From Wikipedia, the free encyclopedia
Casgliad o wybodaeth am fwystfilod yw bwystori neu bwystawr (Lladin Bestiarum vocabulum. Daeth bwystoriau yn boblogaidd yn yr Oesoedd Canol fel cyfrolau darluniedig sy'n disgrifio amryw anifeiliaid ac adar. Yn ogystal â disgrifiad o'r creaduriaid ceir fel rheol moeswers a chwedl(au) alegorïaidd. Gall yr alegorïau hynny fod yn chwedlonol neu'n perthyn i symbolaeth Gristnogol. Gellid eu hystyried yn allwedd i ddeall symbolaeth byd natur ym meddwl yr Oesoedd Canol.
Enghraifft o'r canlynol | dosbarth llenyddol, Genre ![]() |
---|---|
Math | compendium ![]() |
![]() |
Roeddynt yn arbennig o boblogaidd yn Ffrainc a Lloegr yn y 12g, ond deilliant o ffynonellau cynharach. Yr enghraifft gynharaf a gafodd ei phoblogeiddio oedd cyfrol Roeg o'r 2ail ganrif gan awdur anhysbys a adnabyddir fel y Physiologus, ac roedd hynny yn ei thro yn tynnu ar wybodaeth a thraddodiadau hynafol a geir yn llyfrau rhai awduron claurol fel yr Historia Animalium gan Aristotlys a gweithiau eraill gan Herodotus, Pliny yr Hynaf, Solinus, Aelian a naturiaethwyr eraill.
Helaethwyd ar y Physiologus gan Sant Isidore o Seville (Llyfr XII o'r Etymologiae) a Sant Ambrose, a Gristioneddiodd y cynnwys trwy dynnu ar hanesion o'r Hen Destament. Yn ddiweddarach daeth yn arfer creu bwystoriau darluniedig, e.e. Sallwyr Isabelle (Llyfrgell Daleithiol München). Enghraifft enwog arall yw Bwystori Aberdeen, un o'r enwocaf o'r tua hanner cant o fwystoriau darluniedig sydd wedi goroesi. Lluniodd Leonardo da Vinci ei fwystori ei hun.
Er na chafwyd llawysgrifau darluniedig o'r bwystoriau yng Nghymru, cyfieithwyd y Bestiaire d'Amour, bwystori serch gan y Ffrancwr Richart de Fornival, i'r Gymraeg ar ddiwedd yr Oesoedd Canol a dechrau'r cyfnod modern. Mae'r Bestiaire d'Amour (Bwystori Serch) yn cynrychioli panllanw traddodiad seciwlar sydd â'i wreiddiau yng ngwaith y trwbadwriaid, yn enwedig Rigaut de Barbezieux (fl. 1170-1210).
Yn y cyfnod modern mae llenorion ac artistiaid fel Henri de Toulouse-Lautrec, Saul Steinberg a Jorge Luis Borges wedi creu bwystoriau sy'n cyfuno'r traddodiadol a ffrwyth eu dychymyg eu hunain.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.