989 kaj kongrescentro en 1998.
En la laŭreatlisto 2007 de la Konkurso de la Floritaj Urboj kaj Vilaĝoj, Les Sables-d'Olonne estis rekompencita per tri simbolaj floroj[5]
Ekde la 14a de decembro 2008, post elektrigo de la parto de fervojo ekde Nantes, Les Sables-d'Olonne fariĝis rekte atingebla el Parizo per rapidega trajno "TGV" en 3h 20mn.
Urbestro : Louis Guédon (Unuiĝo por Popola Movado : UMP) ekde 1980.[6])
Les Sables-d'Olonne estas subprefektejo kaj tria cirkonskripcio de la departement Vendeo. Ĝi estas ĉefurbo de kantono konsistanta el 6 komunumoj :
En 1995, el unuiĝo de du Komunaĵoj de Komunumoj de Olonnes (le Château d’Olonne, Olonne-sur-Mer, les Sables d’Olonne) kaj de l’Auzance kaj de la Vertonne (Ile d’Olonne, Sainte Foy, Vairé), kreiĝis “Syndicat Mixte du Canton des Sables d’Olonne“ (Miksa Sindikato de la Kantono de Les Sables-d'Olonne).
Pristudo kaj pridiskutado komenciĝis en junio 2008 pri projekto de kunfandiĝo de la tri komunumoj Les Sables-d'Olonne, Château d'Olonne kaj Olonne-sur-Mer, t.e. entute, 42 000 loĝantoj. Fondiĝis Association pour le Regroupement des Olonnes" (APRO : Asocio por Grupiĝo de la Olonoj). La ideo ricevas aprobon: en aprilo 2007, el 1000 personoj kiuj esprimiĝis pri tiu ideo, 85% aprobis ĝin.
1936 | 1954 | 1962 | 1968 | 1975 | 1982 | 1990 | 1999 | 2006 |
---|---|---|---|---|---|---|---|---|
14 536 | 17 761 | 17 785 | 18 093 | 17 463 | 16 100 | 15 830 | 15 532 | 15 596 |
Dum la roma epoko, disvolviĝis la ekspluatado de salo kaj vitkulturado por produktado de vino. La ekonomia aktivado de Les Sables-d'Olonne estas esence ligita al la oceano :
Por atingi Les Sables-d'Olonne
Aŭte : • El Parizo (4h 30) per la aŭtovojo A11, tra Le Mans (2h 30), Angers per A87 (1h 30), Cholet, La Roche-sur-Yon per Nacia Vojo N160.
• El Bordozo (Bordeaux) (3h 30) per A10, tra Saintes (2 h) per A837, La Rochelle (1h 30) per Departementaj Vojoj D105 kaj D949.
• El Rueno (Rouen) (5h15) per A13, tra Caen (4 h) per A84, Rennes (2h 15) per N137, Nantes (1h 15) per A83, poste D763 kaj N160.
Trajne : - El Parizo per rapidega trajno "TGV" : rekta trajno dufoje tage, daŭro de la vojaĝo : 3h 20.
- El regionaj urboj per Trajno Ekspresa Regiona "TER“
Aviadile :
Regione : Flexavia - Vols agréés Transport Public à partir des aérodromes vendéens. Proponitaj flugoj al : Ile d'Yeu, Nantes, Parizo (Toussus le Noble aŭ Le Bourget ).
Nacie kaj internacie Flughavenoj de Nantes-Atlantique (1h 15) kaj La Rochelle/Ile de Ré (1h 15) En la urbo : Navedŝipo ligas la du partojn de la urbo, t.e. La Chaume kaj Les Sables. Kun ĉefaj urboj kaj vilaĝoj de Vendeo : aŭtobusoj de la entrepreno Sovetours.
La fiŝkaptaj ŝipoj registritaj en Les Sables-d'Olonne havas kodon LS laŭ la listo de la marsektoroj. Kvar lumturoj funkcias en la proksimeco de la enirejo de la haveno pro malprofundeco de rokoj : “Phare de l'Armandèche“, “Phare de La Potence“, “Phare des Barges“, “phare de La Chaume“ alinome “Tour d'Arundel“.
Gazetaro
Loka televido
Multaj viziteblecoj kaj aliaj aktivaĵoj estas malkovreblaj ĉe la retejo de la Turisma Oficejo (Office de Tourisme)
Krom sportoj pli malpli kutimaj aliloke, ekzistas eblecoj por
Pli detalaj informoj aperas en la franca versio de Wikipedia ĉe
El tiu listo, decas apartigi, pro malhonorinda famiĝo, unu el la plej kruelaj kaj sangavidaj piratoj el ĉiuj epokoj : Jean-David Nau, alinome François L'Olonnais. Lia vivo finiĝis en la stomako de kanibaloj de Panamo, kiuj kaptis lin, kaj, post dispecigo kaj rostigo, manĝis lin.
Esperanto aperis unuafoje sur la plaĝo de Les Sables-d'Olonne en 1908. S-ino L. C. Deslaurier, el Bordozo, kiu feriis tie dum la somero, havis la ideon organizi animadon pri Esperanto sur la plaĝo. Ĝi tiel sukcesis ke ŝi rekomencis en 1909. Pri tio raportis “Franca Esperantisto“ en la numeroj de decembro 1909 (p. 185) kaj januaro 1910 (p. 13).
Esperanto-kursoj okazis en Les Sables-d'Olonne iom antaŭ la Dua Mondmilito sub gvidado de Alfred Roux. En sia instruista sindikato, li konatiĝis kun instruistino, kiu fariĝis lia edzino : Odette Loisit. Dum la Okupacio, kiel membroj de la Sekreta Komunista Partio, ambaŭ aktivis en la Rezistado. Ambaŭ estis arestitaj en marto 1943. Alfred mortis en la lastaj tagoj de junio post tritaga pridemandado. Odette Roux fariĝis urbestrino de Les Sables-d'Olonne post la Liberigo, de 1945 ĝis 1947. Omaĝe al ŝia edzo, la urbo atribuis lian nomon al strato — “Rue Alfred Roux“ — en La Chaume.
Kursoj okazis kaj grupo formiĝis komence de la jaroj 1980 sub prezido de Pierre Messmer (sen familia rilato kun la samnoma iama ministro pri nacia defendo) kaj Michel Bernard, sed ĉio finiĝis iom post iom post la foriro de ĉi lasta en alia regiono.
Aŭtoro de libro “Histoire des Sables et du Pays d'Olonne“, iama inspektoro pri nacia edukado, Pierre Lataste (pjer latast) praktikis Esperanton. Li partoprenis en ekzamensesioj.
Laŭ peto de Esperanto-aktivuloj, la urbestro-deputito Louis Guédon skribe intervenis dufoje ĉe la ministro de nacia edukado por atentigi lin pri instruado de Esperanto.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.