![cover image](https://wikiwandv2-19431.kxcdn.com/_next/image?url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8f/TyNewydd.jpg/640px-TyNewydd.jpg&w=640&q=50)
Tŷ Newydd (siambr gladdu)
siambr gladdu a chromlech ar Ynys Môn / From Wikipedia, the free encyclopedia
Mae Tŷ Newydd yn siambr gladdu o'r cyfnod Neolithig gerllaw Llanfaelog yng ngogledd-orllewin Ynys Môn.
![]() | |
Math | cromlech ![]() |
---|---|
Daearyddiaeth | |
Sir | Ynys Môn |
Gwlad | ![]() |
Cyfesurynnau | 53.235987°N 4.482431°W ![]() |
Rheolir gan | Cadw ![]() |
![]() | |
Perchnogaeth | Cadw ![]() |
Statws treftadaeth | heneb gofrestredig ![]() |
Manylion | |
Dynodwr Cadw | AN013 ![]() |
Er bod y siambr wedi ei difrodi i raddau, a'r maen capan yn cael ei gynnal gan ddau biler diweddar, un o gerrig a'r llall o goncrid, mae digon ar ôl i ddangos fod Tŷ Newydd yn fedd cyntedd yn dyddio o ddechrau'r cyfnod Neolithig. Nid yw meini'r cyntedd yno bellach, ond gellir ei gweld mewn lluniau o ddechrau'r 19g. Mae'r maen capan yn awr yn llawer culach nag yr oedd yn wreiddiol; dywedir iddo hollti pan gyneuwyd coelcerth ar ben y maen i ddathlu pen-blwydd yn un o'r ffermydd cyfagos. Bu cloddio archaeolegol yma yn 1935, a chasglwyd o'r darganfyddiadau fod y siambr wedi parhau mewn defnydd am gyfnod hir.
Gellir cyrraedd Tŷ Newydd trwy adael Llanfaelog tua'r gogledd ddwyrain ar hyd yr A4080, a chymeryd y troed cyntaf i'r chwith (i gyfeiriad Bryngwran) wedi gadael y pentref. Mae'r arwydd yn dynodi lle mae'r siambr ar yr ochr dde ychydig dros chwarter milltir yn nes ymlaen.