From Wikipedia, the free encyclopedia
بڕبڕە یان کاریتە یان مازگە بەشی سەرەکی ئێسکبەندی باڵاتەنەی مرۆڤە. گرنگترین ئەرکەکانی بڕبڕە بریتییە لە: پشتیوانی لە لەش، ھەڵسووڕان بە ھەموولادا، پاراستنی پێکھاتەکانی کۆئەندامی دەمار لە ناو خۆیدا.
بڕبڕە تەوەرەی ناوەندی لەشی مرۆڤە و لە ھێڵی ناوەڕاست و بەشی پشتەوەی لەشدایە، لە بنکی کاپۆڵەوە دەست پێدەکا و بە ملدا دێتە خوار و تا سمت دڕیژەی ھەیە. لە منداڵاندا لە ٣٣ مۆرە پێک ھاتووەو لە گەورەدا پێنج مۆرەی پێش ئاخر پێکەوە دەلکێن و ئێسکی سێبەندە پێک دەھێنن و چوار مۆرەی ئاخریش پێکەوە دەلکێن و کلێجە دروست دەکەن. بەم بۆنەوە ژمارەی مۆرەکان لە گەورەکاندا ٢٤ بڕگەیە. لە ٢٤ مۆرە، ٧ی مۆرەی مل، ١٢ی مۆرەی پشت و ٥ی مۆرەی کەمەرە.
لە فەرھەنگی زمانی کوردیدا بۆ ئەم مەبەستە ئەم وشانە ھاتووە: پشتەمازە، گازەڕا، مازگە، مازە، مازی، سنسل، تەرختە، کرک، تیرەغە، تیغەرەی پشت، کاریتەی پشت، مۆغەرە
ھەر مۆرەیێ لە دوو بەشی پێشوو و پاشوو پێکھاتووە کە کونێک دەکەوێتە ناوەڕاستییان کە بە کونی مۆرە دەناسرێت. بەگشتی ھەر مۆرەیێ لەم بەشانە پێکھاتووە:
دیسکی بەینی مۆرەکان ئەم ھەلە بۆ مرۆڤ دەڕەخسێنێ کە دانەوێتەوە، ڕاست بێتەوە، بەم لاولادا بسووڕێ یان داشکێتەوە. دیسک پێکھاتەیەکی پان و لووسی ھەیە کە ناوکەکەی لە ماکێکی جیلەیی پێکھاتووە کە ڕیشاڵی ئانولووس دایگرتووە.
ئەرکی سەرەکی دیسکی نێوان دوو مۆرە، گرتنە خۆی گوشارە بۆ داشکانی ڕێژەی گوشارەکانی سەر بڕبڕەی پشت. دیسکەکان لە ژێر گوشاری دەرەکیدا وەزەنیان پێ دەگا.
مۆرەکان بە ھۆی ژمارەیێک جومگەی بچووکەوە پێکەوە دەبەسترێنەوە. ئەم جومگانە بە ھۆی گوشار و سوانەوە خراپ دەبن و لەوانەیە تووشی ماس و پەنام بن و گوشار بخەنە سەر دەمارەکانی ئەو بەشە.
کۆئەندامی دەمار وەک تۆڕی تێلێفۆنەکان لە کۆمەڵێک دەمار پێک ھاتووە کە پەیامەکان لە مێشکەوە بۆ ئەندامەکان و لە ئەندامەکانەوە بۆ مێشک دەگۆزێتەوە. ئەو پەیامانەی لە مێشکەوە بۆ ئەندامەکان دەچێت دەبێتە ھۆی کرژ بوونەوەی ماسوولکەکان و جووڵەی ئەندامەکان. ئەو پەیامانەیش کە لە ئەندامەکانەوە بۆ مێشک دەڕۆن ھەڵگری ھەستی وەک ئێش و بیستن و... ە.
گوریسێ لە دەمارەکان کە لە مێشکەوە بە کاناڵی مۆرەکاندا دێنە خوارێ بە پەتە مازە (spinal cord) دەناسرێت. تاڵە دەمارەکان پاش جیا بوونەوە لە پەلکەدەمار، مەودایەکی کەم دەبڕن و لەم لاولای مۆرەکانەوە دێنە دەرەوە و بەرەو بەشێک لە ئەندامەکانی لەش (وەک دەست و پێ) دەچن و دەمارکێشی دەکەن.
بە مەبەستی ڕاگرتنی تەندروستی بڕبڕە، باشتر وایە کە لە دانیشتن و ڕۆیشتندا، مۆرەکان ڕێک و قیت لەسەر یەک سوار بن و کۆم نەبن. بەژنی ڕێک و قیت لە تەندروستی لەش، بەخۆدا پەرمان و جوانیدا دەوری گرنگی ھەیە.
پەتەمازە ھەڵگری پەیامەکانی ھەست و جوولەیە و ئەگەر تووشی وەزەنێک بێ، ئەوە دەتوانێ ببێتە ھۆی تێکچوونی جووڵە، ھەست و ھاتنە ژانی ئەندامەکانی لەش. ئەمە ھەر ئەو ڕووداوەیە کە لە پێکدادانێکدا ڕوودەدات و دەبێتە ھۆی ئیفلیجی. ژمارەی ئەو ئەندامانەی لە ڕووداوێکی وادا ئیفلیج دەبن بە توندی و شوێنی وەزەنەکە بەستراوە، ئەگەر وەزەنەکە بۆ سەر گەردن بێ، ئەگەری ئیفلیجی دەست و پێکان لە ئارادایە، ئەگەر وەزەنەکە بخرێتە سەر کەمەر، تەنیا پێکان تووشی کێشە دەبن.
![]() |
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە بڕبڕە تێدایە. |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.