From Wikipedia, the free encyclopedia
Arweinydd ysbrydol a gwleidyddol pobl Tibet yw'r Dalai Lama (Tibeteg ཏཱ་ལའི་བླ་མ་, ynganer taa la'i bla ma). Cyfeirir ato gan y Tibetiaid gan amlaf fel "Ei Sancteiddrwydd", neu "Ei Sancteiddrwydd y Dalai Lama", neu Gyalwa Rinpoche, sy'n golygu "Buddugwr Gwethfawr", neu Yeshe Norbu, sy'n golygu "Yr Em sy'n Gwireddu Dymuniadau." Mae "Lama" ("yr un uwchradd", neu "athro") yn deitl a roddir i sawl gradd o gwlerigwr ym Mwdhaeth Tibet.
Mae'r Tibetiaid yn credu mai'r Dalai Lama yw'r ymrithiad presennol mewn cyfres hir o Tulkus, neu Feistri Bwdhaidd sydd wedi llwyddo i ymryddhau o afael olwyn marwolaeth a genegigaeth. Fel y Bodhisattvas, mae'r meistri hyn wedi dewis o wirfodd i gael eu aileni yn y byd er mwyn dysgu'r ddynolryw.
O'r 17g hyd 1959 a goresgyniad Tibet gan Gweriniaeth Pobl Tsieina, y Dalai Lama oedd pennaeth llywodraeth Tibet, gan reoli o'r brifddinas Lhasa. Er 1959, mae'r Dalai Lama yn arwain Gweinyddiaeth Ganolog Tibet, mewn alltudiaeth yn nhref Dharamsala yn Himachal Pradesh, India. Meddylir weithiau mai'r Dalai Lama yw pennaeth yr Ysgol Gelug ym Mwdhaeth Tibet, ond yn swyddogol mae'r swydd yn perthyn i'r Ganden Tripa, swydd dros dro a apwyntir gan y Dalai Lama ei hun.
Ceir 14 ymrithiad neu ymgnawdoliad cydnabyddeig o'r Dalai Lama:
Enw | Llun | Dyddiadau | Teyrnasiad | Tibeteg/Wylie | Trawslythreniad Tibetaidd | Sillafiadau eraill | |
---|---|---|---|---|---|---|---|
1. | Gendun Drup | ![]() | 1391–1474 | dim | དྒེ་འདུན་འགྲུབ་ dge ‘dun ‘grub | Gêdün Chub | Gedun Drub, Gedün Drup, Gendun Drup |
2. | Gendun Gyatso | ![]() | 1475–1541 | dim | དགེ་འདུན་རྒྱ་མཚོ་ dge ‘dun rgya mtsho | Gêdün Gyaco | Gedün Gyatso, Gendün Gyatso |
3. | Sonam Gyatso | ![]() | 1543–1588 | 1578–1588 | བསོད་ནམས་རྒྱ་མཚོ་ bsod nams rgya mtsho | Soinam Gyaco | Sönam Gyatso |
4. | Yonten Gyatso | ![]() | 1589–1616 | 1601-1616 | ཡོན་ཏན་རྒྱ་མཚོ་ yon tan rgya mtsho | Yoindain Gyaco | Yontan Gyatso |
5. | Lobsang Gyatso | ![]() | 1617–1682 | 1642–1682 | བློ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ blo bzang rgya mtsho | Lobsang Gyaco | Lobzang Gyatso, Lopsang Gyatso |
6. | Tsangyang Gyatso | ![]() | 1683–1706 | 1697–1706 | ཚང་དབྱངས་རྒྱ་མཚོ་ tshang dbyangs rgya mtsho | Cangyang Gyaco | |
7. | Kelzang Gyatso | ![]() | 1708–1757 | 1751–1757 | བསྐལ་བཟང་རྒྱ་མཚོ་ bskal bzang rgya mtsho | Gaisang Gyaco | Kelsang Gyatso, Kalsang Gyatso |
8. | Jamphel Gyatso | 1758–1804 | 1786–1804 | བྱམས་སྤེལ་རྒྱ་མཚོ་ byams spel rgya mtsho | Qambê Gyaco | Jampel Gyatso, Jampal Gyatso | |
9. | Lungtok Gyatso | ![]() | 1806–1815 | (1808–1815) | ལུང་རྟོགས་རྒྱ་མཚོ་ lung rtogs rgya mtsho | Lungdog Gyaco | Lungtog Gyatso |
10. | Tsultrim Gyatso | 1816–1837 | ?-1837 | ཚུལ་ཁྲིམ་རྒྱ་མཚོ་ tshul khrim rgya mtsho | Cüchim Gyaco | Tshültrim Gyatso | |
11. | Khendrup Gyatso | 1838–1856 | 1844–1856 | མཁས་གྲུབ་རྒྱ་མཚོ་ mkhas grub rgya mtsho | Kaichub Gyaco | Kedrub Gyatso | |
12. | Trinley Gyatso | 1857–1875 | 11 Mawrth 1873–Mawrth 1875? | འཕྲིན་ལས་རྒྱ་མཚོ་ ‘phrin las rgya mtsho | Chinlai Gyaco | Trinle Gyatso | |
13. | Thubten Gyatso | ![]() | 1879–1933 | 1895–1933 | ཐུབ་བསྟན་རྒྱ་མཚོ་ thub bstan rgya mtsho | Tubdain Gyaco | Thubtan Gyatso, Thupten Gyatso |
14. | Tenzin Gyatso | ![]() | 1935–heddiw | 1950–heddiw (mewn alltudiaeth heddiw) | བསྟན་འཛིན་རྒྱ་མཚོ་ bstan ‘dzin rgya mtsho | Dainzin Gyaco |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.