From Wikipedia, the free encyclopedia
Platón (en griego antigo Πλάτων) (ca. 427 aC – 347 aC) estió un filosofo griego, disciplo de Socrates y mayestro d'Aristótil.
![]() |
Iste articlo ye en proceso de cambio enta la ortografía oficial de Biquipedia (la Ortografía de l'aragonés de l'Academia Aragonesa d'a Luenga). Puez aduyar a completar este proceso revisando l'articlo, fendo-ie los cambios ortograficos necesarios y sacando dimpués ista plantilla. |
![]() |
Por favor, edita-lo ta cumplir con ellas. No borres iste aviso dica que no l'haigas feito. Colabora wikificando! |
Platón | |
---|---|
![]() | |
Información personal | |
Calendata de naixencia | 427 aC |
Puesto de naixencia | ![]() |
Calendata de muerte | 347 aC |
Puesto de muerte | ![]() |
Ocupación | Filosofo |
As suyas obras mas importants son: A Republica, O Fedro, O Timeu, O Banquete, O Teeteto y O Critias.
Ye nombrato en o "Liber Regum":
Sobre las esquenas de Platón se devanta l'edificio d'a filosofía occidental.
Entre o 427 e 347 a.C. estió discilo de Socrates. Conoixe la escuela pitagorica. Funda L'Academia, una escuela ta estudiar matematicas e filosofía (u Dialectica u ciencias d'as Ideas). Tien una gran preocupación per cuestions politicas (influyito per a condemna a muerte de Socrates, tracta de resolver a inchusticia d'a ciudat).
Escribe a suya filosofía en traza de dialogos, pus ye lo metodo ta que la intelichencia arribe a conoixer a verdat. A ormino fa servir-ne de mitos, con valor metaforica, ta exposar as suyas ideas.
Sobre ista teoría influyen: a confitanza socratica en a existencia de verdaz universals; a ontolochía de Parmenides, pus as ideas son unicas, eternas e immutables; a teoría pitagorica d'os numeros, pus as ideas son immaterials.
A razón nos permite conoixer-ne d'entidaz universals e immaterials (la idea de blanco, la de caballo, la de manzana...) distintas d'a realidat que nos amuestran os sentitos (caballos, manzanas, graus diferents de blancura...), e no podérbanos plegar a conoixer-las si no existisen, por tanto existen realment. + As Ideas son a verdadera realidat e conoixer-las en proporciona de ciencia (ἐπιστήμη):
Ista concepción d'os dos mundos -o sensible e lo d'as Ideas- la exposó Platón en o dialogo Republica meyant o famoso "Mito d'a Espluga: Nos bi presenta a bels hombres encatenatos que se troban dintro d'una espluga subterrania e que només pueden dirichir a suya vista enta la parete d'o fundo d'a espluga, en a cual se prochectan ombras producitas per un fuego exterior cuya luz dentra a traviés d'una apertura situata en una elevación d'o terreno a esquena d'aquels hombres. Con iste mito Platón pretende de significar que nusatros en veyemos habitualment d'ombras (as cosas d'o Mundo Sensible), mientres que la verdadera realidat que las causa u produce només puet arribar a conoixer-se meyant una ruptura con o costumbre de veyer-ne d'ombras u apariencias gracias a una educación que nos permita ir ascendiendo per os distintos sapers -Arte, Fisica, Matematicas e Dialectica- dica alcanzar a "veyer" con os "uellos de l'alma", ye dicir, con a razón, a verdadera realidat eterna e immutable, a d'as Ideas.
Influyito per Parmenides, Platón distingue dos menas de conoiximiento: o sensible (o que nos proporcionan os sentitos, que tien como obchecto o devenir e que ye simpla opinión -δόξα-) e l'intelichible (o d'a razón, que tien como obchecto a esencia d'o real u εἶδος), ye dicir, as Ideas, e que ye propiament intelección, y en o suyo grau superior se clama ciencia u ἐπιστήμη.
O conoiximiento, si quier arribar a estar ciencia (ἐπιστήμη), ha de pasar per cuatre graus, d'abaixo ent'alto:
Influyito per Socrates, Platón afirma que plegar a conoixer as Ideas no ye sino que remerar-las. A educación (παιδεία), per tanto, persigue l'anamnesi u reminiscencia (remerar as verdaz que l'alma ha xuplidatas).
L'hombre ye composato de cuerpo (material e sensible) e alma (racional e immortal).
L'alma de cada hombre vivió en o Mundo d'as Ideas antis de "cayer" e "quedar enzarrata" en o cuerpo. Per ixo, conoixer as Ideas consiste en remerar-las. E per ixo, as Ideas son verdaz universals, validas ta toz. Cuan o cuerpo s'amorta, torna a lo suyo puesto propio, ye dicir, a lo Mundo d'as Ideas.
L'alma ye unica, pero en chuntar-se con o cuerpo parixen orichinar-se-ne en ellas de partis. Platón lo exposa meyant o Mito d'o Carro Alato: l'alma ye representata con a imachen d'un carro menato per un auriga e tirato per dos caballos, uno blanco e atro negro. L'auriga representa la intelichencia u alma racional; o caballo blanco, docil ta os dictatos d'a intelichencia, ye l'alma irascibe; e o caballo negro, impulsivo sinse moderación e atrayito per tota mena de deseyos, ye l'alma concupiscible. Estará la educación (παιδεία) a encargata de conseguir l'harmonía entre la parti de l'alma, o que significa alcanzar a virtut d'a Chusticia, cualque cosa que només que ye posible cuan a parti racional diriche u gubierna con sabiduría a las atras dos.
Cada una d'as partis de l'alma ha d'alcanzar una virtut (u una excelencia en o suyo modo d'estar).
Cuan a "parti racional" consigue, a traviés d'a Sabiduría, dotar-ne de Valentía a la parti irascible e moderar con Templanza las apetencias d'a parti concupiscible, allora l'alma entera alcanza la virtut suprema e fundamental: a Chusticia (δικαιοσύνη), que consiste en l'harmonía u equilibrio entre as partis.
En o dialogo Republica exposa Platón a suya teoría d'a Ciudat Chusta e de cómo deben estar gubernatos os suyos ciudadans ta conseguir-la.
A Ciudat ideal que Platón disenya ye composata (a semellanza de l'alma) per tres partis u clases de sers humans, cada una d'as cuals será educata ta cumplir una función dintro d'a ciudat:
Pero la virtut mes important d'a Ciudat ye la Chusticia, solo alcanzable cuan cada parti d'a ciudat cumple bien con a suya función propia e, por tanto, existe harmonía u equilibrio en o tot social.
En a ciudat platonica, as mullers participan en a vida politica en condicions d'igualdat con os hombres.
En o respective a las formas de gubierno, bi ha bellas que son prebants (persiguen o Bien común) e atras que son malaudas (han tresbatito l'equilibrio entre las partis, perseguindo un bien parcial): Entre las prebants, e como a mes perfecta, Platón prefiere l'aristocracia, o gubierno d'os millors, d'os mes sabios (os filosofos), d'aquels cuya intelichencia levará necesariament a la ciudat enta la Chusticia, e per tanro, enta lo Bien Común.
Si lo gubierno d'os millors se corrompe, ye dicir, si a polis abandona la racionalidat u equilibrio, bi apareixen formas de gubierno inchustas:
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.