Bauartbezeichnungen der Schweizer Lokomotiven und Triebwagen
From Wikipedia, the free encyclopedia
From Wikipedia, the free encyclopedia
S Eidgenössische Ysèbaadepartement hèt schu früè einheitlichi „Serièbezeichnigè“ für d Faarzüüg vo dè konzessionyrtè Ysebaanè vorgschtellt. Au diè 1902 gründetè Schwizerischè Bundesbaanè hèn sell Sischteem aawendè müèsè. Sell Bezeichnigssischteem isch immer widder neuè Bedürfnis aabasst worrè. Diè letscht Modifikation isch 1968 mit èm (letschtmoligè) Uusègää vom „Verzeichnis des Rollmaterials der Schweizerischen Privatbahnen“ durch s Eidgnössische Amt für Vokeer erfolgt (hüt: Bundesamt für Vokeer).
Für d Wägè isch ab 1966 sukzessiv s Bezeichnigssischteem übbernõ worrè, wo durch d UIC feschtglait worrè isch. D Drybfaarzüüg hèn vorerscht iri aaltè schwizerischè Tûpenbezeichnigè odder Serièbezeichnigè bhaaltè. 1989 hèn diè Schwizerischè Bundesbaanè è neus Bezeichnigssischteem ygfüürt, welles diè aalt Serièbezeichnig, Bauartnummer un Fahrzüügnummer voeinigt, abber znägscht nu für neui Faarzüüg vowendet worrè isch (als erschti d SBB Re 450 000). Bald sin diè normalschpurigè Brivatbaanè dèm Byschpill vo dè SBB gfolgèt, sellèwäg hèt mo è Uffdeilig vo dè Nummerèberych voybart.
D Schmalschpurbaanè hèn diè aaltè Schwizer Serièbezeichnigè für Drybfaarzüüg un Reisezugwägè weitgehend bybhaaltè. Es sin abber no individuelli Ergänzigè vom Sischteem erfolgt.
Im folgendè isch s Bezeichnigssischteem beschribbè, wiè s bis 1989 vowendet worrè isch.
Zugsreiè | Tragtionsart | Aazaal Drybachsè |
Aazaal vu allnè Achsè |
Seri! odder Baureihè | ||
---|---|---|---|---|---|---|
Bezeichnigsart | Gross- buchstaben |
Chly- buchstaben |
1. Zaal | 2. Zaal | Römischi Zaal hochgestellt |
|
Möglichi Wärt | {A;B;C;D;E;G;H;R} | fäälend odder {a;e;m} | Natürlichi Zaal | Natürlichi Zaal | Fortlaufend nõch Bauart |
Buèchschtabè könned kombinyrt wörrè |
Byschpyl | R | e | 4 | 4 | II | Re 4/4II |
Erklärig Byschpill |
Lokomotyvè mit erhöhtèr Kurvè- gschwindigkeit |
elegtrisch | 4 Drybachsè | 4 Achsè | 2. Seriè vo dè Re 4/4 |
E-Lok mit erhöhtèr Kurvègschwindigkeit, alli vir Achsè aadrybbè (Bo'Bo'), 2. Seriè |
In èm zämmègsetztè Drybzug, wo d Wägè nit entkopplet wörrè könnè, wörred alli Achsè brücksichtiget, z. B. RABDe 8/16 (Drybzug mit 4 Wägè).
Zugreiè | Bedütig |
---|---|
A | Normalschpur-Lokomotyvè mit vmax übber 80 km/h |
B | Normalschpur-Lokomotyvè mit vmax vo 70 bis 80 km/h |
C | Normalschpur-Lokomotyvè mit vmax vo 60 un 65 km/h |
D | Normalschpur-Lokomotyvè mit vmax vo 45 bis 55 km/h |
E | Rangyrlokomotyvè, Dampf-Tenderlokomotyvè |
F | Elegtrolokomotyvè (nu bis 1920) |
G | Schmalschpur-Lokomotyvè für Adhäsionsbetrièb |
H | Lokomotyvè mit Zaaradaadryb |
R | Lokomotyvè mit erhöhter Kurvègschwindigkeit gegèübber A un vmax mindeschtens 110 km/h |
T | Traktor, Füèrlosi Dampfloks[1] |
D Kombination vo H un G isch möglich. HG würd demnõch è Schmalschpurlokomotyv mit gmischtem Adhäsions- un Zaaradaadryb sy. S amtlichi Rollmatriaalvozeichnis definyrt abaer HG i dè Uusgaabè bis 1939 generell als „Lokomotive für Reibungs- und Zahnradantrieb“ un hèt diè normalschpurigè RHB-Dampfloks als HG 1/2klassyrt. Bi Drybwägè un Traktorè bedütet he odder hm sit 1966 reinè Zaaradaadryb, eh odder mh gmischtè Adhäsions- un Zaaradaadryb. D Kombination vo dè Reiè A, B, C, D, E, G, R un T unterènand isch nit vorgsää.
Tenderlokomotyvè hèn immer è E erhaaltè, d Gschwindigkeitsschtufè isch mit èm Chlybuèchschtabè aazeigt worrè. È Ea 3/6 isch ergo è Tenderlok mit vmax > 80 km/h, drei kupplètè Achsè un drei Laufachsè. Bi Dampfloks sin drennti Drybwärk aazeigt, è Malletlok hèt deshalb G 2x2/2 odder G 2/3+2/2 un nit G 4/4 odder G 4/5 gheissè.
Bis 1920 hèn normalschpurigi Elegtroloks dè Buèchschtabbè F un èn Chlybuèchschtabbè für d Gschwindigkeitsschtufè erhaaltè. D Be 5/7 hèt also Fb 5/7 un diè èrscht Be 4/6 bi dè Abliferung nõ Fb 2x2/3 gheissè.
D Zugreiè R (für rapid) isch urschprünglich für Loks mit èrè Achslascht vo unter 16 Tonnè vorgsää gsi. Selli Lychtlokomotyvè beaaschprucht bi Kurvè d Schinnè wènniger un hèn vo dèmm hèr mit erhöhter Gschwindigkeit faarè dürfè (z. B. 125 km/h statt 110 km/h). Mit dè Yfüürig vo dè Re 4/4II isch d Achslaschtbeschränkig nõch uusdeentè Vosuèchsfaartè unter dè Tisch keit. Voschidni Drybfaarzüüg hèn denõch d Zuèlassig für erhöhti Kurvègschwindigkeit erhaaltè, ohni dass iri Tûpèbezeichnig nõ aabasst worrè isch (z. B. d BLS ABDe 4/8 odder d Hochleischtigsdrybwägè).
Mit èm Uffkõõ vom Cisalpino Pendolino isch d Zugreiè N ygfüürt worrè. Selli hät dank dè Neigetechnig widderum è höcheri Kurvègschwindigkeit gegèübber dè Zugreiè R (z. B. 160 km/h statt 125 km/h). Dè Neigezug RABDe 500 (InterCityNeigezug) erfüllt selli Norm au, dè Zug selber hèt abber d Bezeichnig R erhaaltè. Lokomotyvè vo dè Reiè R dürfed rein technisch au nõch dè Reiè N vokeerè, uss Rücksicht uff d Passagyr (Sitèdruck) is d Kurvègschwindigkeit chlyner.
Traktionsart | Bedütig |
---|---|
a | Akkumulator |
e | Elegtrisch |
f | Funkfärnschtüèrig (inoffizielli Erwiterig) |
h | Zaanraadaadryb (bi Drybwägè un Traktorè) |
m | Brennschtoff (Disel, Gasturbynè) |
t | Stüèrwägè |
(fäled) | Dampf |
D Zuèsatzbuèchschtabbè für d Traktionsart könned au in Kombination ufftrètè. Byschpill: Gea, Tem, Gmf
Zu dè Unterscheidig: Bi reinè Zaanradfaarzüüg kummt s h a dè èrschtè Stell nõch dè Grossbuèchschtabbè, bi kombinyrtem Adhäsions- un Zaaradaadryb am Schluss. (Byschpill: Zaaraddrièbwägè Bhe 4/4, Gmischt Beh 4/4 )
Uusschtattig | Traktionsart | Aazaal Drybachsè |
Aazaal alli Achsè |
Seriè | ||
---|---|---|---|---|---|---|
Bezeichnigsart | Gross- buchstaben |
Klein- buchstaben |
1. Zaal | 2. Zaal | Römischi Ziffer hochgestellt |
|
Möglichi Wärt | {A;B;C;D;F;R;Z} | fäälend odder {a;e;m} | Natürlichi Zaal | Natürlichi Zaal | Fortlaufend nõch Seriè |
Buèchschtabbè könned kombinyrt wörrè |
Byschpill | BD | e | 4 | 4 | II | BDe 4/4II |
Erklärig Byschpill |
Drybwägè mit 2. Klass- (B) un Gepäckabteil (D) | elegtrisch | 4 Drybachsè | 4 Achsè | 2. Seriè vo dè BDe 4/4 |
Drybwägè mit 2. Klass- un Gepäckabteil, alli vir Achsè aadribbè (Bo'Bo'), 2. Seriè, bi Abliferig nit für höcheri Kurvègschwindigkeit zuèglõõ |
Uusschtattig | Bedütig |
---|---|
A, As | Drybwagè mit Erschtklassabdeil bzw. Salonabdeil |
B | Drybwagè mit Zweitklassabdeil |
C | Drybwagè mit Drittklassabdeil (vor 1956) |
D | Drybwagè mit Gepäckabdeil (sit 1962) |
F | Drybwagè mit Gepäckabdeil (bis 1961) |
K | gschlossenè Güèterdrybwagè (alle Ke sin spôter zu Fe umzeichnet worrè) |
O | offenè Güèterdrybwagè (Ohe 1/2 31 vo dè Pilatusbaan) |
R (vornè) | Drybwagè mit höcherer Kurvègschwindigkeit und V max mindeschtens 110 km/h (nu bi Normalschpur) |
R, r (nõch A odder B) | Reschtauration, Buffet |
S | Sonderabdeil |
ST | selbschtfaarendè Containerdragwagè (CargoSprinter)[2] |
X | Diènschtdrybfaarzüüg |
XT, VT | selbschtfaarendè Diènschtwagè |
Z | Drybwagè mit Poschtabteil |
En elgtrischè Drybwagè mit Erscht-, Zweit- un Gepäckabteil würd d Bezeichnig ABDe erhaaltè, wenn er au mit erhöhter Kurvègschwindigkeit faarè darf, so würd er mit RABDe bezeichnet wörrè. Abwychend vo dè dargschtelltè Reglè hèt mo d TEE-Drybzûûg nur als RAm bzw. RAe benamst, obwoll si au Gepäckabteil, Reschtaurant un voschidni witeri Sonderyrichtigè gha hèn.
Bi Drybwägè mit Zaaradaatrièb gilt è gsunderti Regelig. Handlet s sich um è reins Zaaradfaarzûûg, wörd dè Kennbuèchschtabbè h vor dè Kennbuèchschtabbè d Aadrybsart gschtellt. Byschpill: Bhe 2/4 vo dè Gornergratbahn.
Ka s Faarzûûg au im Adhäsionsbetrièb vokeerè, wörd dè Kennbuèchschtabbè h hinter dè Kennbuèchschtabbè vo dè Aadrybsart gschtellt. Byschpill: ABDeh 8/8 vo dè Matterhorn Gotthard Bahn.
D Bezeichnig XTm isch scho lang für selbschtfaarendi Diènschtwagè aagwendet worrè. Neuerdings isch abaer bi sellènè un bi selbschtfaarendè Containertragwagè s aalti Schwizer Bezeichnigssischteem zum Deil mit dè UIC-Güterwagèbezeichnigè gmischt worrè:
Luèg witer obbè unter „Lokomotyvè“. Es geltet diè glychè Bezeichnigè.
Zu dè Verdütlichung wörred dõ Byschpill uffzeigt:
Endi vo dè 1980er-Johr hèt d SBB mit dè Uusarbeitig von èm neuè EDV-tauglichè un UIC-konformè Nummerèschema für iri Drybfaarzüüg aagfangè. Vo allem d Indices (Re 4/4IV, V, VI…) hèn bi dè blaantè EDV-Erfassig Brobleem gmacht. Sell hèt 1988 zum èrschtè Entwurf von èm UIC-Nummerèschema gfüürt, welles allerdings letschtendlich niè voll zur Aawendig kõ isch. Blaant isch gsi, bi „glychè“ Baureiè d Indices durch diè zweit Ziffer im neuè Schema z ersetzè. Diè èrscht Ziffer sött d Aazaal vo dè Drybachsè aazeigè (also Re 4/4II = 420) un bi Lokomotyvè mit Laufachsè sött dè Bruchschtrich vo dè aaltè Bezeichnig durch è 9 ersetzt wörrè (also Ae 4/7 = 497).
"UIC-konform" isch sell Schema insofärn, wiè d Sälbschtkontrollziffer nõch dè Vorschriftè vo dè UIC berechnet worrè isch. Dõgegè isch druff vozichtet worrè, d Nummerè zwölfschtellig im für Drybfaarzüüg vorgsähenè Format 9x 85 x xxx xxx - x für d SBB un 9x 63 x xxx xxx - x für d BLS z bildè. Diè èrschtè füüf Zifferè sin per Definition mit Null ygsetzt, wiè s au voschidni anderi europäischi Baanè gmacht hèn. Asè bildeti Nummerè hèn nu national vowendet wörrè könnè, wa uss dõmoliger Sicht gnüègend gsi isch.
Als èrschti Neubaufaarzüüg hèt ab 1989 d SBB Re 450 selli Bezeichnig übberchò; d Loknummerè (10500 ff.) sin durch Laufnummerè 000 ff. ersetzt worrè un d Achszaal isch nõ i dè aaltè Bruchform vorangschtellt (Re 4/4 450 000 ff.). Au diè èrschti SBB Re 460 hèt bi irè èrschtè Ufftritt 1991 Bezeichnigè nõch èm glychè Muschter kaa.
S Schema isch 1992 grundlegend übberarbeitet worrè. D Aagaab vo dè Achszaal i Bruchform isch uffgää worrè, d Aagaab vo dè Traktionsart abber bybhaaltè worrè. Diè aalt Faarzüügnummerè isch für è neui Laufnummerè komplètt uffgää worrè, wo mit 000 aafangt – diè neu Nummeryrig sött alli Faarzüüg berüggsichtigè, welli 1988 no bi dè SBB im Betrièb gschtandè sin. Dò devoor unfallbedingt uusgschideni Faarzüüg sin bi dè Neuvogaab vo dè Nummerè grundsätzlich nimmi berüggsichtigt worrè. D Bedütig vo dè Zifferè a dè einzelnè Stellè isch witer diversifizyrt worrè un isch ohni ei Schlüsseltabellè nimmi ohni witeres nachvollzièbar. Drübber usè sin au d Schwizer Privatbaanè un brivati Faarzüügbsitzer (Baufirmè, Aaschlussgleisbsitzer) im zweitè Entwurf brüggsichtiget worrè. Selli wörred ahand dè drittè un virtè Stellè im Schema identifizyrt (50–59 BLS, 60–89 übrigi Gsellschaftè). Zuè sellem Zitpunkt hèt d SBB schu è Traktorseriè nõch neuem Schema nummeryrt, wo nu Nummerè drait hèt, diè dè BLS zuèdeilt worrè sin. Allerdings hèn selli Tm 235 000–014 (Robel 1991–92) iri urschprünglichè Nummerè bis zu dè Uusrangyrig bhaaltè.
Dè Èntwurf '92 isch bi Neukonschtruktionè ab 1992 bis öppè 2004 konsequènt aagwendèt worrè, bschtehendi Lokomotyvè un Drybwägè hèn diè neuè sibbèschtelligè Nummerè allerdings langi Zit nu in Vobindig mit Umbautè im Raamè vo Hauptrevisionè (RABDe 510, RBe 540). Diè 1996 bi Revisionè vom RBDe 4/4 in RBDe 560 umzeichneti èrschti Seriè vo sèllènè Faarzüüg isch lang è Uusnaam blibbè – d Nachbau-Seriè vo sèllènè Faarzüüg hèt sit dè Abliferig schu neui Nummerè un diè „aalt“ Seriè isch deswegè draa aaglichè worrè. Sit öppè 2003 wörred bi SBBC d Lokomotyvè bi Neuaaschtrich konsequènt umzeichnet (Re 420, Re 620, Ae 610), dõgegè hèt d SBB Personèvokeer bishèr no kei einzigi Re 4/4II umzeichnèt. Bi dè neueren Umzeichnigè vo beschtehendè Baureiè (d. h. usser bi dè RBe 540) isch abber entgegè dè Definition vo 1992 druff vozichtet worrè, d Faarzüüg ab 000 neu z nummeryrè. Es sin diè letschtè zwei (Re 620) odedr drei Zifferè (Re 420/421, Ae 610, Ee 934) vo dè aaltè Nummerè übbernõ worrè.
Durch selli Umzeichnig, wo nu zögerlich durrègfüürt wörd, faared bis hüt mengi Drybfaarzüüg no unter irè „aaltè“ Nummerè. D SBB chömmed dõher bis hüt grundsätzlich nit drum ummè, diè älterè Faarzüüg no unter irè aaltè Bezeichnigè z füürè un s isch aaznää, dass vill Drybfaarzüüg no mit irè aaltè Nummerè uusrangyrt wörred.
D BLS hèt alli Drybwägè un diè meischtè Traktorè umzeichnet, nu d ex-RM-Faarzüüg hèn iri aaltè Nummerèberych bhaaltè. Alli neuè odder dezuèkauftè Loks faared mit neuè Nummerè, diè bruunè Loks hèn abaer diè neuè Nummerè (insbes. Re 425 161 ff) no nit aagschribbè chriègt.
Vill Privatbaanè hèn iri Faarzüüge rächt konsequent umzeichnèt. Allerdings isch es üblich, dass diè letschtè zwei odder drei Zifferè witerhy als interni Nummerè gelted, wo nit zweimal belait wörred. Bi einzelnè chlynè Unternemmè isch allerdings kei Spur vo dè neuè Nummerè z findè.
D Zugsreiè bzw. Uusschtattig sowiè d Traktionsart wärd wiè obbè beschribbè, gemäss èm aaltè Schema, dè UIC-Nummerè witerhy voraagschtellt (RABDe 500 odder Re 460).
D Nummerè wörred als zwei dreiteiligi Zifferègruppè dargschtellt, ergänzt durch è Prüèfziffer, welli durch èn Bindeschtrich vo dè Nummerè drènnt wörd. Diè èrscht dreischtelligi Zifferègruppè diènt als Bezeichnig vo dè Faarzüügseriè (RABDe 500 008–8 oder Re 460 003–7). Fungtional wörd d UIC-Nummerè in drei Zweiergruppè deilt:
Erschti un zweiti Zifferè: Fahrzüügtûp/Tragtion
Dritti un virti Zifferè: Eigètümergsellschaft
Diè grossè Baanè (vor allem d SBB, fèrner au BLS) hèn uffgrund vo irè grossè Fahrzüügseriè, au entschprèchend grossi Nummerèchreis (SBB 00–49, BLS 50–59), diè chlynerè Privatbaanè könned degegè nu Seriè vo bis zu 100 Faarzüüg (00–99) nummeryrè, wa allerdings i dè Regèl uusreicht. Sit 2003 sin diè uffgschtelltè Grundsätz meefach durchbrochè worrè, idèm Faarzüüg, wo is Eigètum vo dè SBB übergangè sin, iri Nummerè im Berych 60-69 bhaaltè hèn un Faarzüüg vo Privatè odder Privatbaanè Nummerè uss èm SBB-Berych erhaaltè hèn (bsunders BLS Re 420 501-512)
Füüfti un sechsti Zifferè: laufendi Nummeryrig
D Faarzüügnummerè könned bi 00 reschpektyv 000 aafangè, sofèrn diè virt Stell nimmi mit èrè Fungtion belait isch. BLS un diè meischtè anderè Brivatbaanè hèn entwedder Laufnummerè vogää, wo bi 01 aagfangè hèn odder hèn gly diè aaltè Betrièbsnummerè bybhaaltè, um intern mit dè aaltè Nummerè witerschaffè z könnè. Sit öppè 2004 nummeryrt au d SBB iri Drybfaarzüüg ab 001.
Byschpill: Re 460 003–7, virti Lokomotyvè vo dè Seriè Re 460 (diè èrscht hèt d Laufnummerè „000“). Re 465 003–2 isch dõgegè diè dritt Lok vo dèrrè Seriè. SOB BDe 576 048 bis 059, urschprünglich BT 50–53 un SOB 80–87, diè beidè älteschtè SOB-BDe 80 un 81 hèn bi dè Fusion SOB/BT d Laufnummerè 48 un 49 erhaaltè, diè neuerè 54–59, sell entschpricht zimlich gnau dè Abliferigsreièfolg. SOB Re 456 096 isch diè sechst Lokomotyv vo dè Seriè, urschprünglich BT 91–96.
Mit èm ysetzendè gränzübberschritendè Ysatz vo Drybfaarzüüg hèt mò dezuè übbergõ müèsè, au für selli Faarzüügkategory zwölfschtelligi Nummerè vorzsää. Glychzitig sin die 85 vom Eigètümercode SBB zu dè Landeskennig Schwiz bzw. "CH" transferyrt worrè. Anderersits hèt s Bedürfnis beschtandè, Faarzüügseriè im Sinn vo "Baureiè" usènanderhaaltè z könnè. So hèt d BLS iri vo dè SBB kauftè Re 4/4II nit wiè vom Schema vorgsää als Re 425, sondern als Re 420.5 benamst. Ebbèso sin diè dè SBB-Bauart Am 843 nõchbautè Lokomotyvè au für anderi Eigètümer entgegè m Entwurf '92 als Am 843 ygreit worrè (Am 843 151ff un 843 501ff).
Wôrend d Drybfaarzüüg znägscht nõch dè aaltè UIC-Regel durch Verwendig vo dè zweitè Stellè als Uusglychszifferè mit zwölfschtelligè Nummerè vosää worrè sin, welli allerdings nu in Vozeichnis z findè gsi sin, so sin sit öppè 2008 TSI-konformi Nummerè vogää worrè, wo (zmindescht bi dè BLS) diè füüft Zifferè als Uusglychszifferè bruucht hèn. D Uusglychszifferè wörd so berechnet, dass diè zwölfschtelligi und diè sibbèschtelligi Faarzüügnummerè diè glychi Kontrollzifferè hèn.
Byschpill:
Well jetzt alli Drybfaarzüüg è sinnvolli zwölfschtelligi Nummerè erhaaltè müèn, wörred au sear spezièlli Faarzüüg is Sischteem "ybasst", so z. B.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.