From Wikipedia, the free encyclopedia
Tiemie (van die Griekse woord thymon wat "dapperheid" beteken) is 'n kruidagtige plantsoort met ongeveer 350 aromatiese, immergroen, meerjarige spesies in die familie Lamiaceae en is inheems aan Europa, Noord-Afrika en Asië. Die plantjie is ongeveer 40 cm hoog en het dun, soms draderige steeltjies; die blare is ovaal en baie klein, tussen 4 en 20 mm lank. Die blomme verskyn in digte bondels met 'n oneweredige bloemkop. Die blomme is wit, pienk of pers van kleur, afhangende van die spesie.
Tiemie | |
---|---|
![]() | |
Thymus vulgaris | |
Wetenskaplike klassifikasie | |
Koninkryk: | |
Divisie: | |
Klas: | |
Orde: | |
Familie: | |
Genus: | Thymus |
Thymus spesies word as voedsel gebruik deur die larwes van sommige Lepidoptera-insekte (motte en skoenlappers); die motspesie, C. struella, se dieet bestaan uitsluitlik uit tiemie.
Daar is ongeveer 350 tiemie spesies, waarvan die bekendste twee T. vulgaris en T. serpyllum is.
Die woord tiemie kom van die Griekse woord thymon, wat "dapperheid" beteken. Tiemie het sedert die antieke tydperk bekend gestaan vir sy magiese, kulinêre en geneeskundige waarde.
In antieke Egipte is tiemie gebruik by die balseming van mummies. 'n Ou Griekse gesegde, "om na tiemie te ruik", word as loftuiging bedoel. Plinius, 'n natuurfilosoof en skrywer van die Naturalis Historia het in 77 n.C. van tiemie gesê dat "'n afkooksel in asyn aan die slape gesmeer word vir hoofpyn". Hy het dit ook aanbeveel as 'n teengif vir slangbyte en die "gif van seediere".
Romeinse soldate het dit in hulle badwater geplaas om hulle krag en energie te gee tydens gevegte. Romeine het tiemie ook in hulle beddegoed geplaas om nagmerries en swaarmoedigheid te voorkom. Die sterk geur van tiemie is daarnaas ook gebruik as 'n motweerder en as 'n soort ontsmettingsmiddel, waarby tiemie soos wierook verbrand is.
Benediktynse monnike het in die 11de eeu tiemieplante na Sentraal-Europa gebring en die plant vervolgens in kloostertuine gekweek. Die plant het ook vinnig gewone boere se aandag getrek. Hildegard van Bingen en Albertus Magnus het tiemie as 'n waardevolle geneeskundige plant beskryf en aanbeveel. In die Middeleeue het Europese vroue 'n takkie tiemie as deel van 'n aandenking aan hulle ridders gegee wanneer hulle op reis of na oorlog gaan. Dit was ook in dié tyd in Frankryk geglo dat tiemietee jou sou help om feetjies te sien dans. Jong vroue het dikwels 'n boeket van bloeiende tiemie gedra om aan te dui dat hulle bereid sou wees vir 'n romanse.
Rudyard Kipling het geskryf oor wind-bit thyme that smells of dawn in paradise ("wind-gebytde tiemie wat soos sonopkoms in die paradys ruik").
Die volgende tabel bevat die voedingswaarde van twee teelepels (10 ml) gedroogde tiemeblare (2.88 g):
Tiemie is 'n gewilde krui in die moderne kombuis, dit is veral die blare wat gebruik word, alhoewel die blomme ook by tiemie-asyn gevoeg word.
Vleis | Beesvleis, lam- of skaapvleis, varkvleis |
---|---|
Vis en seekos | Gebakte of geroosterde vis Algemene seekos * Vir algemene gebruik by vis, gebruik suurlemoentiemie |
Pluimvee | Hoender, kalkoen en duif |
Groente | Kool, groenboontjies, sampioene, uie, aartappels, Sauerkraut |
Sop | Algemene soppe, minestrone sop, tamatiesop * Nie aartappelsop nie |
Ander | Sagte kase, gestoofde disse, slaaie, vla (suurlemoentiemie), brood, hartige olies en asyne (die blomme ook), hartige jellies, bouquet garni saam met lourierblare en pietersielie of salie |
Waarskuwing:
Die aromatiese blare en blomme van die verskillende tiemie spesies word gereeld in potpourri of ruikers gebruik. Die blomme is veral gewild in ruikers vir pasgebore babas en siekes, as 'n simbool van dapperheid.
Bye vind die blomme onweerstaanbaar en die heuning van bye wat hul stuifmeel slegs van tiemieblomme ontvang, word hoog geag.
Tiemie word ook gebruik as 'n weringsmiddel teen insekte en kweekhuispeste.
Die plant word tans steeds gebruik vir balsemmiddels en 'n mengsel van tiemieolie en alkohol sal papier teen skimmel beskerm.
Tiemie aard goed in die omgewing van rose of kool, maar vaar sleg wanneer dit naby wynruit geplant word. Die plant is immergroen en meerjarig, maar moet in die somermaande gereeld besnoei word om te voorkom dat dit te houtagtig word.
Die plant benodig vol son; die wilde tiemie spesies verkies steenagtige gebiede, terwyl die T. vulgaris spesies goed gedreineerde grond verkies wat ietwat alkalies is.
Tiemie saadjies moet verkieslik in die lente gesaai word en klein plantjies dan 23 – 28 cm uitmekaar verplant word. Die plante floreer ook as potplante, mits dit genoeg sonlig kry.
Tiemie kan 'n minimumtemperatuur van tot -28 °C weerstaan, alhoewel dit aangeraai word om die plant in baie koue weer te beskerm.
Die blare se geur is op hul beste in die somer, terwyl die plant blom. Dit word ook aanbeveel om die blare dan te oes en in 'n goed-geventileerde, donker area uit te droog.
Seamless Wikipedia browsing. On steroids.
Every time you click a link to Wikipedia, Wiktionary or Wikiquote in your browser's search results, it will show the modern Wikiwand interface.
Wikiwand extension is a five stars, simple, with minimum permission required to keep your browsing private, safe and transparent.