حەنبەلی
لقێکی سوننە مەزهەبەکان From Wikipedia, the free encyclopedia
لقێکی سوننە مەزهەبەکان From Wikipedia, the free encyclopedia
حەنبەلی یەکێکی تر لە چوار مەزهەبە سەرکییەکەی سوننە و ئەگەڕێتەوە بۆ پێشەوا ئەحمەدی کوڕی حەنبەل کە ساڵانی ١٦٤ک بۆ ٢٤١ک ژیاوە.
بەشێکە لە زنجیرەیەک![]() |
بیروباوەڕ |
پایەکانی ئیسلام · پایەکانی باوەڕ |
خەلیفەکانی ڕاشدین |
ئەبووبەکری سدیق |
چوار پێشەواکە |
ئەحمەد کوڕی حەنبەل |
سەرمەزهەبەکان |
کتێبە سەحیحەکان |
سەحیحی بوخاری |
مەزهەبی حەنبەلی لە هەموو مەزهەب سوننیەکان زیاتر پارێزگاری دەقەکانی کردووە و دوور کەوتۆتەوە لە ڕا، دەستی گرتووە بە قورئانەوە پاشان فەرموودە ڕاستەکان و پاشان کۆبوون و ئیجماعی هاوەڵەکان و قیاسی بەکار نەهێناوە لە چەند حاڵەتێکی دەگمەندا نەبێت.
ئیمام ناوی دەرچوو زیاتر وەک قسەکەر نەک وەک زانای فیقهـ لەگەڵ ئەوەی پێشەوا بوو لە هەردوکیان، ولەبەر زۆری لە خواترسیەکەی قیاسی وەرنەئەگرت تەنها لە کاتی پێویست و ڕوونیدا نەبووایە ئەمەش لەبەرئەوەی قسەکەری سەردەمی خۆی بووە و ووتەکانی بە شیوەیەک کۆکراوەتەوە کە کەسیتر بەو شێوەیە بۆی کۆنەکراوەتەوە، موسنەدەکی نووسیوە لە حەوت سەد و پەنجا فەرموودە و ئەوەی لە قورئان و فەرموودەدا نەبووایە نەیئەنووسی، و فەتوای نەئەدا لە هیچ بابەتێکدا ئەگەر پێشتر یەکێک لە هاوەڵەکان یان شوێنکەوتووەکان یان پێشەواکان فەتوایان نەدابێت.
فیقهەکەی بە هیچ شێوەیەک لە پەرستشدا لاینەئەدا لە سوننەت و لە جێگەی خۆیدا نەبوو لای کە یەکێک پەرستشەکانی بە قیاس و ڕا بکات، پێغەمبەر محەمەد فەرموویەتی "صلوا كما رأيتموني أصلي"، واتە نوێژبکەن وەک ئەمبینن کە نوێژ دەکەم، هەروەها لە حەجدا فەرموویەتی؛ "خذوا عني مناسككم" واتە؛ مەناسکەکانی حەج لە منەوە وەربگرن، ئیمام ئەحمەد زۆر لە خواترس بوو لە باسی خواپەرستیدا کە بە حەقی خوای ئەزانی لەسەر بەندەکانی و ئەم حەقە ناکرێن ئاسانکاری یان پشتگوێخستنی تێدا بکرێت.
بەڵام لە مامەڵەکردندا فیقهەکەی بە ئاسانکاری و نەرمی جیادەکرێتەوە و بۆ هەموو سەردەم و ژینگەیەک گونجاوە، ئیمام دەستی گرتووە بەو دەقە شەرعیانەی کە ئاسانیان تێدایە کە دەستگرتن پێوەی ئاسانە نەک قورس، و زۆر ترساوە لە خوا لە فتواکانیدا و داوای کردووە لە فێرخوازەکانی کە فەرموودەکانی نەنووسنەوە ئەگەر بیبینیایە یەکێکیان فەتواکانی ئەنووسنەوە.
ئەم مەزهەبە ئەگەڕێتەوە بۆ ئیمام ئەحمەد کوڕی محەمەد کوڕی حەنبەل کوڕی ئەبووعەبدالله شیبانی، لە بەغدا لە دایکبووە و گەورە بووە تیایدا و ڕۆیشتووە بۆ شارەکانی تر بۆ بەدەستهێنانی زانست و زانیاری لەسەر دەستی ئیمام شافعی وەرگرتووە کاتێک هاتووە بۆ بەغدا و پاشان بوو بە تێکۆشەرێکی سەربەخۆ و گرنگی دا بە کۆکردنەوەی سوننەت و لەبەرکردنی بە شێوەیەک بوو بە پێشەوای قسەزانەکانی سەردەمی خۆی، و ئوسوڵی مەزهەبەکەی نزیکە لە مەزهەبی شافعییەوە کە پشت ئەبەستێت بە قورئانی پیرۆز و سوننەت وو ئیجماع (کۆبوونی زانایان) و فەتوای هاوەڵەکان وقیاس، و ئیمام ئەحمەد خۆی کتێبی لە زانستی فیقهدا نەنووسیوە بەڵکو هاوەلەکانی مەزهەبەکەیان وەرگرتووە لە ووتەکانی و کردارەکانی و وەڵامەکانی بەڵام دانراوێکی گەورەی هەیە لە فەرموودەدا ناسراوە بە موسنەد (المسند).
بە شێوەیەکی گشتی لە دوورگەی عەرەبی، وەکو کەمایەتیی لە سووریا و میسر و میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان، هەروەها بڵاوبوونەوەیەکی فراوانی هەبوو لە بەغدا پێش ئەوەی مەغۆل ویرانی بکەن هەروەها لە شام و فەلەستین، بەڵام حەنبەلی وەک سێ مەزهەبەکەی تر زۆر بە فراوانی بڵاو نەبۆتەوە.
![]() |
کۆمنزی ویکیمیدیا، میدیای پەیوەندیدار بە حەنبەلی تێدایە. |
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.