From Wikipedia, the free encyclopedia
Ҡалды (рус. Калды) — Рәсәй Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районындағы күл.
Озеро | |
Ҡалды | |
---|---|
Морфометрия | |
Майҙаны | 16 700 км² |
Иң тәрән урыны | 7 м |
Урынлашыуы | |
55°39′56″ с. ш. 61°18′07″ в. д.HGЯO | |
Ил | |
РФ субъекты | Силәбе өлкәһе |
Идентификаторы | |
Код в ГВР: 14010500711111200015683 | |
Һыуы тоҙ тәме итә. Һыуйыйғыс майҙаны — 16700 га. Иң тәрән урыны — 7 м. Үтәҙеклеге — 3 м. Урыны менән яр буйын ҡамышлыҡтар биләй. Һыу көҙгөһө майҙаны — 17,9 км²[1].
Күлдә сәнәғәт кимәлендә балыҡ тотола. Ҡалдының диаметры 4,5 километр самаһы.
Сөсө, үтә күренмәле һыу. Күлдең һыуы йылы.
Ҡалды күле Силәбе өлкәһенең Ҡоншаҡ районында, Свердловск тракты буйында урынлашҡан.
Силәбегә тиклем араһы — 60 км, Ҡоншаҡҡа — 20 км, Екатеринбургҡа — 140 км.
Координаттары: 55°40′11″N 61°18′17″E
Күл буйҙарында Оло Тәгеш (Таскино), Сөләймән, Һары ауылдары урынлашҡан. 4 километр алыҫлыҡлыҡта балыҡсылар яратҡан Сабаҡкүл ята[2].
Ҡалдының төбө лә, яры кеүек, ҡомло, бик һирәк урында ләм һәм екән осрай. Көньяҡ-көнбайыш ярында урман.
Күлдә табан, алабуға, сабаҡ, ҡорман тереклек итә. Ҡыҫалалар бар В озере водятся раки. 2008 йылдың йәйендә үрсемгә бағыр балығы ебәрелгән.
Күлдең атамаһы килеп сығышын Силәбе өлкәһенең топонимикаһын, башҡорт халҡының фольклорын өйрәнгән географ, топонимист Шувалов Николай Иванович үҙенең «От Парижа до Берлина по карте Челябинской области: Топонимический словарь» тигән һүҙлегендә был атама ике башҡорт ырыуы араһында күл өсөн талашыуы арҡаһында ҡушылған тигән легенданы килтерә, имеш, был төбәкте ҡалдырып киткән ырыу күлгә «Ҡалды» атамаһы биргән. Әммә топонимсы был версияның дөрөҫлөгөнә шикләнә һәм башҡорттарҙың «ҡалды» һүҙе менән яһалған ир-ат исеменән килеп сығыуын фаразлай:
Но вероятнее всего, топоним от башкирского мужского имени Калды в значении «оставшийся»
Ысынлап та, халҡыбыҙҙа бала оҙон ғүмерле, йәшәмеш булһын өсөн ҡушылған йола исемдәре булған, улар иҫәбендә — Ҡалды һәм Ҡалдыбай[5]
Ҡалды ғына тауы, ай, ҡалд(ы) инде,
Һар(ы) баш, һар(ы) баш үлән алды инде.
Йән һөйгән дә йәрем ҡаршы алды, -
Йәнкөйөктөң йәнен алды инде.
Ҡалды ғына тауы бигерәк бейек,
Өҫтәренән атлай аҡ кейек.
Йән һөйгән дә йәрем ҡулына алды,
Ятып ҡалды бахыр йәнкөйөк…
Уға яуап итеп, егет былай тип йырлаған:
Күгәрепкәй ятҡан Ҡалды тауын
Тур(ы) аттарға менеп ураным.
Йәштән һөйгән йәрҙе алам тибүк,
Яуыз байға ҡулым янаным…[6]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.