From Wikipedia, the free encyclopedia
Perspektiva u optici označava pojavu prividnog smanjenja likova i predmeta razmjerno njihovoj udaljenosti od gledalaca.
Ovaj članak ili neki od njegovih odlomaka nije dovoljno potkrijepljen izvorima (literatura, veb-sajtovi ili drugi izvori). |
Pojam perspektiva se koristi u nebrojene svrhe, te u mnogim umjetničkim i naučnim granama. Najčešće se koristi u Likovnoj umjetnosti , Filmskoj industriji, književnosti, Filozofiji, Retorici i dr.
U likovnoj umjetnosti perspektiva označava način prikazivanja volumena i prostora na plohi slike, stvaranje utiska o dubini prostora. Postoji više načina prikazivanja perspektive kroz historiju:
Okomita (ikonografska) perspektiva je način prikazivanja prostora po kojemu se 3D prostor prikazuje na 2D plohi tako da se ono što je u stvarnosti drugo (iza prvog), slaže po visini, drugo iznad prvog, okomito, odnosno vertikalno. Umjesto nizanja planova preklapanjem u dubinu (kako i stoje u stvarnosti), prostorni planovi se redaju okomito jedan iznad drugoga, tako da se nigdje ne preklapaju. Okomita perspektiva se pojavljuje u starom Drevni Egipatskom slikarstvu, na asirskim reljefima ili arhajskim grčkim vazama, u evropskom romaničkom slikarstvu, i jedna je od karakteristika dječijeg crteža. Svi oblici prikazani ovom perspektivom poštuju zakon plohe, tj. najširom stranom su prikazani na plohi, jer tako najbolje opisuju svoj oblik. U prikazu okomitom perspektivom, uvijek je onaj lik koji je iznad drugog zapravo dalji. Tako se egipatski reljefi trebaju čitati od dole prema gore i to sa desna na lijevo, pa s lijeva na desno, pa opet naopako … tj. cik-cak, upravo suprotno od načina na koji čitamo strip. U romaničkom slikarstvu 11. i 12. vijeka, iza plošno oslikanih likova i prizora, pozadina je obično podijeljena na više vodoravnih pojasa koji su različite boje i predstavljaju pejzaž.
Obrnuta perspektiva je način prikazivanja volumena u kojemu se predmeti i likovi na slici ne smanjuju razmjerno s udaljenošću, niti se usporedne crte približavaju – nego se, obratno, usporedne crte razmiču, a veličina predmeta, umjesto da se smanjuje, povećava se prema dubini prostora. Ova perspektiva je karakteristična gotičkom slikarstvu 13. i 14. vijeka.
Linearna (geometrijska ili pravilna) perspektiva se temelji na prirodnom zakonu da se udaljavanjem od promatrača likovi smanjuju razmjerno udaljenosti pravocrtno, linearno – i svi nestaju u jednoj te istoj točki – nedogledu (vanishing point, punto di fuga). To su otkrili renesansni umjetnici oko 1420. god. I postala je osobinom renesansne umjetnosti 15. i 16. vijeka. Ova perspektiva se naziva i matematička i iluzionistička jer stvara autentičan utisak 3D prostora (primjeri: Masaccio "Sveto trojstvo", Piero della Francesca "Bičevanje Krista" itd.).
Ova perspektiva se koristila i u kiparstvu (reljef) i arhitekturi (lažne niše).
Atmosferska (vazdušna) perspektiva je, poput geometrijske, prirodna pojava koja predstavlja promjenu tonova i boja zbog udaljavanja oblika od gledišta gledalaca. Dakle, što su predmeti dalji oni su bljeđi, mekši i gube se sa daljinom u plavetnilo; a što su bliži to su oštriji, jačih lokalnih boja. Atmosferska perspektiva jedna je od temeljnih oznaka baroknog slikarstva 17. i 18. vijeka, ali otkrili su je već slikari visoke renesanse – Leonardo da Vinci i Rafael.
Koloristička perspektiva se temelji na činjenici da nam se neke boje, u sudjelovanju sa drugim bojama, čine prostorno "bližima", a druge "udaljenijima". To se temelji na iskustvu sa atmosferskom perspektivom gdje je plava boja u daljini jer plava ima vrlo nisku frekvenciju i plavi zraci putuju najdalje, a tople boje gube svoj intenzitet kako se udaljavaju. Umjetnici 20. vijeka, prvenstveno fovisti, uzeli su to kao zakon prostornosti i prikazivali bliže oblike toplim bojama, a dalje hladnijim bojama.
U modernoj i savremenoj umjetnosti česta je primjena različitih perspektiva – tj. poliperspektiva (Pablo Picasso, Henri Matisse itd.).
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.