Джейн Остин (акăл.Jane Austen, Остен тесе çырни те пур, 1775—1817) — акăлчан çыравçи, британ литератури реализмĕн мал ĕçченĕ, çемье, «хĕрарăм роман» никĕснее хураканĕ. Унăн кĕнекисене шедевр вырăнне хураççĕ, вĕсен сюжечĕ ахаллĕхĕпе питĕ чунна тыткăна илет, унăн хайлавĕсенче чăн «акăлчан» кулăшĕ сисĕмлĕ туйăнать. Джейн Остин халиччен те акăлчан литературин «Пĕрремĕш хĕрарăмĕ» шутланать. Унăн пултаруллă ĕçĕсене Аслă Британин пур колледжĕсенче тата университетсенче тĕпчесе веренеççĕ.
Краткие факты Çуралнă чухнехи ят:, Çуралнă вăхăт: ...
Джейн Остин сăнарĕ, Кассандра Остин ÿкерчĕкĕ, 1810 ç.п.Джейн Остин музей çурчĕ
Джейн Остин 1775 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнчеХэмпширграфлăхăн Стивентон хулинче çуралнă. Унăн ашшĕ, Джордж Остин, прихут чиркӳ ĕçтĕшĕ пулса ĕçленĕ. Вăл авалхи кент çемьинчен тухнă пулнă, аслă пĕлӳ илнĕ çын шутланнă. Унăн арăмĕ, Кассандра Ли, чухăна тухнă ватă ăратран тухнă. Джейнсăр пуçне çемьере улттă арçын ачапа пĕр хĕрача (Кассандра) ӳснĕ. Джейн Остин чи кĕçĕннинчен асли пулнă.
Ун чухне çын нумай вилнĕ пулнă, çапах та пур ачи те сывă çитĕннĕ. Аслă пиччĕшĕ, Джеймс, литература ĕç-пуçĕпе тăрмашнă: сăвă, проза çырнă, анчах та ашшĕн йĕрĕпех утнă. Иккĕмĕш пиччĕшĕ, Джордж, ăс-тăн енчен тайлăк пулнă, калаçма пултарайман. Унпа калаçмах Джейн чĕлхесĕр çын ал паллине вĕренет. Виççĕмĕш пиччĕшне, Эдварда, Остинсен ачасăр пуян Найт хурăнташĕсем усрава илнĕ, вăл вара джентри классран нобилити класа куçать.
Джейнăн тăваттăмĕш, юратнă пиччĕшĕн, Генри Томасăн, шăпи романтикăллă пулнă. Вăл хăйĕн ĕмĕрĕнче темиçе профессипе те тăрмашнă: çарта хĕсметре тăнă, банкир пулса ĕçленĕ, малтан ăнăçлă, кайран юхăннă, сан йышăннă. Элиза де Фейда, гильотина çинче шăпине вĕçленĕ францидворянинĕн тăлăх арăмне качча илнĕ. Элизăн сĕмĕпех Джейн францилле начар мар пĕлнĕ, франци авторĕсене: Ларошфуко, Мишель де Монтень, Лабрюйер кĕнекисене вуланă, çаплах театра кăмăлама пуçланă.
Ытти икĕ пиччĕшĕ, Фрэнсис тата Чарльз, тинĕсçĕсем пулнă, адмирал тинĕс çар хисепне тивĕçнĕ.
Çыравçă 1817 çулхи утăн 18-мĕшĕнче, Аддисон амакĕнчен сипленме пынă Винчестер хулинче куçне ĕмĕрлĕхе хупать. Вилес умĕн те вăл хăйĕн юлашки «Сендитон» романĕпе тăрмашнă.
Остин пултарулăхĕнче иккĕ тапхăра палăртаççĕ: 1795—1798 çç. малтанхи романсене хайланă; 1811—1816 çç. — чапа тухнă романсене — «Мăнаçлăхпа умсисĕмлĕх» тата «Ăс-тăнпа туйăмсем» — ăсталанă.
«Sense and Sensibility», 1971, телефильм, Аслă Британи. Реж. — Дэвид Гайлз. Рольсенче: Майкл Элдридж, Шейла Баллантин, Эсме Черч тата ур.
«Sense and Sensibility», 1981, мини-сериал, Аслă Британи. Реж. — Родни Беннетт. Рольсенче: Ирен Ричард, Трэйси Чайлдз, Боско Хоган тата ур.
«Sense and Sensibility», 1995, Аслă Британи, АПШ. Реж. — Энг Ли. Рольсенче — Эмма Томпсон, Кейт Уинслет, Алан Рикман, Хью Грант. (Парне «Оскар» — чи паха адаптăланă сценари).
«Х ăвна шыраса туп» (инд. Kandukondain Kandukondain), 2000, фильм, Инди. Реж. — Раджив Меннон. Рольсенче: Мамути, Аджит, Табу тата ур.
«Sense and Sensibility», 2008, мини-сериал, Аслă Британи. Реж. — Джон Александр. Рольсенче — Хэтти Морахэн, Чарити Уэйкфилд, Дэвид Морисси, Дэн Стивенс, Джанет МакТир тата ур. (Премьера (мир) — 2008 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ).
«Мăнаçлăх тата ӳкĕт туйăмĕ»:
«Pride and Prejudice», 1938, телефильм, Аслă Британи, х/ш. Рольсенче: Элизабет Беннет — Curigwen Lewis.
«Persuasion», 1971, сериал, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Anne Firbank.
«Persuasion», 1995, телефильм, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Amanda Root, капитан Уэнтворт — Ciarán Hinds.
«Persuasion», 2007, телефильм, Аслă Британи. Рольсенче: Энн Эллиот — Sally Hawkins, капитан Уэнтворт — Rupert Penry-Jones.
Джейн Остин пирки фильмсем:
«Мисс Остин ӳкĕнет», (акăл.Miss Austen Regrets), 2007, Аслă Британи. Режиссёр Джереми Лавринг, Джейн ролĕнче — Оливия Вилльямс.
«Джейн Остин» (акăл.Becoming Jane), 2007, Аслă Британи. Режиссёр Джулиан Джаррольд, Джейн ролĕнче — Энн Хэтэуэй.
Урăххисем:
1980 — «Джейн Остин Манхэттенре» (акăл.Jane Austen in Manhattan). Аслă Британи-АПШ, фильм. Реж. — Джеймс Айвори. Рольсенче: Энн Бэкстер, Роберт Пауэлл, Майкл Вагер тата ур.
2002 — The Real Jane Austen. Аслă Британи, телефильм. Реж. — Nicky Pattison. Рольсенче: Anna Chancellor, Gillian Kearney тата ур.
2007 — Джейн Остенăн кĕнеке клубĕ (акăл.The Jane Austen Book Club). Реж. — Робин Суикорд. Рольсенче: Мария Белло, Эмили Блант, Кэти Бейкер тата ур.
2008 — «Остинра юласси» (акăл.Lost in Austen). Аслă Британи, мини-сериал. Реж. — Дэн Зефф. Рольсенче: Джемима Рупер, Эллиот Кауэн, Хью Бонневилль, Кристина Коул тата ур.
Кеттл А., Введение в историю английского романа, М., 1966;
Бельский А. А., Английский роман 1800—1810-х годов, Пермь, 1968, с. 47-107;
Jane Austen. The critical heritage. Ed. by B. C. Southam, L.-N. Y., [1969];
Mansell D., The novels of Jane Austen, L., 1973;
Chapman R. W., Jane Austen. A critical bibliography, 2 ed., L., 1969;
Hardwick M., The Osprey guide to Jane Austen, Reading, [1973].