From Wikipedia, the free encyclopedia
An tan eo oksidadur diwar dizh un danvez bennak e reaktadenn gimiek ekzotermek an devadur, o tilezel da vont gwrez, gouloù ha produioù liesseurt all. Un dra a gaver en natur eo an tan, gallout a ra bezañ kontrolet gant an dud abaoe ar Ragistor avat.
Evit kregiñ en deus ezhomm an tan eus tri zra : un helosk (da skouer koad), ur c'heflosk hag a zo ur reaktant oksider (oksigen peurliesañ), hag un energiezh "d'activation" (an tommder). Komz a reer eus "tric'horn an tan". Kregiñ a ra an tan gant ur flamm pe ur fulenn. An energiezh, ar gwrez dreis-holl, a ra digediañ an danvezioù helosk solud (ar piroliz vez graet eus an dra-se), aezhelaat al liñvennoù hag entanañ an aezhennoù.
Tan a c'hall kregiñ en un doare naturel. A-wechoù e teu da vezañ bras ha da zeviñ ar gwez tro-dro dezhañ, un tan-gwall eo neuze.
Estreget en Douar ez eus tan : ur vras a voul dan eo an Heol hag ar stered all ivez.
Ur cheñchamant bras eo bet doñvadur an tan evit mab-den. Gallet en deus poazhañ e voued, mirout ha mogediñ ar c'hig, kaletaat e venviji, ha kaout gouloù ha tommder e-pad an noz. Ur rol sokial ha sevenadurel a-bouez en deus c'hoariet ivez.
Testeniekaet eo an doñvadur adalek -400 000 bloaz e meur a lec'h er bed, en o zouez e Menez-Dregan e Ploeneg, e Bilzingsleben en Alamagn, e Vértesszőlős en Hungaria, e Qesem en Israel, hag e Zhoukoudian e Sina. Roud boued poazhet 1 milion a vloaz kozh zo bet kavet e Suafrika gant ur spkipailh stadunanat, met n'eus prouenn ebet e veze kontrolet c'hoazh. Bezañ gouest da enaouiñ ha mirout anezhañ zo deuet tamm ha tamm, a-hed ar milvedoù.
Goude en istor eo bet implijet an tan er vetalouriezh, evit ar mekanik dre vurezh hag evit ar c'heflusker dre enleskiñ.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.