فەرموودەی خوا بۆ پێغەمبەر و موسڵمانان From Wikipedia, the free encyclopedia
قورئان (بە عەرەبی: القرآن) لە ئیسلامدا بریتییە لە وتە و ڕاسپاردەی خوا کە نێردراوە بۆ پێغەمبەری ئیسلام محەممەد، قورئان لە عەرەبیدا لە وشەی (قرء) وەرگیراوە کە بەمانای خوێندنەوە دێت، و بنچینەی ئەویش لە وشەی (القرء) وەرگیراوە کە بە مانای کۆکردنەوە و لە خۆگرتن دێت، و قورئان ئەو ناوەی لێنراوە بەھۆی ئەوەی کۆمەڵێک ئایەت و سوورەتی زۆر لەخۆدەگرێت و کۆیان دەکاتەوە.[1]
قورئان | |
---|---|
دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ٠٦٣١ |
سەرناو | القرآن |
ئایین | ئیسلام |
لە پێش | ئینجیل لەئیسلامدا |
چەشن | religious literature، religious text |
زمان | Classical Arabic |
شوێنی گێڕانەوە | نیمچەدوورگەی عەرەبی |
پێڕستی کەساتییەکان | list of Quranic characters and names |
ھۆکار | وەحی |
لێکۆڵینەوە لەلایەن | زانستی_قورئان |
Location of creation | مەککە، مەدینە |
Full work available at URL | http://al-quran.info |
دۆخی چاپکردن | پاوانی گشتی، پاوانی گشتی |
تاگی "ستەک ئێکسچەینج" | https://islam.stackexchange.com/tags/quran |
موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە قورئان کتێبی خوایە کە نێردراوە بۆ پێغەمبەری ئیسلام محەممەد. لەبەرئەوە لەو باوەڕەدان کە خوێندنەوە و گوێگرتن لێی و کارکردن پێی ھەمووی خواپەرستییە و موسڵمان لە خوا نزیک دەبێتەوە پێی و دڵنیا دەبێت؛ و زۆربەیان لەو باوەڕەدان کە بناغەی شارستانی و ڕۆشنبیرییەکەیانە.
قورئان ئەدوێت لەبارەی بابەتی جۆراوجۆرەوە کە ژیانی مرۆڤ دەگرێتەوە لە دنیا و ڕۆژی دواییدا، دنیا و ئایین لە ئیسلامدا بەیەکەوە بەستراون، قورئان بناغەی بیروباوەڕی موسڵمان دادەنێت و بانگی خەڵک دەکات بۆ پەرستنی خوا و گوێڕایەڵبوون و ملکەچبوون بۆی و بیرکردنەوە لە دروستکراوانی، و دەدوێت لە بارەی مافەکانی مرۆڤ و ئەرکەکانی بەرامبەر پەروەردگاری خۆی و کۆمەڵگە و ئایینەکەی و ھەموو گەردوون. قورئان سیستەمێکی کۆمەڵایەتی دیاری دەکات بۆ موسڵمانان، و ڕەوشت و ئاکاری موسڵمان لەخۆدەگرێت و زۆر ئامۆژگاری و پەند لە ژیانی پێشینەکان باس دەکات، خەڵک ئاگادار دەکاتەوە لە سزای ئاگر لە ڕۆژی دواییدا، لەگەڵ زۆر بابەت و لێدوانی تر.
قورئان دابەش دەبێت بۆ ١١٤ بەش، بە ھەر بەشێک ئەوترێت سوورەت، و ھەر سوورەتێک دابەش دەبێت بۆ ژمارەیەک ڕستە و وتە کە ناو دەبرێت بە ئایەت. ھەموو سوورەتێک بە دەربڕینی (بسم اللە الرحمن الرحیم) دەست پێدەکات، جگە لە سوورەتی تەوبە کە بەبێ ئەو دەربڕینە دابەزی، واتای ئەو دەربڕینەش «بە ناوی خوای گەورە و میھرەبان»ە.
یەکەمین ئایەت کە دابەزی ئایەتی ﴿اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ ١﴾ [عەلەق:١]بوو و دوا ئایەت کە دابەزی ئایەتی﴿وَاتَّقُوا يَوْمًا تُرْجَعُونَ فِيهِ إِلَى اللَّهِ ثُمَّ تُوَفَّى كُلُّ نَفْسٍ مَا كَسَبَتْ وَهُمْ لَا يُظْلَمُونَ ٢٨١﴾ [بەقەرە:٢٨١] بوو.
زانایانی موسڵمان کۆکن لەسەر ئەوەی قورئان بە یەک جار دانەبەزیوە، و لە کاتی جیاوازدا ھاتووەتە خوارەوە لە ماوەی زیاد لە بیست ساڵ. کۆکردنەوەی قورئان لە سەردەمی ئەبوبەکری سدیقدا کرا بۆ یەکەم جار. کۆکردنەوە بە مانای نووسین وتۆمارکردنی قورئان دێت، کە بە چوار قۆناغدا تێپەڕیوە:
نزیکەی ٦٠ کەسێک ھەبوون کە پێغەمبەر محەممەد لە ژیانی خۆیدا دای نابوون بۆ نووسینەوەی قورئان، و دوای ئەوەی ئایەتەکانی بۆ دەخوێندنەوە و پێی دەوتن کە لە چ شوێنێک دای نێن (لای چ ئایەت و لە چ سوورەتێکدا)، لە سەردەمی پێغەمبەردا بە سێ شێوە قورئان دەپارێزرا: بە لەبەرکردن، یان بە نووسینەوەی لەلایەن نووسەرانی وەحییەوە یان بە نووسینەوەی لەلایەن خەڵکی ترەوە جگە لە نووسەرانی وەحی، بەڵام لە ژیانی پێغەمبەردا قورئان لە یەک بەرگدا بە کۆیی نەنوسرایەوە .
لە دوای کۆچی دوایی پێغەمبەر محەممەد زۆرێک لە عەرەبەکان لە ئایین پاشگەز بوونەوە، کە ئەبوبەکر بەرەنگاری ھەموویان بوویەوە لەوانەی کە بە تەواوی لە ئایین پاشگەز بووبونەوە، و ئەوانەی کە وازیان لە ھەندێک دین ھێنابوو وەک زەکەتدان، و ئەوانەش کە بانگەوازی پێغەمبەرایەتیان دەکرد. بەم شێوەیە شەڕێکی گەورە ڕوویدا و لەو شەڕانەدا ژمارەیەکی زۆر موسڵمان بوونە قوربانی کە بەپێی گێڕانەوەیەک ٧٠ کەس لەوانەی ھەموو قورئانیان لەبەر بوو کوژران. ھەر لەبەر ئەوە عومەری کوڕی خەتاب پێشنیاری بۆ ئەبوبەکری سدیق کرد کە ھەموو قورئان لە یەک بەرگدا (مصحف) بنوسرێتەوە، بەم شێوەیە ئەبوبەکر لیژنەیەکی دروست کرد بۆکۆکردنەوەی قورئان کە لە عومەری کوڕی خەتاب و زەیدی کوڕی سابت پێک ھاتبوون بۆ کۆکردنەوەی قورئان؛ و ژمارەیەک لە ھاوەڵان دەست نیشان کران بۆ نووسینەوە. نزیکەی دوو ساڵ خەریکی کۆکردنەوەی ھەموو ئەو بەرگانەی قورئان بوون.
قورئان بەو شێوەیەی خۆی مایەوە وەک سەردەمی ئەبوبەکر، بەڵام دوای ئەوەی لە سەردەمی عومەری کوڕی خەتابدا فتوحاتی ئیسلامی فراوان بوو و بەردەوام لە زیادکردندا بوو، خەڵکی عێراق و شام و ھەندێک ناوچەی تر، جیاوازی کەوتە نێوانیان لەسەر خوێندنەوەی ڕاستی قورئان بەم شێوەیە عوسمانی کوڕی عەفان لیژنەیەکی دروست کرد لە نووسەرەکانی وەحی سەردەمی پێغەمبەر، بۆ لەبەر گرتنەوەی ئەو نوسخەیەی قورئان کە لە سەردەمی ئەبوبەکردا ئامادە کرابوو. عوسمان ھەر قورئانێکی دەنارد بۆ وڵاتێک کەسێکی شارەزای لەگەڵ دەنارد بۆ ئەوەی خەڵک فێری چۆنییەتی خوێندنەوەی بکات و بۆیان ڕوون بکاتەوە.
ئەو قورئانانەی لە سەردەمی عوسماندا و پێشتریش نوسرابوونەوە، سەر و بۆریان نەبوو، بۆیە ئەو کەسانەی کە عەرەب نەبوون دەکەوتنە ھەڵەوە لە کاتی خوێندنەوەی، ئەبو ئەسوەدی دوئەلی یەکەم کەس بووە کە دەستی کرد بە خاڵبەندی قورئان، بەم شێوەیە نووسینەوەی قورئان سەردەم دوای سەردەم جوانکاری و ئاسانکاری زیاتری بە خۆیەوە بینی.
زانستی قورئان زۆر و ھەمەجۆرە، و زانایان بە شێوازی جیاواز بابەتەکانی قورئانیان دابەش کردووە، و گرنگترین پۆڵێنکردنی قورئان کە ھەموو ئەو باس و خواسانە لە خۆ دەگرێت ئەمەی خوارەوەیە:
قورئان بە شێوەیەکی گشتی دوو جۆر باس دەگرێتە خۆی:
ژمارەی سوورەتەکانی قورئان ١١٤ سوورەتە، ئەمانەی خوارەوەن:
فاتیحە (١) | بەقەرە (٢) | ئالی عیمران (٣) | نیسا (٤) | مائیدە (٥) | ئەنعام (٦) | ئەعراف (٧) | ئەنفال (٨) | تەوبە (٩) | |
یوونوس (١٠) | ھوود (١١) | یووسوف (١٢) | ڕەعد (١٣) | ئیبراھیم (١٤) | حیجر (١٥) | نەحل (١٦) | ئیسرا (١٧) | کەھف (١٨) | مریەم (١٩) |
تاھا (٢٠) | ئەنبیا (٢١) | حەج (٢٢) | موئمنوون (٢٣) | نوور (٢٤) | فورقان (٢٥) | شەعەرا (٢٦) | نەمل (٢٧) | قەسەس (٢٨) | عەنکەبووت (٢٩) |
ڕووم (٣٠) | لوقمان (٣١) | سەجدە (٣٢) | ئەحزاب (٣٣) | سەبەء (٣٤) | فاتر (٣٥) | یاسین (٣٦) | سافات (٣٧) | ساد (٣٨) | زومەر (٣٩) |
موئمن (٤٠) | فوسلەت (٤١) | شوورا (٤٢) | زوخروف (٤٣) | دوخان (٤٤) | جاسیە (٤٥) | ئەحقاف (٤٦) | محەممەد (٤٧) | فەتح (٤٨) | حوجورات (٤٩) |
قاف (٥٠) | زاریات (٥١) | توور (٥٢) | نەجم (٥٣) | قەمەر (٥٤) | ڕەحمان (٥٥) | واقیعە (٥٦) | حەدید (٥٧) | موجادەلە (٥٨) | حەشر (٥٩) |
مومتەحنە (٦٠) | سەف (٦١) | جومعە (٦٢) | مونافقوون (٦٣) | تەغابون (٦٤) | تەڵاق (٦٥) | تەحریم (٦٦) | مولک (٦٧) | قەڵەم (٦٨) | حاقە (٦٩) |
مەعارج (٧٠) | نووح (٧١) | جن (٧٢) | موزەمل (٧٣) | مودەسر (٧٤) | قیامەت (٧٥) | ئینسان (٧٦) | مورسەلات (٧٧) | نەبەء (٧٨) | نازعات (٧٩) |
عەبەس (٨٠) | تەکویر (٨١) | ئینفتار (٨٢) | موتەففین (٨٣) | ئینشقاق (٨٤) | بورووج (٨٥) | تارق (٨٦) | ئەعلا (٨٧) | غاشیە (٨٨) | فەجر (٨٩) |
بەلەد (٩٠) | شەمس (٩١) | لەیل (٩٢) | زوحا (٩٣) | ئینشراح (٩٤) | تین (٩٥) | عەلەق (٩٦) | قەدر (٩٧) | بەیینە (٩٨) | زەلزەلە (٩٩) |
عادیات (١٠٠) | قارعە (١٠١) | تەکاسور (١٠٢) | عەسر (١٠٣) | ھومەزە (١٠٤) | فیل (١٠٥) | قورەیش (١٠٦) | ماعوون (١٠٧) | کەوسەر (١٠٨) | کافروون (١٠٩) |
نەسر (١١٠) | مەسەد (١١١) | ئیخلاس (١١٢) | فەلەق (١١٣) | ناس (١١٤) |
قورئان دابەش دەبێت بەسەر ٣٠ بەشدا و بۆیە لە ناو کوردەکان بە سیپارەیش ناسراوە. سوورەتەکانی قورئان دابەش دەبن بۆ سوورەتی مەککی و مەدەنی، سوورەتە مەککییەکان ئەو سوورەتانەن کە پێش کۆچکردن بۆ مەدینە دابەزیون وزیاتر باس لە بیروباوەڕ دەکەن، و ژمارەیان ٨٦ سوورەتە، و سوورەتە مەدەنییەکان ئەوانەن کە لەدوای کۆچکردن دابەزیون و زیاتر باس لە شەریعەت و یاساکانی حەرام و حەڵاڵ دەکەن و ژمارەیان ٢٨ سوورەتە.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.