From Wikipedia, the free encyclopedia
Sərhəd şəxsiyyət pozuntusu və ya Sərhəd xətti şəxsiyyət pozuntusu (emosional qeyri-sabit şəxsiyyət pozğunluğu, sərhəd tipi, qıs. SŞP) — impulsivlik, aşağı özünə nəzarət, emosional qeyri-sabitlik, yüksək narahatlıq və ciddi sosiallaşma səviyyəsi ilə xarakterizə olunan şəxsiyyət pozğunluğu. DSM-5 və ICD-10-a daxildir (sonuncuda emosional qeyri-sabit şəxsiyyət pozğunluğunun alt növü hesab olunur).
Çox vaxt təhlükəli davranış və özünə zərər vermə ilə müşayiət olunur[3]. Belə insanlar həm də boşluq hissi və ehtiyac duyulmamaq qorxusu ilə mübarizə apara bilər[3]. Pozuntunun simptomları zahirən adi həyat hadisələrinə cavab olaraq görünə bilər[3]. Ağrılı davranış adətən yeniyetməlik dövründə başlayır və müxtəlif vəziyyətlərdə baş verir[4]. Maddələrdən sui-istifadə, depressiya və yemək pozğunluqları çox vaxt bu pozğunluqla əlaqələndirilir[3]. SŞP olan insanların təxminən 10% -i intihar nəticəsində ölür[3][4].
SŞP-nin səbəbləri tam aydın deyil, lakin genetik faktorların əhəmiyyətli bir töhfə verdiyi məlumdur[3][5]. Xüsusilə, müəyyən genlərin polimorfizmi serotonin istehsalının azalmasına səbəb olur ki, bu da öz növbəsində aqressiv davranışa səbəb olur. Əgər şəxsin yaxın qohumunda SŞP varsa, SŞP olma ehtimalı təxminən 5 dəfə yüksəkdir[3]. Mənfi həyat hadisələri də vacibdir[6]. Bozukluğun mexanizmi neyronların limbik şəbəkəsini əhatə edir. SŞP DSM tərəfindən şəxsiyyət pozğunluqlarından biri kimi tanınır, bunlardan cəmi 9-u təsnif edilir[4]. Diaqnoz klinik görünüşə əsaslanır, lakin digər xəstəlikləri istisna etmək üçün tibbi müayinə tələb oluna bilər. SŞP xüsusilə şəxsiyyət pozğunluğundan və narkomaniyadan fərqləndirilməlidir.
SŞP adətən idrak davranışçı terapiya (KDP)[3] kimi psixoterapiya ilə müalicə olunur. Digər bir terapiya növü olan dialektik davranış terapiyası (DBT) intihar riskini azalda bilər[3]. Terapiya təkbətək və ya qrup şəklində ola bilər[3]. Dərmanlar SŞP-ni müalicə etmir, lakin SŞP-nin bəzi simptomlarını aradan qaldırmaq üçün istifadə edilə bilər[3]. Bəzi xəstələrin xəstəxanaya yerləşdirilməsi tələb olunur[3].
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.