دووەمین ئیمپراتۆریەتیی بولگاری (بە بولگاری: Второ българско царство) دەوڵەتێکی سەدەی ناوەڕاستی بولگاری بوو[1][2] کە لە نێوان ساڵانی ١١٨٥ بۆ ١٣٩٦ بوونی ھەبووە.[3]جێنشینی یەکەمین ئیمپراتۆریەتی بولگاری بوو،[4][5][6][7] گەیشتە لووتکەی دەسەڵاتی خۆی لە سەردەمی تزار کالۆیان و ئیڤان ئاسنی دووەم پێش ئەوەی وردە وردە لەلایەن عوسمانییەکانەوە لە کۆتایی سەدەی ١٤ داگیر بکرێت.
دووەمین ئیمپراتۆریەتیی بولگاری | |
---|---|
![]() | |
دامەزران | ١ی کانوونی دووەمی ١١٨٥ |
ناو بە زمانی فەرمی | Второ българско царство |
کورتەناو | България |
ئایین | Bulgarian Orthodox Church |
زمانی فەرمی | Old Church Slavonic |
کیشوەر | ئەورووپا |
پایتەخت | ڤێلیکۆ تارنۆڤۆ |
پۆتانی شوێن | |
شێوەی بنەڕەتیی حکوومەت | ئۆتۆکراسی |
زمانەکان | زمانی بولگاری، زمانی ڕۆمانی، زمانی یۆنانی |
کۆتاییھاتن | ١ی کانوونی دووەمی ١٣٩٦ |
ڕووبەر | ٤٧٧٬٠٠٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
![]() | |
تا ساڵی ١٢٥٦ ئیمپراتۆرییەتی دووەمی بولگاریا دەسەڵاتی باڵادەست بوو لە بالکان و لە چەندین شەڕی گەورەدا شکستی بە ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی ھێنا. لە ساڵی ١٢٠٥ ئیمپراتۆر کالۆیان لە شەڕی ئەدریانۆپڵدا شکستی بە ئیمپراتۆرییەتی لاتینی تازە دامەزراو ھێنا. ئیڤان ئاسنی دووەمی برازاکەی شکستی بە دیسپۆتاتی ئیپیرۆس ھێنا و دووبارە بولگاریای کردە دەسەڵاتێکی ناوچەیی. لە سەردەمی ئەودا بولگاریا لە دەریای ئادریاتیکەوە بڵاوبووەوە بۆ دەریای ڕەش و ئابوورییەکەی گەشەی کرد. بەڵام لە کۆتایی سەدەی ١٣دا ئیمپراتۆرییەتەکە لەژێر داگیرکاری بەردەوامی مەغۆلەکان و بیزەنتینەکان و ھەنگاریاکان و سربەکان و ھەروەھا نائارامی و ڕاپەڕینەکانی ناوخۆدا دابەزی. سەدەی چواردەھەم بوژانەوە و سەقامگیرییەکی کاتی بەخۆیەوە بینی، بەڵام لووتکەی دەرەبەگایەتی بەڵکانیشی بەخۆیەوە بینی، چونکە دەسەڵاتدارانی ناوەندی لە زۆرێک لە ناوچەکاندا وردە وردە دەسەڵاتیان لەدەستدا. بولگاریا لە سەروبەندی لەشکرکێشی عوسمانییەکان بۆ سێ بەش دابەش بوو.
سەرەڕای کاریگەری بەھێزی بیزەنتین، ھونەرمەندان و تەلارسازەکانی بولگاریا شێوازی جیاوازی خۆیان دروست کرد. لە سەدەی ١٤دا، لەو قۆناغەی کە بە دووەم سەردەمی زێڕینی کولتوری بولگاریا ناسراوە، ئەدەب و ھونەر و تەلارسازی گەشەیان کرد.[8] پایتەختی تارنۆڤۆ کە بە «قەستەنتینییە نوێیەکە» دادەنرا، بووە ناوەندی سەرەکی کولتووری وڵاتەکە و ناوەندی جیھانی ئۆرتۆدۆکسی ڕۆژھەڵات بۆ بولگارییە ھاوچەرخەکان.[9] دوای فەتحی عوسمانییەکان، زۆرێک لە پیاوانی ئایینی و زانای بولگاریا کۆچیان کرد بۆ سربیا و والچیا و مۆڵداڤیا و میرنشینەکانی ڕووسیا و لەوێ کولتور و کتێب و بیرۆکەی دوودڵی بولگاریایان ناساند.[10]
چاند
ئیمپراتۆرییەتی دووەمی بولگاریا ناوەندێکی کولتوورێکی گەشەسەندوو بوو کە لە ناوەڕاست تا کۆتایی سەدەی ١٤ لە سەردەمی ئیڤان ئەلێکساندەر (ڕ. ١٣٣١–٧١) گەیشتە لووتکە.[11][12] تەلارسازی و ھونەر و ئەدەبیاتی بولگاریا لە دەرەوەی سنوورەکانی بولگاریا بڵاوبووەوە بۆ ناو سربیا، واڵچیا، مۆڵداڤیا و میرنشینەکانی ڕووسیا و کاریگەری لەسەر کولتوری سلاڤی ھەبوو.[13][14] بولگاریا لەژێر کاریگەری ڕەوتە کولتوورییە ھاوچەرخەکانی بیزەنتیندا بوو.[15] ناوەندی سەرەکی کولتووری و ڕۆحی تارنۆڤۆ بوو کە گەشەی کرد و بوو بە "قوستەنتینە دووەم" یان "ڕۆمای سێیەم". ھاوچەرخەکانی بولگاری شارەکەیان بە "تسارێڤگراد تارنۆڤ" ناوبرد، شاری ئیمپراتۆری تارنۆڤۆ، بە ناوی بولگاری بۆ قوستەنتینییە- تساریگراد.[16] ناوەندە گرنگەکانی دیکەی کولتووری بریتی بوون لە ڤیدین، سۆفیا، مەسمبریا و ژمارەیەکی زۆر خانەقا لە سەرانسەری وڵاتدا.
سەرچاوەکان
Wikiwand in your browser!
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.