From Wikipedia, the free encyclopedia
Итальянийн мотт (lingua italiana) — Италин официалан мотт бу.
Итальянийн мотт | |
---|---|
![]() | |
Шен цӀе | italiano, la lingua italiana ладогӀар |
Пачхьалкхаш | |
Официалан статус |
![]() Латинан Барт |
Нисдеш организаци | L’Accademia della Crusca |
Мотт буьйцурш | 70 млн герга |
Рейтинг | 18 |
Статус | кхерамзаллехь[5] |
Классификаци | |
Категори: | Евразин меттанаш |
|
|
Йоза | латиница |
Меттанийн кодаш | |
ГОСТ 7.75–97 | ита 235 |
ISO 639-1 | it |
ISO 639-2 | ita |
ISO 639-3 | ita |
WALS | ifi, ita |
Ethnologue | ita |
Linguasphere | 51-AAA-q |
ABS ASCL | 2401, 24 |
IETF | it |
Glottolog | ital1282 |
![]() |
Элп | Алар | ЦӀе (ит.) | ЦӀе (нох.) |
---|---|---|---|
A a | [a] | a | а |
B b | [b] | bi | би |
С с | [k], [ʧ] | сі | чи |
D d | [d] | di | ди |
E e | [e], [ɛ] | e | э |
F f | [f] | effe | эффе |
G g | [g], [ʤ] | gi | джи |
H h | хьажа тексте | acca | акка |
I i | [i], [j] | i | и |
L l | [l] | elle | элле |
M m | [m] | emme | эмме |
N n | [n] | enne | энне |
O o | [o], [ɔ] | o | о |
P p | [p] | pi | пи |
Q q | деккъа цхьаьна qu [kw] | cu | ку |
R r | [r] | erre | эрре |
S s | [s], [z] | esse | эссе |
T t | [t] | ti | ти |
U u | [u], [w] | u | у |
V v | [v] | vu | ву |
Z z | [ʣ], [ʦ] | zeta | дзета |
Деккъа кхечу меттанашкара девлла дешнаш дӀаяздан | |||
J j | [j] | i lunga | и лунга |
K k | [k] | cappa | каппа |
W w | [v], [w] | vu doppia | ву доппиа |
X x | [ks] | ics | икс |
Y y | [i], [j] | i greca | и грека |
Итальянийн матто лелайо латинан абат тӀетоьхна диакритикашца. Яьржина ю иштта диграфаш.
Элпаш c, g билгалдоху аьзнаш [k], [g] хьалхарчу могӀанера доцучу мукъа аьзнашна хьалха (o, u, a), ткъа мукъа аьзнашна e, i уьш доьшу [ʧ] а, [ʤ] а. Цхьаьна «ci, gi + мукъа аз» элп i ца доьшу, ткъа билгал бен ца доккху дешар c, g аффриката сашша (ciao 'салам'/'Ӏие шайна' ['ʧao]), нагахь i уозош дацахь. Цхьаьна элпаш cie, gie хӀинцалерачу маттахь ца къаьста аларца ce, ge([ʧe] а, [ʤe] а). Уьш леладо цхьадолчу орамашкахь (cieco 'бӀаьрзе', хӀунда аьлча ceco 'чехийн' ду) а, зударийн родера дукхаллин терахьехь мукъа аьзнашна тӀехьа: valigia 'тӀоьрмиг', дукх. т. valigie (valige дац). Триграф sci билгалдоккху [ʃ].
Аьзнаш [k], [g] i, e хьалха хилча билгалдоккху ch, gh (дуста иштта sch [sk]): ghiaccio 'ша' [gjjaʧ:o], che [kje] 'хӀу'.
h элпан шен аз дац. Иза леладо диграфашкахь ch, gh (триграфехь sch), тӀеэцначу дешнашкахь, айдардешнашкахь (ahi 'хӀун дие'), ткъа иштта, хандешан кеп билгалъяккха avere 'хила' омонимаш йолчу кхечу дешнех: ho 'сан ю' (o 'я'), hai 'хьан ю' (ai — предлоган цхьаьнатоьхна кеп a а артикль i а), ha 'цуьна ю' (a 'к'), hanno 'церан ю' (anno 'шо').
Диграфаш gl а, gn а билгалдоху палаталан сонанташ [ʎ] ('лль') а, [ɲ] ('нь') а. i доцург [ʎ] муьлххачу мукъа озаца цхьаьна, яздар доьху триграф gli: дус. gli [ʎi] ('льи') — артикль i хийцаялар, йа 'цунна'; амма migliaia [mi'ʎaja] ('милья́я') 'эзар'.
Элп q лела ца до qu кепара бен, цуо билгалдоккху [kw]. Шала дар qu триграф cqu санна хуьлу: acqua 'хи', nacque 'иза вина' (йукъарадаккхар: soqquadro 'низам ца хилар', biqquadro 'бекар').
Элпаш i а, u а билгалдаха тарло мукъа аьзнаш [i] а, [u] а, ткъа иштта глайдаш [j] а, [w] а. Дукха хьолах кхечу мукъа озан уллехь цуо билгалдоху глайдаш, нагахь иза уозош дацахь йа юьцург суффикс -ia яцахь. И уозор йозанехь билгал ца доккху: Russia ['rus.si.a] 'Росси', амма trattoria [trat.to.'ri.a] 'трактир'. Дус. capìi [ka.'pi.i] 'со кхетта'.
e, o элпашка билгалдахало алсамо къевлина [e], [o], алсамо къевлина а [ɛ], [ɔ]. Нагахь царна тӀехула акутан йа грависан хьаьрк ца латтахь, уьш къаста ца ло: legge 'закон' ([leʤ:e]), амма legge 'цуо йоьшу' ([lɛʤ:e]).
Акутан а, грависан хьаьркаш лелайо уггар хьалха, тӀехьара слог уозо езар гойтуш, цу тӀе уозо деза мукъа аз — i, u йа a делахь, даиман лелайо гравис: città 'гӀала', gioventù 'къуоналла', capì 'иза кхетта'. Нагахь мукъа аз йукъара барамехь уозо дезахь, диллина хилар гойтуш лелайо гравис, ткъа къевлина гойтуш — акут: perché 'хӀунда' [per'ke], tè [tɛ] 'чай'.
Цул сов, акут а, гравис а хьаьркаш хӀиттайо цхьайолчу юьззина уозош йолчу кепашна, уьш уозош доцу дешнийн омографех къастаялийта: dà 'цуо ло', da 'тӀиера', sì 'хӀаъ', si '-ся' (дус. кхин а è 'иза ду', e 'а').
Элп j леладо цхьа могӀа тӀеэцначу дешнашкахь а, доларчу цӀерашкахь а ламастан яздар Ӏалашдеш (дус. Juventus). Шира тексташкахь хаало j дукхаллийн терахьера цӀерийн чеккхенгахь -io: principj 'долораш' (морфологехь principi-i, дус. principio 'юьхьиг')[6].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.