From Wikipedia, the free encyclopedia
Grŵp ethnig Romáwns sydd yn frodorol i Asturies yng ngogledd Sbaen yw'r Astwriaid (Astwrieg: asturianos).
Daw enw Asturies o'r Astures, y bobl Sbaen-Geltaidd a drigasant yn yr ardal honno o Hispania adeg y goncwest Rufeinig yn yr 2g CC. Pan oresgynwyd Penrhyn Iberia gan y Mwriaid yn yr 8g, ffoi i fynyddoedd coediog Asturies a wnaeth yr uchelwyr Cristnogol. Sefydlwyd Teyrnas Asturies gan y Fisigoth Pelayu yn 718, ac efe a ddechreuodd y Reconquista gyda'i fuddugoliaeth yn erbyn lluoedd yr Umayyad ym Mrwydr Covadonga. Yn yr 8g a'r 9g, blodeuai llys diwylliedig yn Oviedo, prifddinas Asturies, a gwerthfawrogir yr etifeddiaeth gelfyddydol ac ysgolheigaidd hon gan Astwriaid hyd heddiw. Ymhelaethai tiriogaeth y deyrnas y tu hwnt i Fynyddoedd Cantabria yn niwedd y 9g, ac yn ddiweddarach unodd gyda theyrnasoedd León yn y 10g a Chastilia yn y 13g. Teyrnas Asturies felly oedd bôn y frenhiniaeth Sbaenaidd, ac mae nifer o Astwriaid yn ymfalchïo yn y ffaith hon, er iddynt wrthryfela'n erbyn y deyrnas honno sawl gwaith yn ystod eu hanes.
Er gwaethaf undeb Asturies gyda'r teyrnasoedd eraill, gan ffurfio gwladwriaeth fodern Sbaen, cedwid diwylliant nodweddiadol ac annibynnol yn yr ucheldiroedd, ar wahân i gymdeithas Castiliaidd y canolbarth. Yn y 19g tyfodd mudiadau gwrthlywodraethol, undebaeth lafur, a gwrthglerigiaeth yn yr ardal. Amlygwyd pengaledwch yr Astwriaid yn yr 20g gan streic y glowyr yn 1934, yr ymgyrch yn erbyn y ffasgwyr yn Rhyfel Cartref Sbaen, a'r streic gyffredinol yn 1962. Gwleidyddiaeth ranbarthol sydd yn tynnu sylw'r mwyafrif o Astwriaid yn hytrach nag ymwahaniaeth, ac mae'r mwyafrif o bleidiau a mudiadau cenedlaetholgar yn canolbwyntio ar warchod diwylliant Astwriaidd yn hytrach nag ennill annibyniaeth oddi ar Sbaen. Crewyd ardal ymreolaethol Asturies yn 1981 ac ers hynny rhoddir cefnogaeth swyddogol i ddiwylliant traddodiadol yr Astwriaid.
Astwrieg, iaith Orllewin Iberaidd yn nheulu'r ieithoedd Romáwns, ydy iaith frodorol yr Astwriaid. Fel nifer o ieithoedd eraill yn Sbaen, gostyngodd niferoedd ei siaradwyr yn swyddogol yn yr 20g o ganlyniad i bolisïau llywodraeth Francisco Franco, ac mae nifer o Astwriaid bellach yn siarad Sbaeneg Castilia fel eu prif iaith. Yng ngorllewin Asturies, siaredir tafodieithoedd eonaviego sydd ar gontinwwm ieithyddol rhwng Galisieg ac Astwrieg.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.