From Wikipedia, the free encyclopedia
Quyruq turbulansı və ya İstiqamət sükanı turbulansı[1] (ing. wake turbulence) — təyyarənin qanadlarının üstü və altındakı təzyiq fərqinə görə təyyarənin arxasında yaranmış vorteksdən (wingtip vortices) yaranmış türbülans. İngilis dilindən tərcümədə “wake” sözü, “bir aviavasitə və ya hidrovasitə keçdikdən sonra havada və ya suda qalan iz” deməkdir.[2] Buna görə quyruq turbulansına bəzən İdarəetmə sükanı turbulansı da deyilir.
Quyruqda yerləşdirilmiş turbulans hava limanlarında baş verən təyyarə qəzalarının əsas səbəblərindən biridir. ICAO-dan verilən məlumata görə, uçuş təhlükəsizliyini artırmaq üçün enişdə quyruq turbulansı ilə qarşılaşan pilotlar ən qısa müddətdə müvafiq hava hərəkətinə nəzarət bölməsinə məlumat verməlidirlər.
Meydan turunda ağır bir təyyarənin arxasından gələn yüngül təyyarənin bir neçə yüz fut yuxarıda və ya ən azı 1000 fut aşağıda və küləkdə (gəldiyi istiqamətdə) uçması tövsiyə olunur.[3] Qalxma zamanı yüngül təyyarələrin yerdən kəsilməsi (təxmini olaraq quyruq turbulansı zonasını keçənə kimi) gecikdirməlidir, enmə zamanı qabaqdakı təyyarənin quyruq turbulansının başa çatdığı nöqtədən qabağa qonması lazımdır.[4]
ICAO, təyyarələri Maximum Take Off Massa (MTOM) görə təsnif edir:[5]
FAA ICAO kateqoriyalarının əvəzinə aşağıdakı kateqoriyalardan istifadə edir.[6]
Aşağı vorteks kateqoriyalı bir təyyarənin, yuxarı vorteks kateqoriyasındakı təyyarələrdən sonra müəyyən müddətdə uçuşuna icazə verilmir. ICAO-ya görə, ağır təyyarələrdən sonra yüngül təyyarələrin enməsi və ya qalxması üçün fərq aşağıdakı kimidir.[7]
Qabaqdakı təyyarə | Arxadakı təyyarə | Eyni nöqtədən qalxmada ayrılma | Ortadakı bir bölgədən qalxmada ayrılma |
---|---|---|---|
A380-800 | Yüngül tipli təyyarə | 3 dəqiqə | 4 dəqiqə |
Ağır | Yüngül | 2 dəqiqə | 3 dəqiqə |
Üst orta | Yüngül | 2 dəqiqə | 3 dəqiqə |
Alt orta | Yüngül | 2 dəqiqə | 3 dəqiqə |
Kiçik | Yüngül | 2 dəqiqə | 3 dəqiqə |
Yüngül | Yüngül | Müəyyənləşdirilməmişdir | Müəyyənləşdirilməmişdir |
Qabaqdakı təyyarə | Arxadakı təyyarə | Son yaxınlaşmada üfüqi məsafə ayrılması |
---|---|---|
A380-800 | Yüngül | 8 NM |
Ağır | Yüngül | 7 NM |
Üst orta | Yüngül | 6 NM |
Alt orta | Yüngül | 5 NM |
Kiçik | Yüngül | 4 NM |
Yüngül | Yüngül | Ehtiyac yoxdur |
İz turbulansı qanadlardan arxa və kənara doğru hərəkət edir (genişlənir). Təxminən 5 və ya daha çox düymlük olan yan külək vorteksləri paylayır. 3 düymlü yan külək çox təhlükəlidir, çünki qanadlardan birindəki vorteksi uçuş zolağının üstünə daşıyacaqdır.[8]
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.