вёска ў Беларусі, цэнтар сельсавету Быхаўскага раёну Магілёўскай вобласьці From Wikipedia, the free encyclopedia
Баркула́баў[1][2] (афіцыйная назва — Баркала́бава[3]) — вёска ў Беларусі, на правым беразе Дняпра. Цэнтар сельсавету Быхаўскага раёну Магілёўскай вобласьці. Насельніцтва на 2007 год — 461 чалавек. Знаходзіцца за 12 км на поўнач ад Быхава, за 5 км ад чыгуначнай станцыі Барсукі (лінія Быхаў — Магілёў); на аўтамабільнай дарозе Магілёў — Быхаў. Рачная прыстань.
Баркулабаў лац. Barkułabaŭ | |
![]() Бераг Дняпра і новая царква | |
Першыя згадкі: | 1564 |
Краіна: | Беларусь |
Вобласьць: | Магілёўская |
Раён: | Быхаўскі |
Сельсавет: | Баркулабаўскі |
Насельніцтва: |
|
Часавы пас: | UTC+3 |
Тэлефонны код: | +375 2231 |
Паштовы індэкс: | 213311 |
СААТА: | 7213804011 |
Нумарны знак: | 6 |
Геаграфічныя каардынаты: | 53°38′0″ пн. ш. 30°16′0″ у. д. |
Баркулабаў на мапе Беларусі ± ![]() ![]() Баркулабаў | |
![]() |
Баркулабаў — даўняе мястэчка гістарычнай Аршаншчыны (частка Віцебшчыны), старажытны замак Вялікага Княства Літоўскага[4]. Месца стварэньня Баркулабаўскага летапісу. Сярод мясцовых славутасьцяў вылучаўся манастыр Ушэсьця Гасподняга, вядомы цудоўным абразом Маці Божай.
Тапонім Баркулабаў утварыўся ад імя ротмістра і старосты дзісенскага Баркулаба Корсака, уладальніка маёнтку і заснавальніка паселішча[5]. Цяперашнае афіцыйнае найменьне вёскі — Баркала́бава (рас. Барколабово), варыятыўны варыянт — Баркула́бава (рас. Баркулабово)[6].
Гэтую мясцовасьць людзі засялілі яшчэ ў глыбокай старажытнасьці, пра што сьведчаць выяўленыя археалягічныя помнікі. У 1564 годзе супольны ўладальнік маёнтку Буйнічы Баркулаб Корсак заснаваў тут замак. Да 1568 году ў ім збудавалі 2 царквы.
З XVI ст. Баркулабаў меў статус мястэчка і ўваходзіў у склад Аршанскага павету Віцебскага ваяводзтва. У 1583 годзе ў якасьці пасагу маёнтак перайшоў да князя Б. Саламярэцкага, які ажаніўся з дачкой Корсака Эвай. У 1594 годзе тут збудавалі царкву Сьвятога Юрыя.
У 1626 годзе сын Саламярэцкага Багдан зь сястрой Аленай заснавалі ў Баркулабаве праваслаўны мужчынскі манастыр, на які ахвяравалі вёскі Сутокі і Махава. Манастыр стаў буйным праваслаўным цэнтрам. У ім, імаверна, стваралася Баркулабаўская хроніка. Ад Саламярэцкага мястэчка перайшло да ягонага зяця Багдана Статкевіча, які заснаваў тут жаночы манастыр. Пазьней Баркулабаў набыў князь Аляксандар Гіляры Палубінскі. У 1685 годзе мястэчка ў якасьці пасагу атрымаў Ю. С. Сапега, што ажаніўся з дачкой Палубінскага Ізабэлай. Пазьней Баркулабаў знаходзіўся ў валоданьні іхнага сына Антонія, пляменьніка Міхала Антонія, пляменьнікаў апошняга Міхала Ксавэрыя і Аляксандра Сапегаў. На 1758 год у мястэчку было 64 двары, бровар саладоўня, маслабойня.
У выніку другога падзелу Рэчы Паспалітай (1793 год) Баркулабаў апынуўся ў складзе Расейскай імпэрыі, у Быхаўскім павеце Магілёўскай губэрні. На 1780 год у мястэчку было 69 двароў, 2 царквы, дом архірэя, 2 млыны. У канцы XVIII ст. дзеяла базылянская школа.
У 1871 годзе фальварак Баркулабаў набыў купец А. Рык. Пры манастыры дзеяла расейская школа, дзе на 1884 год навучалася 20 дзяўчынак. Існаваў заезны двор (з 1886 году), працавалі медзеплавільнае, лесапільнае, 2 вінаробчыя прадпрыемствы. Паводле вынікаў перапісу 1897 году, Баркулабаў меў статус сяла і налічваў 93 двары, тут існавалі царква, царкоўнапрыходзкая школа, карчма, 7 крамаў; пры манастыры было 2 царквы. Непадалёк існавалі аднайменныя былі хутар (2 двары), фальварак (2 двары), сядзіба (2 двары, вадзяны млын, карчма). На 1909 год у сяле было 110 дамоў, у фальварку — 2 дамы, у жаночым манастыры — 11 двароў.
За часамі Першай сусьветнай вайны ў лютым 1918 году Баркулабаў занялі войскі Нямецкай імпэрыі[7].
25 сакавіка 1918 году згодна з Трэцяй Устаўной граматай Баркулабаў абвяшчаўся часткай Беларускай Народнай Рэспублікі. 1 студзеня 1919 году згодна з пастановай І зьезду КП(б) Беларусі ён увайшоў у склад Беларускай ССР, аднак 16 студзеня Масква адабрала мястэчка разам зь іншымі этнічна беларускімі тэрыторыямі ў склад РСФСР. У 1924 годзе Баркулабаў вярнулі БССР. На 1926 год тут было 149 двароў. У Другую сусьветную вайну зь ліпеня 1941 да 26 чэрвеня 1944 году вёска знаходзілася пад акупацыяй Трэцяга Райху.
У паваенны час працаваў дзіцячы дом; у Баркулабаве збудавалі радыёвузел (1952 год), адбылася элекрыфікацыя. На 1970 год тут было 170 двароў, на 1982 год — 199, на 1990 год — 199, на 1995 год — 227, на 2007 год — 165.
У Баркулабаве працуюць сярэдняя школа, дашкольная ўстанова, лякарня, дом культуры, бібліятэка.
Плянавальная структура Баркулабава складаецца з 2 амаль паралельных вуліцаў, выцягнутых з поўначы на поўдзень, уздоўж Дняпра. Забудова драўляная, бессыстэмная. Захаваліся мураваныя будынкі царквы і заезнага двара. Пэрпэндыкулярна да асноўных ідуць невялікія вуліцы, забудаваныя мураванымі 1-павярховымі жылымі дамамі, якія ўтвараюць разьвітую сетку кварталаў.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.