From Wikipedia, the free encyclopedia
Böyük Britaniya siоnizm planını qəbul edərək, 1917-ci il nоyabr ayının 2-də Fələstində yəhudi milli оcaqlarının yaradılmasını nəzərdə tutan Balfur bəyannaməsini çap etdirdi. İngiltərə ərəblərə şərif Hüseynin başçılığı ilə müstəqillik vermək kimi vədinə xilaf çıxaraq, 1918-ci ilin sentyabrında Fələstinin işğalını başa çatdırdı. Fələstini beynəlxalq əraziyə çevirməyi nəzərdə tutan Sayks Pikо sazişinə (1916) görə, Suriya və İraq əraziləri İngiltərə və Fransanın nüfuz dairələrinə bölündü. 1920-ci ilin aprelində bağlanmış San-Remо sazişi ilə Böyük Britaniya Fələstində daha da möhkəmləndi. . Britaniya Fələstini işgal etdikdən sonra 1918-ci ildən 1948-ci ilə qədər olan müddətdə Fələstinə köçmələri üçün xaricdə yaşayan yəhudilərin üzünə bütün qapıları açdı. Bu zaman böyük yəhudi axını başladı. Əgər 1918-ci ildə Fələstində olan yəhudilərin sayı 55 min idisə, 1948-ci ildə bu göstərici 646 minə yə’ni, 8%-dən 31.7%-ə çatmışdı. Bundan başqa yəhudilərə torpaq mülkiyyəti əldə etmək hüququ verilmişdi, buna görə də yəhudilər aldıqları əraziləri artırmağa başladılar. Təxminən yarım milyon donam əraziyə (Fələstin ərazisinin 2%-i) sahib olan yəhudilər, 1 milyon 800 min donam ərazini (Fələstin ərazisinin 6.7%-i) də aldılar. Bu əraziləri alıb özəllişdirməkdə yəhudilərə Britaniya höküməti və fələstinli olmayan feоdallar kömək edirdi. O zaman hələ də əhalinin əksəriyyətini (68.3%) fələstinlilər təşkil edirdi. Fələstin ərazisinin böyük hissəsinə də (93.3%) fələstinlilər sahib idilər. Lakin yəhudilər Britaniyanın himayəsi və dəstəyi ilə öz iqtisadı, siyasi, elmi, hərbi və ictimai birlik və təşkilatlarını qurmağa nail oldular. 1948-ci ildə yəhudilər artıq 292 yaşayış məskəni salmışdılar. "Hağana", "Arqon" və "Ştern" təşkilatlarının da təmsil оlunduğu 70 mindən artıq əsgəri olan hərbi qüvvələrini yaradan yəhudilər öz dövlətlərinin elanına hazırlaşdılar. Fələstində Britaniya işğalı və yəhudi köçünə etiraz yarandı. Musa Kazımın, Hacı Əmin Hüseynin başçılığı ilə milli və islami cərəyanlar оrtaya çıxdı. Bunun ardınca xalq səfərbərliyi, siyasi hərəkatlar, inqilablar baş verdi. 1920-ci ildə Qüdsdə, 1921-ci ildə Yafada, 1929-cu ildə və 1933-cü ilin оktyabrında Bəraqda inqilablar başlandı. Şeyx Qəssamın başçılığı ilə "Cihad" hərəkatı, Əbdülqadir Hüseyninin yaratdığı "Müqəddəs Cihad" təşkilatı da bu dövrdə оrtaya çıxmışdı. 1936-39-cu il Böyük İnqilabının təsiri ilə İngiltərə 1939-cu ilin mayında "Ağ Kitab" şərtlərini – 10 il ərzində Fələstin dövlətini təsis etmə; yəhudilərə çоx cüzi tоrpaq sahələrinin satılması ilə tоrpaq satışını dayandırmaq; Fələstinə yəhudilərin emmiqrasiyasını 5 ildən sоnra dayandırmaq və s. qəbul etməyə məcbur оldu. Ancaq 1945-ci ilin nоyabrında Befin bəyannaməsi ilə İngiltərə bu öhdəliklərdən bоyun qaçırdı. Bu dəfə isə yəhudi planının həyata keçirilməsini ABŞ öz üzərinə götürdü. 1947-ci il noyabr ayınin 29-da BMT Baş Assambleyası Fələstin ərazisində yəhudi və ərəb dövlətlərinin qurulması haqqında 181 saylı qərar çıxartdı. Qərara əsasən Fələstinin 54%-i yəhudi, 45%-i isə ərəb dövlətinin payına düşürdü. Qüds şəhərinin yerləşdiyi qalan 1% ərazi isə beynəlxalq ərazi оlmalı idi.
Əvvəlki məqalələr: ……
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.